ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Những dòng sông ĐBSCL kêu cứu (Bài 1): Báo động tình trạng ô nhiễm 

Tấn Đạt
Hình ảnh làng nghề nhộn nhịp, buôn bán và sinh hoạt tấp nập dọc theo những dòng sông trù phú dần dần biến mất, thay vào đó là các dòng sông đổi màu đen kịt, bốc mùi... dẫn đến sự đảo lộn trong cuộc sống và sinh kế của cư dân.
Ô nhiễm nghiêm trọng đã khiến nước ở nhiều dòng sông tại ĐBSCL đổi sang màu đen kịt,
thường xuyên bốc mùi hôi khó chịu

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

ĐBSCL vốn nổi danh với các làng nghề nhộn nhịp, buôn bán và sinh hoạt tấp nập dọc theo những dòng sông trù phú. Thế nhưng, ngày nay, những hình ảnh đầy tự hào này dần dần biến mất, thay vào đó là các dòng sông đổi màu đen kịt, bốc mùi hôi thối vì ô nhiễm, dẫn đến sự đảo lộn đáng kể trong cuộc sống và sinh kế cư dân miền sông nước.

Thực trạng đáng báo động về ô nhiễm nước đang diễn ra như thế nào tại các tỉnh, thành đồng bằng? 

Vẫn biết với sự phát triển chóng mặt về công nghiệp hoá, hiện đại hoá, môi trường tại nhiều đô thị ít nhiều bị ảnh hưởng. Thế nhưng, có đến tận nơi và tận mắt chứng kiến, những dòng sông chuyển màu đen đặc quánh, bốc mùi xú uế, người ta mới cảm nhận rõ nét những gì thiên nhiên đang gánh chịu:

“Sống, nguồn nước đen thui từ dưới nhà nó vọng sát lên nhà không có ngủ nghê gì được. Tui có nuôi vèo cá dưới sông nó cũng chết. Như thế này hoài dân khó sống quá!”

“Mỗi lần xả là đen sông hết trơn, dân người ta ai cũng la hết trơn đó. Người dân nuôi cá, nuôi vịt người ta đâu có nuôi được đâu!”

Đó là nỗi thống khổ của những bà con có sinh kế và nhà ở ven dòng sông Cái Lớn vốn trăm năm yên bình. Thế nhưng, chỉ chưa đầy một tuần, dòng sông Cái Lớn bỗng chuyển màu đen đặc quánh, cá nuôi và cá tự nhiên trên sông chết trắng, nổi trên sông, đời sống sinh hoạt của hơn 6.000 hộ dân bị đảo lộn bởi phải chạy vạy tìm nguồn nước sạch để dự trữ, sử dụng. 

Nguồn nước sông ở đây ô nhiễm đến mức, Nhà máy nước Thị xã Long Mỹ không thể bơm nước lên lắng lọc và sản xuất nước sạch, buộc phải tạm ngưng cung cấp nước cho toàn bộ khách hàng. Đáng nói, không ít người dân ở địa phương cho biết, đây không phải lần đầu tiên kênh rạch bị ô nhiễm nặng mà trong 5 tháng qua đã có 3 lần xảy ra tình trạng như thế này.

“Nhân dân ở đây đều khiếu nại hết biết mà không giải quyết, mà mỗi lần thải ra như vậy là cả nửa tháng rồi tiếp tục thải nữa thì như vậy dân không có làm gì được hết, hôi thúi dữ lắm. Người xuống là nó nhiễm bệnh chết à, hổng tắm được. Xuống sông bây giờ hỗng xuống được, bệnh , ngứa dữ lắm”.

Lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hậu Giang cũng xác nhận đây là lần thứ 3 các con sông trên địa bàn huyện Long Mỹ và Thị xã Long Mỹ xuất hiện dòng nước đen gây ô nhiễm và mỗi lần xuất hiện người nuôi thuỷ sản trên địa bàn lại gặp cảnh trắng tay. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trưởng tỉnh Hậu Giang từ đầu năm đến nay Đoàn vẫn chưa thể bắt quả tang hành vi xả nước thải ra môi trường của tổ chức, cá nhân nào. 

Sau khi thực tế khảo sát trên các tuyến sông bị ô nhiễm nặng như Cái Lớn, Trà Ban và đến khảo sát, kiểm tra các công đoạn sản xuất tại Nhà máy đường cồn Long Mỹ Phát, ông Lê Tiến Châu- Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang cho biết trong những ngày qua lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu Nhà máy đường cồn Long Mỹ Phát tạm dừng hoạt động để tạo thuận lợi cho các ngành chức năng của tỉnh trong quá trình điều tra tìm ra nguyên nhân gây ô nhiễm. 

“Cái đáng lo là vấn đề môi trường. Bây giờ môi trường cũng chưa khẳng định là do nhà máy thải ra nhưng mà nhà máy là một trong những nghi ngờ. Tỉnh đang trong quá trình khảo sát, nghiên cứu, xét nghiệm, thực nghiệm vv để tìm ra nguyên nhân đích thực của việc ô nhiễm trong thời gian, vừa qua là cái gì thì lúc đó sẽ có kết luận nhưng vì có sự kiện như vậy nên nhà máy tạm dừng hoạt động”.

Được biết, Bộ Tài nguyên và môi trường đã yêu cầu tỉnh Hậu Giang xử lý nghiêm các hành vi xả thải gây ô nhiễm nếu có, tổ chức triển khai các giải pháp xử lý, khắc phục tình trạng ô nhiễm trên sông Cái Lớn.

Tuy nhiên, đến ngày 12-5 vừa qua, ông Trương Cảnh Tuyên, phó chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang, cho biết vẫn chưa báo cáo nguyên nhân, hướng xử lý tình trạng ô nhiễm trên sông Cái Lớn theo yêu cầu của Bộ Tài nguyên và môi trường do phải xác minh lại một số chi tiết. Đến nay, người dân vẫn đang chờ kết luận và câu trả lời xác đáng từ cơ quan chức năng.

Không riêng gì Hậu Giang, một số tỉnh thành khác cũng đối mặt với nỗi thống khổ khi các con sông lớn tại địa phương đang ô nhiễm trầm trọng, kéo dài, tiềm ẩn nhiều hệ luỵ, ảnh hưởng đến đời sống, sức khoẻ cũng như sự phát triển của địa phương. Điển hình là câu chuyện tại đảo ngọc Phú Quốc, dòng sông Dương Đông bị "bức tử" đã kéo dài hàng chục năm, không chỉ người dân mà cả chính quyền cũng rất lo lắng cho số phận của con sông dài nhất trên đảo. 

Khảo sát tại hiện trường, phóng viên ghi nhận được một số khu vực dọc sông Dương Đồng, trên mặt nước xuất hiện váng dầu loang, nước đen đặc, nhiều sinh vật đang phân huỷ, nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Không chỉ vậy, dọc bãi biển trung tâm của đảo ngọc cũng đầy rẫy những ống nước xả thải lộ thiên, uy hiếp đến an ninh nguồn nước nói chung của hòn đảo nổi tiếng xinh đẹp, thu hút du khách gần xa. Nhiều người dân bức xúc cho biết:

“Sông mình 7-8 năm về trước nó trong sạch, giờ nó đỏ đỏ, dơ dơ sao ghê quá”.

“Giờ con sông nước dơ, cá mắm chết, gia đình tui ngủ ghê gì được đâu. Đóng cái giếng nước gần mé sông, giờ ảnh hưởng nước cũng hổng xài được”.

Không chỉ các hộ dân, các cơ sở dịch vụ ăn uống ven sông Dương Đông cũng bức xúc không kém vì tình trạng kinh doanh ế ẩm do tình trạng ô nhiễm tại dòng sông. Đại diện một cơ sở dịch vụ ăn uống cho biết, du khách đang ăn uống tại quán, chỉ cần một ngọn gió từ sông Dương Đông thổi đến thì chỉ muốn nôn ra hết. Không ít du khách than phiền, bỏ đi bởi họ bị ngứa ngáy, khó chịu sau khi tắm biển tại đây. Về trực trạng này, bà Trần Ngọc Khoa - phó Giám đốc Ban quản lý Khu Bảo tồn biển Phú Quốc cho biết:

“Từ 2014 đến nay thì hàng năm, bên Quản lý có 2 đợt quan trắc là tháng 5, tháng 8 thì mỗi đợt chất lượng nước tại Khu bảo tồn biển Phú Quốc có chỉ số ô nhiễm chất hữu cơ tương đối vượt so với tiêu chuẩn khoảng 1- 3 lần”.

Ngoài ra, tại các tỉnh thành khác như Cà Mau, Bến Tre, Vĩnh Long… thực tế cũng tồn tại 1 số dòng sông, kênh rạch có mức độ ô nhiễm nhất định. Điều đáng lo ngại nhất là khả năng dẫn đến ô nhiễm rất cao tại các nhà máy, xí nghiệp lớn dọc theo các con sông. Bởi không phải công ty, doanh nghiệp nào cũng nghiêm túc hoàn toàn trong việc xử lý nước thải và xã thải đúng quy định. 

Vẫn có tình trạng người dân vô tư xả các chai, lọ thuốc bảo vệ thực vật, thậm chí vứt xác heo bệnh xuống kênh thay vì tiêu huỷ. Thực tế này đã từng xảy ra tại tuyến kênh 3 thuộc Nông trường Cờ Đỏ, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ… với những xác heo bệnh trương phình, bốc mùi hôi thối. 

Tại Bạc Liêu, một thống kê cho thấy, toàn tỉnh có 28 nhà máy chế biến thủy sản với công suất trên 100 tấn sản phẩm/năm. Hầu hết các nhà máy đều được xây dựng dọc theo tuyến sông, kênh lớn như: Kênh xáng Bạc Liêu - Cà Mau, sông Gành Hào…Do đó, người dân lo ngại nếu các nhà máy không nghiêm túc trong việc xử lý, xả thải đúng quy định, việc ô nhiễm dòng sông hoàn toàn có thể diễn ra và mất rất nhiều thời gian, kinh phí để khắc phục với những thiệt hại không thể lường được.

Phải thừa nhận, lợi dụng việc triều cường lên xuống hàng ngày, một số nhà máy đã xả nước thải không qua xử lý ra môi trường gây ô nhiễm trầm trọng. Thực tế, nhiều vụ việc xảy ra khiến người dân luôn lo lắng thường trực. Trong khi chờ đợi xác định nguyên nhân và những giải pháp từ các cơ quan, ban ngành, thì từng ngày, người dân vẫn luôn bất an, sợ hãi và bức xúc vì sức khoẻ, sinh kế đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng. 

Những năm gần đây, ĐBSCL ngày càng trở nên mong manh, dễ tổn thương trước các tác động từ hiệu ứng thời tiết cực đoan gây ra bởi hiện tượng biến đổi khí hậu. Trong đó, an ninh nguồn nước và vấn đề ô nhiễm tại các dòng sông, kênh rạch đã được sớm cảnh báo với tốc độ phát triển nóng tại các tỉnh thành. 

Vậy, những hệ luỵ gì đã và đang tiềm ẩn bởi ô nhiễm các dòng sông đang ngày một gia tăng? Kênh VOVGT có cuộc trao đổi với PGS TS Phan An - Viện KHXH vùng Nam Bộ. 

PV: Ông đánh giá như thế nào về ô nhiễm tại các dòng sông tại ĐBSCL đang tăng cả về số lượng lẫn mức độ nghiêm trọng?

PGS TS Phan An: Theo cái tình hình vừa qua, ô nhiễm tại các dòng sông ĐBSCL rõ ràng rất đáng báo động. Những dòng sông, dòng kênh trước nay vẫn là nơi cung cấp nước sinh hoạt, sản xuất cho người dân. 

Nay phải nói rằng, người ta đang “bức tử” nó, như sông Dương Đông chẳng hạn. Bây giờ các dòng sông không còn như xưa nữa, nó dẫn đến nhiều hệ luỵ đe doạ sự ổn định cuộc sống của người cũng như sự phát triển của vùng ĐBSCL.

PV: Đâu là những nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm tại các dòng sông tại ĐBSCL, đặc biệt là những thành phố, trung tâm du lịch?

PGS TS Phan An: Nguyên nhân thì có rất là nhiều, đầu tiên phải nói đó là sự phát triển của các khu công nghiệp, nhà máy, khu chế xuất… xả nước đại ra các dòng sông. Đó là một trong những nguyên nhân chủ yếu. 

Ngoài ra, cái thứ hai là ý thức của con người, họ xả rác rất nhiều xuống dòng sông nhất là các vùng ven, đô thị… Rác rưới làm cho dòng sông không còn chảy được nữa. Đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường.

Từ những nguyên nhân trên, tôi cho rằng chúng ta đang đối xử thô bạo với môi trường, với những dòng sông của ĐBSCL.

PV: Rõ ràng, sinh kế của bà con ĐBSCL phần lớn đều gắn liền với các dòng sông, vậy nếu chúng ta không có giải pháp ngăn chặn và xử lý rốt ráo, hiệu quả các vụ ô nhiễm, cứ  phải “mất bò mới lo làm chuồng” sẽ dẫn đến những hệ luỵ gì?

PGS TS Phan An: Trong lịch sử phát triển của ĐBSCL, điều người ta hay nhắc đến là “Văn minh sông nước”. Những người dân ĐBSCL, họ sống bằng những dòng sông, nơi mà vùng sản xuất nông nghiệp vẫn lấy từ nước sông, rồi nuôi trồng thuỷ sản cũng thế, sinh hoạt của con người cũng vậy. 

Bây giờ, chính cái việc ô nhiễm đó tác động rất nhiều đến sự phát triển chung của đồng bằng. Trước mắt là mùa vụ thất bát, rồi vật nuôi, hải sản cũng thiệt hại rất nhiều. Có khả năng khiến sự phát triển của ĐBSCL chững lại, thậm chí thụt lùi nếu chúng ta không có giải pháp khắc phục ô nhiễm tại ĐBSCL.

PV: Cảm ơn ông vì những chia sẻ vừa rồi!

Không chỉ riêng người dân ở thị xã Long Mỹ, huyện Long Mỹ của Hậu Giang; hay bà con trên đảo ngọc Phú Quốc lo lắng cho những dòng sông yên bình gắn liền với kinh tế gia đình đang từng ngày bị bức tử, tổn thương trầm trọng vì rác rưới, nước thải, mà tất cả chúng ta đều đau xót cho thực trạng các dòng sông kêu cứu tại các tỉnh, thành miền Tây Nam Bộ. 

Hơn lúc nào hết, chúng ta cần tìm ra nguyên nhân ô nhiễm và những giải pháp cụ thể để những dòng sông, kênh, rạch được trong sạch trở lại, đảm bảo an ninh nguồn nước, giúp người dân an tâm, ổn định cuộc sống. Qua đó, mới có thể tạo sự phát triển bền vững cho ĐBSCL, kiên quyết không vì mục tiêu phát triển kinh tế mà đánh đổi môi trường! 

Mọi ý kiến phản ánh về các vấn đề bất cập tại địa phương, xin vui lòng gửi về địa chỉ: thukymekong90@gmail.com

 

Bình luận

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh