ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Giải pháp giúp minibus tăng khả năng kết nối, an toàn, hiệu quả 

VOVGT - Liên quan đến chủ đề "Minibus với đô thị Việt Nam", Kênh VOVGT xin đăng tải ý kiến của TS. Trần Hữu Minh, Phó Chánh Văn phòng - Ủy ban ATGT Quốc gia.

Thực trạng xe buýt Hà Nội và những cảnh báo

Tầu điện trên phố Đinh Tiên Hoàng năm 1979.  Ảnh: Flickr.com

>>> Minibus - Bây giờ triển khai là quá chậm, nhưng vẫn hơn không

>>> Kế hoạch tổ chức các tuyến minibus tại Hà Nội

Hà Nội có hệ thống vận tải công cộng từ khá sớm. Tuyến xe điện đầu tiên của Hà Nội được đưa vào vận hành từ những năm 1901, sau đó phát triển thành hệ thống với 5 tuyến xe điện với tổng chiều dài 32 km do người Pháp xây dựng vào đầu thế kỷ 19. Đến năm 1988, các tuyến xe điện bị dỡ bỏ thay vào đó là 2 tuyến xe điện bánh hơi chạy thử nghiệm: Bờ Hồ - Hà Đông; Bờ Hồ - Chợ Mơ. Cuối năm 1993, hai tuyến xe điện bánh hơi bị khai tử và phương tiện vận tải công cộng duy nhất còn lại là xe buýt.

Xe buýt Hà Nội được hình thành từ những năm 1960, đạt đỉnh cao là năm 1980, với 38 tuyến, 500 xe, 48 triệu khách, đáp ứng trên 20% nhu cầu đi lại toàn thành phố. Trong những năm đầu của thời kỳ đổi mới, xe buýt tụt giảm nhanh chóng, khi năm 1992 chỉ còn 13 tuyến với khoảng 3 triệu hành khách. Trong giai đoạn 1993-2001, mặc dù được trợ giá, xe buýt phát triển khá chậm, chất lượng dịch vụ thấp, đạt 15.2 triệu khách vào năm 2001.

Với sự thay đổi về chính sách từ Chính phủ và thành phố Hà Nội, đặc biệt là sự thành lập Transerco – công ty vận tải và dịch vụ công cộng Hà nội, xe buýt Hà Nội đã có những bước phát triển nhảy vọt, với tốc độ tăng trưởng hàng chục tới hàng trăm phần trăm, từ 15 triệu năm 2001 lên 173 triệu vào năm 2003, 285 triệu HK vào năm 2004, và cán mốc 400 triệu HK vào năm 2010. Đây là kết quả của quá trình đổi mới hoạt động buýt: Hợp lý hóa luồng tuyến và nối mạng; Phát hành vé tháng liên thông; Đổi mới phương tiện, “Bỏ khoán doanh thu, Khoán chất lượng phục vụ”; Áp dụng quản lý điều hành tập trung và nâng cao chất lượng dịch vụ với tiêu chí “Đi xe buýt nhanh hơn xe đạp, rẻ hơn xe máy”.

Tuy nhiên, nền tảng về thể chế, quy hoạch và đặc biệt hạ tầng đã không được chuẩn bị cho việc vận hành ở công suất lớn hơn, hệ thống xe buýt đã bộc lộ nhiều bất cập về chất lượng dịch vụ: hiện tượng hành khách không lên được xe buýt do quá tải (có tuyến quá tải từ 140-200%), không gian đi bộ không liên tục, bất tiện và thiếu hụt ở khắp nơi, phương tiện ngày càng cũ, xuất hiện những vấn đề về an ninh và an toàn với hành khách đi xe buýt, thời gian đi lại bằng xe buýt dài hơn trong khi yêu cầu về chất lượng dịch vụ vận tải công cộng ngày càng gia tăng, bởi vậy không ngạc nhiên sau khi đạt cột mốc 416 triệu vào năm 2012, sản lượng của Transerco đang có xu hướng đi xuống, với sản lượng ba năm gần đây liên tiếp suy giảm.

Trong môi trường phương tiện cá nhân phát triển quá nhanh và không được ưu tiên, xe buýt trở nên chậm chạp và không nhanh hơn được xe đạp là bao. Trong khi đó với kinh tế và thu nhập cá nhân liên tục tăng trưởng, và khả năng mua được 1 chiếc xe máy mới với chỉ 2-3 tháng thu nhập... chính sách giá vé rẻ của xe buýt không còn có sức hút như trước đây. Những khẩu hiểu và tiêu chí ngày nào làm lên sự phát triển đột phá thần kỳ của xe buýt Hà Nội ngày nay đã gần như không còn tác dụng.

Sản lượng toàn mạng xe buýt Hà Nội cũng trong xu hướng tương tự, năm 2014, tổng lượng hành khách vận chuyển đạt 506 triệu lượt thì bước sang năm 2015 giảm xuống còn 469 triệu lượt, năm 2016 giảm còn 436 triệu lượt và năm 2017 chỉ đạt 440 triệu lượt mặc dù có rất nhiều tuyến buýt mới được mở.

Nếu không tăng cường chất lượng xe buýt, người dân sẽ tiếp tục sử dụng xe cá nhân và hệ thống GTVT thủ đô sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn: vận tải cá nhân thuận tiện - ùn tắc giao thông – vận tải công cộng kém chất lượng – người dân tiếp tục sử dụng vận tải cá nhân.

Sự cần thiết của tăng cường kết nối xe buýt

Một trong những điểm yếu nhất của dịch vụ xe buýt không chỉ tại Hà Nội mà của nhiều thành phố trên cả nước là khó khăn trong kết nối, bao gồm kết nối giữa các tuyến xe buýt, và đặc biệt là kết nối từ điểm đầu/cuối chuyến đi của hành khách tới tuyến xe buýt.

Những trở ngại chính bao gồm khoảng cách giữa các điểm dừng đỗ lớn, tần suất giữa các tuyến xe buýt chưa cao và còn tình trạng quá tải, thông tin phục vụ hành khách chuyển tuyến chưa được cập nhật trực tuyến, đặc biệt không gian đi bộ kết nối giữa các điểm đỗ khi chuyển tuyến còn rất nhiều bất cập: chưa liên thông, kém vệ sinh, thiếu an toàn (khi qua đường); thiếu các khu vực hỗ trợ cho hành khách gửi xe, hoặc sử dụng một phương thức khác (xe đạp…) để tiếp tục chuyến đi một cách an toàn thuận tiện.

Điểm yếu nhất của dịch vụ xe buýt là khó khăn trong kết nối, bao gồm kết nối giữa các tuyến xe buýt, và đặc biệt là kết nối từ điểm đầu/cuối chuyến đi của hành khách tới tuyến xe buýt.

Minibus có là giải pháp?

Trong nhiều giải pháp để tăng cường kết nối dịch vụ xe buýt có thể khẳng định việc phát triển một số tuyến xe buýt nhỏ kết nối giữa các khu vực dân cư/các trung tâm thu hút phát sinh nhu cầu đi lại với tuyến xe buýt, kết nối giữa các tuyến xe buýt với xe bút và các phương thức vận tải khác là một giải pháp hoàn toàn khả thi. Thông thường dịch vụ xe buýt mini chạy với tần suất chạy xe lớn, qua nhiều điểm đầu mối giao thông, kết nối với nhiều tuyến xe buýt, và đặc biệt: thường là miễn phí với người dùng. Đây là giải pháp đã được áp dụng ở rất nhiều thành phố trên thế giới và đã đạt được nhiều thành công.

Xe buýt và mạng lưới xe buýt mini miễn phí tại Manchester, UK

Xe buýt mini và mạng lưới xe buýt mini miễn phí tại Baltimore, US

Tại Leeds, tuyến minibus được đánh giá là rất thành công vì đã giúp trung chuyển và kết nối hành khách từ khắp nới tới các tuyến buýt khác, với hơn 7.5 triệu lượt hành khách trong 5 năm đầu tiên.

Tại Baltimore, 4 tuyến mini bus (Charm city circulator) đã kết nối hơn 4 triệu hành khách một năm cho các tuyến buýt khác trong thành phố (một con số rất lớn với cách quy hoạch các đô thị tại Mỹ)

>>> Minibus - Thế mạnh và những tác động đến giao thông đô thị

>>> Làm sao để doanh nghiệp có thể đầu tư vào minibus?

Giải pháp để bảo đảm mini bus tại Hà Nội hiệu quả, an toàn và thân thiện với môi trường

Thứ nhất, cần chú trọng tới luồng tuyến, bảo đảm chạy qua các khu vực phát sinh thu hút lớn nhu cầu đi lại (dân cư, trường học, bệnh viện, công sở, đầu mối giao thông, trung tâm văn hóa…), đồng thời giao cắt với nhiều tuyến buýt cũng như các tuyến đường sắt đô thị, xe buýt nhanh BRT hiện nay của Hà Nội.

Thứ hai, cách thức vận hành đóng một vai trò hết sức quan trọng, cần đồng bộ về thời gian với các tuyến buýt khác, tần suất chạy xe lớn và ổn định, miễn phí, cung cấp nhiều dịch vụ tiện ích trên xe (wifi miễn phí, điều hòa).

Thứ ba, tại tất các điểm giao cắt, cần thiết kế lại về hạ tầng, tổ chức giao thông, bảo đảm vị trí điểm dừng chuyển tuyến gần nhau, có chu kỳ đèn qua đường cho người đi bộ, nâng cấp đáng kể chất lượng vỉa hè, trồng nhiều cây xanh tại các khu vực trung chuyển, hạ hè tạo chuyển tiếp trơn tru giữa vìa hè-lòng đường, cung cấp thông tin kết nối hỗ trợ chuyển tuyến…

Trong quá trình triển khai các giải pháp trên, không gian đi bộ vẫn là quan trọng nhất, đặc biệt là vỉa hè cần bảo đảm liên tục thông toán, sạch sẽ, nhiều cây xanh, đèn sang đường cho người đi bộ, thay đổi kết cấu rãnh thoát nước hai bên đường và bố trí hạ hè tại tất cả các điểm qua đường,…thiếu những giải pháp trên dù phương tiện minibus mới và hiện đại đến đâu cũng chưa thực sự hấp dẫn với người dân.

Kết luận

Việc phát triển các tuyến minibus để tăng cường kết nối cho hành khách vận tải công cộng là hướng đi hết sức đúng đắn và cần thiết. Để triển khai thành công, cần phối hợp nhiều giải pháp. Nếu chỉ tập trung vào nhận thức của người dân thì không đủ.

Chúng ta thường nói để thành công cần thay đổi nhận thức của người dân về vận tải công cộng, nhưng thực tế đây là vấn đề khó nhất, nói một cách chính xác hành vi của người dân sẽ chưa thay đổi nếu như không có những cú đột phá về chất lượng xe buýt như chúng ta đã từng làm thành công vào đầu năm 2000, trong đó có cả những giải pháp về xe buýt, về kết cấu hạ tầng, về tổ chức quản lý, khai thác vận hành xe buýt và truyền thông.

Chính bởi vậy, chủ trương mini bus, mặc dù là một hướng đi rất đúng, có đi vào được cuộc sống và phát huy tối đa hiệu quả hay không sẽ phụ thuộc rất nhiều vào các bước triển khai cụ thể. Đây là thời điểm cần quyết tâm để có một cú huých với vận tải công cộng thủ đô và là thời điểm cho hành động cụ thể. Nếu thực hiện được các giải pháp trên, chắc chắc Minibus tại Hà Nội sẽ thành công và là một điểm sáng trên bản đồ GTVT thủ đô.

Thời tiết các vùng
TP. Hà Nội
21,7°С
TP. Hồ Chí Minh
30°С
TP. Hạ Long
23,4°С
Nha Trang
28,8°С
Vũng Tàu
29,4°С

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh

Diễn đàn