ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

ĐBSCL hạn mặn khốc liệt: Đừng để người dân thiếu nước 

Ngọc Hương - Tuấn Triều/MekongFM
Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đã đưa ra cảnh báo, năm 2020 tình hình mặn xâm nhập và thiếu nước thậm chí có nhiều khả năng gay gắt hơn cả năm hạn mặn lịch sử 2016

Nghe nội dung chi tiết tại đây: 

Đợt hạn mặn 2016 là cơn ác mộng với nông dân ĐBSCL

Trong tháng 12/2019 vừa qua, mặn đã xâm nhập sâu vào các nhánh sông trên địa bàn tỉnh Bến Tre, có nơi đỉnh mặn lên đến 8%o. Nhiều nhà vườn trên địa bàn “chữa cháy” bằng cách thuê ghe đến lấy nước phía thượng nguồn sông Cổ Chiên chưa bị nhiễm mặn với giá 50.000đ/m3 nước. Một số hộ cũng mạnh dạn đầu tư mua máy lọc nước mặn, trị giá khoảng 80 triệu đồng/cái, với công suất lọc từ 250 lít – 400 lít mỗi giờ tùy theo mức độ nhiễm mặn của nước.

Tại Hậu Giang, nước mặn không chỉ xâm nhập theo triều biển Đông mà còn men theo triều biển Tây tấn công vào các địa bàn tiếp giáp của tỉnh như huyện Châu Thành, TX Ngã Bảy, huyện Long Mỹ và TP Vị Thanh. Dòng nước đã chuyển màu ngó thấy, đỉnh mặn cao nhất có hôm lên tới 1,9 phần ngàn. Tuy có giảm nhưng vẫn duy trì ở mức 1,5 phần ngàn. Tỉnh này hiện có 10.600 hecta cây ăn trái và hơn  1.000 hecta lúa Thu Đông, rau màu trồng phục vụ tết có nguy cơ bị thiệt hại. Ông Nguyễn Văn Rạng - Nông dân ở Xã Lương Nghĩa, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang phập phổng cho biết:

Hiện nay, bà con hợp tác xã hay nói chung bà con nông dân ấp 6 Lương Nghĩa khu vực ngoài ven bờ đê nếu mà nói về nước mặn thì bà con rất lo tại hiện đang canh tác mới xạ lúa chừng tháng hà có người 40 bốn mấy ngày đang mần ruộng mà nghe nước mặn thì ai cũng thấy sợ.

Còn Sóc Trăng là tỉnh tiếp giáp biển, địa phương phải chịu tác động kép của mặn xâm nhập và thiếu nước ngọt từ thượng nguồn đổ về. Đặc biệt đây là vùng cây ăn trái cao sản như: Sầu riêng, măng cụt, chôm chôm. Nông dân đang rất băn khoăn và lo ngại trong vấn đề sản xuất vì các loại cây ăn trái của Sóc Trăng rất mẫn cảm với mặn, chỉ cần độ mặn 1 ‰ đã bị đe dọa. Đối với cây lúa, hiện nay toàn đã xuống giống khoảng 131.000 hecta. Vấn đề mà Sóc Trăng quan tâm đó là nguồn nước ngọt khan hiếm để nuôi sống các loại cây này. Ông Nguyễn Thành Phước - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Sóc Trăng quan ngại:

Chúng tôi nôn nóng cứu lúa đông xuân, trong khi  nhiều vùng trũng thấp bà con tiếp tục xuống giống lúa xuân hè. Đây là vấn để hết sức khó khăn khi mà nguồn nước rất khó khăn và hạn chế. Chúng tôi đề ngị bà con nông dân không nên xuống giống lúa xuân hè, bởi nguồn nước có thể bị cạn kiệt, không thể điều tiết bổ sung cho hệ thống nếu mặn không giảm.

Không chỉ có hàng trăm ngàn hộ dân ĐBSCL đứng trước nguy cơ thiếu nước sinh hoạt... 

Theo tập quán trước nay, khi mùa khô đến, bà con có thói quen bơm trữ nước để sử dụng trong tắm, giặt. Năm nay, mặn xâm nhập sớm, nông dân tranh thủ bơm nước lên đồng, điều này khiến cho kênh rạch nhanh chóng cạn kiệt. Chuyện thiếu nước trong sinh hoạt và sản xuất hiện nay là một trong những nỗi lo hàng đầu của bà con. Như tại Sóc Trăng, nhiều hộ không kịp bơm trữ nước đã phải dùng xe gắn máy đi gần 3 km để đổi từng xe mang về mới. Nước đầu nguồn thấp, mặn sẽ lấn sâu thêm vào đất liền, một khi hệ thống cống không thể lấy nước thì mức độ khô hạn sẽ khốc liệt hơn bao giờ hết. Nguồn nước bổ sung  hiện nay chỉ mang tính tạm thời, kênh rạch dần dần trơ đáy và nỗi “khát càng thêm khát". Trước diễn biến này, PGS, TS Lê Anh Tuấn – Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Biến đổi khí hậu – Trường Đại học Cần Thơ có đôi lời khuyến cáo bà con phân bổ nguồn nước cho mình để sinh hoạt và cung cấp cho sản xuất.

Bây giờ mà nghĩ đến chuyện đối phó thì đã trễ rồi, nhưng trễ thì trễ vẫn phải tiến hành. Những ai đã xuống giống vụ Đông Xuân rồi thì cố gắng trữ nước hoặc đến những nơi còn nguồn nước dồi dào rồi tích trữ để cung cấp cho cây lúa đến ngày thu hoạch. Còn những chỗ đất mà không đủ nước cho sản xuất thì khuyên bà con không nên xuống giống. Nếu xuống giống thì nguy cơ mất trắng là có thể, nên để nước cho sinh hoạt hằng ngày, nếu còn thừa bao nhiêu nước thì mới nghĩ đến việc trồng các loại cây trồng cạn ít tiêu hao nguồn nước.

... mà hơn 1 triệu rưỡi héc ta lúa Đông Xuân, hàng trăm ngàn héc ta cây ăn trái được dự báo bị hạn mặn bủa vây

Có thể nói, ngoài 3 tỉnh là An Giang, Đồng Tháp và thành phố Cần Thơ thì 10 tỉnh còn lại của ĐBSCL đều nằm trong khu vực báo động bị mặn tấn công. Thời gian kéo dài cho đến tận tháng 5, cao điểm mặn xâm nhập thiếu nước là từ nay cho đến tháng 2, tháng 3. Trước dự báo này, những giải pháp công trình cũng không được bỏ quên trong đợt hạn mặn năm nay. Do đó, theo Bộ NN&PTNT thì các địa phương phải phối hợp chặt chẽ để vận hành kịp thời các hệ thống cống nhằm chủ động kiểm soát nguồn nước và ứng phó hiệu quả với tình hình hạn mặn sắp tới. Bộ cũng khuyến khích người dân tự tính toán lượng nước cần thiết chia theo đầu người ở mỗi gia đình để chủ động trữ nước ngọt đủ dùng qua mùa khô hạn. Ngoài ra, đối với các địa phương có nguy cơ ảnh hưởng lớn cần lên sẵn những kịch bản ứng phó. Về nhiệm vụ này, Bộ Trưởng Bộ NN&PTNT- Nguyễn Xuân Cường nhấn mạnh:

Các công trình do tỉnh quản lý phải đẩy nhanh tiến độ dù chưa hoàn thành nhưng 1 số hạng mục cốt lõi phải đưa vào vận hành sớm trong năm 2020 để ứng phó. Các địa phương tổng rà soát các công trình dã chiến, không ai hiểu tỉnh mình bằng mình, rà soát đê đập, đặc trong tình huống hà khắc để ứng phó, cung cấp nước)

Công tác tích trữ nước ngay lúc này là vô cùng quan trọng, Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng chỉ đạo các địa phương không được chủ quan, phải đảm bảo nước cho sản xuất và sinh hoạt với tinh thần không một người dân nào thiếu nước, địa phương nào để xảy ra thiếu nước, lãnh đạo phải chịu trách nhiệm.

Tổ chức nạo vét các cửa lấy nước, cống, hệ thống kênh mương; chủ động tích nước trong các hồ chứa, đầm, ao, vùng trũng thấp, kênh rạch, đoạn sông/kênh cụt để sử dụng trong giai đoạn cao điểm hạn hán, xâm nhập mặn; lắp đặt và vận hành các trạm bơm dã chiến, đào ao, giếng, đắp đập tạm để trữ nước và ngăn mặn. Tăng cường kết nối, mở rộng mạng lưới cấp nước đô thị sang khu vực nông thôn lân cận. Trường hợp cấp bách, không còn nguồn cấp nước cho sinh hoạt, cần sử dụng các phương tiện lưu động, như: Xe cứu hỏa, xe quân đội chuyên chở nước cung cấp đến từng cụm dân cư, hộ gia đình”.

ĐBSCL đang đứng trước nguy cơ lặp lại lịch sử hạn mặn 2016

ĐBSCL đang đứng trước nguy cơ lặp lại lịch sử hạn mặn 2016 thậm chí là khốc liệt gấp nhiều lần. Giữa cơn mặn bủa vây vùng châu thổ non trẻ này thì thông tin đập thủy điện Cảnh Hồng của Trung Quốc giảm lượng xả nước như gián thêm đòn áp lực về kịch bản phân bố tích trữ nguồn nước ở ĐBSCL. Với động thái này sẽ gây ảnh hưởng đến ĐBSCL từ ngày 22-28/1 tới đây. Đáng lo ngại, thời gian này trùng với chu kỳ triều cường nên dự báo mặn sẽ xâm nhập sâu dịp Tết Nguyên đán. Việc giảm xả nước khiến lưu lượng bình quân tháng 1 về ĐBSCL sẽ giảm còn hơn 3.000 m3/s. Dù khó nhưng việc đảm bảo nguồn nước ngọt cho ĐBSCL vẫn phải được tiến hành nhanh và quyết liệt. 

Nước là yếu tố quan trọng hàng đầu trong sinh hoạt, sản xuất của người Việt Nam nói chung và vùng ĐBSCL nói riêng. Tuy nhiên, khoảng 20 năm trở lại đây, biến đổi khí hậu - nước biển dâng và hạn mặn xâm nhập tàn khốc đã uy hiếp an ninh nguồn nước cũng như sự phát triển bền vững của vùng ĐBSCL. Được mệnh danh là vùng sông nước, nhưng câu chuyện thiếu nước ngọt vào mùa khô đã diễn ra ở nhiều địa phương trong vùng. Dù đã nỗ lực bằng nhiều giải pháp nhưng hiện nay tại tỉnh Cà Mau, số hộ dân đang thiếu và chưa chủ động nước sinh hoạt là 9,44%, tương đương hơn 21.000 hộ nằm ở các huyện Năm Căn, U Minh, Trần Văn Thời. Cứ đến mùa khô, người dân nơi đây lại thấp thỏm, dù có trữ nước lu và hết sức tiết kiệm nhưng vẫn không đủ cho gia đình. Kênh, rạch cạn nước phải trông chờ trời mưa, mua nước ngọt để sử dụng. 

Lúa đông xuân tại xã Tân Phước, huyện Gò Công Đông (Tiền Giang) bị cháy do thiếu nước ngọt hồi năm 2016 (Ảnh: Nhật Trường)

Lúc này, khô hạn và xâm nhập mặn đi vào sâu trong đất liền cả trăm cây số đã làm người dân trở nên tiêu diêu điêu đứng. Lo chồng thêm lo, áp lực sản xuất những vụ mùa trở nên thêm nặng. Đơn cử như tỉnh Tiền Giang, trước đây nước ngọt quanh năm, nhưng hiện nay tại địa phương đã xảy ra tình trạng mặn xâm nhập do nước cạn, sạt lở mất diện tích đất làm người nông dân phải lao đao. Xã Vĩnh Kim vốn nổi tiếng với vú sữa Lò Rèn, hiện tại vú sữa đã chết khoảng 80%, các loại cây khác khó trồng, năng suất thấp. Nông dân có đất nhưng sản xuất không hiệu quả, không có lãi, dẫn đến nhiều người bỏ đất đi làm thuê mướn cho các công ty, xí nghiệp.

Không có nước là không có đồng bằng, tài nguyên nước tại ĐBSCL đang chịu tác động từ biến đổi khí hậu và con người thông qua việc sản xuất công nghiệp và từ việc sản xuất nông nghiệp. Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền lúc này đang nỗ lực hết mình để chống chọi và thích ứng với một mùa mặn khốc liệt đến gần. Bởi việc cấp bách lúc này là phải đảm bảo có nguồn nước ngọt để nhân dân sinh hoạt và nếu dồi dào thì phun tưới cho diện tích nông nghiệp. Với chỉ đạo ấn tượng của phó thủ tướng chính phủ: “Địa phương nào để xảy ra thiếu nước thì lãnh phải chịu trách nhiệm”đã thể hiện tinh thần quyết liệt hết mình của chính phủ trong việc đảm bảo sinh kế của nhân dân trước và trong mùa hạn mặn 2020. 

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường kiểm tra thực địa một số công trình ngăn mặn tại Trà Vinh, Bến Tre và Vĩnh Long

Trong canh tác nông nghiệp, biện pháp tưới tiết kiệm nước sẽ là một giải pháp giúp nông dân giảm chi phí sản xuất và phù hợp với sự suy kiệt nguồn nước. Bên cạnh đó, các biện pháp công trình trữ nước, thu gom nước mưa, phục hồi nước ngầm, bảo tồn các vùng đất ngập nước, nạo vét củng cố hệ thống kênh mương nhằm gia tăng hiệu quả sử dụng nước, xây dựng và khai thác các nguồn năng lượng tái tạo nhằm phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Thiết nghĩ, để đảm bảo sự phát triển bền vững thì không phải chỉ là nỗ lực của Nhà nước mà còn cần đến sự nỗ lực của các cấp, của từng người dân trong việc bảo vệ nguồn nước. Hãy bảo vệ nguồn tài nguyên nước đơn giản bằng việc mỗi người hãy nâng cao ý thức sử dụng nước hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả trong sinh hoạt hằng ngày và trong hoạt động sản xuất. Bên cạnh đó, ĐBSCL cũng cần có sự điều phối chung để phân phối, sử dụng tài nguyên nước một cách có hiệu quả. 
 

vovgt ĐBSCL

Bình luận

Đi lại

Đô thị