Đền Cẩu Nhi - Bí ẩn nơi thờ Thần Chó

Tác giả: Vũ Loan - VOV 19/04/2018 07:59:30

VOVGT - Đền Thủy Trung Tiên từ xa xưa đã gắn liền với văn hóa tâm linh thờ Thần Chó của người Việt và tên gọi ban đầu của đền là Cẩu Nhi.


Nghe nội dung chi tiết tại đây: 

Đền Cẩu Nhi, nay gọi là Đền Thủy Trung Tiên (Ảnh: thethaovanhoa)

Ai đã từng đi qua hồ Trúc Bạch chắc hẳn không khỏi một lần thắc mắc về sự tồn tại của ngôi đền nhỏ với những hàng cây xanh cổ thụ um tùm soi bóng dưới mặt hồ. Khung cảnh ấy như khắc họa cho ngôi đền nhỏ một vóc dáng huyền bí.

Thế nhưng khi đi sâu tìm hiểu mới thấy, đền Thủy Trung Tiên từ xa xưa đã gắn liền với văn hóa tâm linh thờ Thần Chó của người Việt và tên gọi ban đầu của đền là Cẩu Nhi.

Có lẽ, sẽ không có một di tích nào trên dải đất hình chữ S này lại có một ngôi đền mà tên gọi của nó khiến cả giới sử học đương thời phải tranh luận suốt một thời gian mà vẫn chưa có thống nhất.

Bãi bể hóa nương dâu, thời gian trôi như bóng câu qua cửa sổ khiến những câu chuyện được chép trong sử liệu cũng mang màu sắc dân gian tạo nên vẻ đẹp lung linh, huyền ảo nhưng vẫn sống động và được lan truyền trong đời sống tâm linh của biết bao người.

Để có những hình dung đầu tiên về địa danh mà hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong chương trình, xin mời cùng nghe chia sẻ đầu tiên từ nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến

Cùng với các đình đền chùa quanh Hồ Tây còn có 1 cái bây giờ nằm cạnh Hồ Tây, chính xác là giờ nằm ở hồ Trúc Bạch, đó là đền Cẩu Nhi, hiện nằm cách đường Thanh Niên khoảng 50m,thuộc hồ Trúc Bạch,tuy nhiên trước kia đền Trúc Bạch thuộc Hồ Tây nên nó cũng được tính là công trình tôn giáo thuộc Hồ Tây.

Đền Cẩu Nhi thì có từ đời Lý Thái Tổ, theo 1 truyền thuyết thì khi Lý Công Uẩn từ Hoa Lư ra Thăng Long định đô ở vùng đất này thì muốn xây thành thì rất khó khăn, cứ xây lại đổ, xây lại đổ. Một hôm, Lý công Uẩn thấy có 1 con chó bơi qua sông Hồng và trên lưng con chó có 1 chữ Vương và con chó đó lại là con chó đang có chửa, nó bơi từ bên Đình Bảng Bắc Ninh, qua sông Hồng sang đất Thăng Long và con chó đấy lại chạy lên trên núi Nùng thì Lý Công Uẩn mới vỡ ra 1 điều đây chính là sự chỉ bảo của đất trời,vì thế cho nên đã xây lại thành Thăng Long trên nền thành cũ Đại La, tức là xây trên 1 nền rất cao nên sau khi xây, thành đứng vững và không bị đổ nữa.

Sau khi xây thành, Lý Công Uẩn lúc này đã là Lý Thái Tổ đã xây đền Cẩu Nhi ở trên chính núi Nùng để thờ hàng năm, coi như đó là 1 đặc ơn của tạo hóa cho dân Đại Việt. Tuy nhiên, sau này đến đời nhà Lê và đời nhà Nguyễn, đặc biệt là khi mà Nguyễn Ánh đánh bại nhà Tây Sơn lên ngôi vua, sau đó chuyển kinh đô vào trong Huế thì xây lại thành Hà Nội thì mới di đền Cẩu Nhi này từ núi Nùng, mang ra xây ở vị trí hiện nay, tức là chỗ khu Trúc Bạch.

Sau suốt 1 thời gian dài, do cũng không ai nhắc đến truyền thuyết này nữa, vì thế cho nên người dân ở trong vùng Yên Phụ nói chung và người dân ở vùng Thăng Long- Hà Nội nói riêng vẫn nghĩ đây là đền thờ Bà Chúa Nước nên không ai nhớ gì đến đền Cẩu Nhi nữa. Tuy nhiên, đến năm 1982, vì đền thờ bà chúa Nước nó rất chung chung nên người ta đã phá đền này và mở ra 1 cơ sở sản xuất ở đây. Tất nhiên, cái đền khi bị phá nó cũng đã đổ nát.

Nhưng đến năm 1985, cái đền này trở thành 1 quán ăn gọi là Cổ Ngư quán và ở đây người ta mở nhạc, thậm chí có cả khiêu vũ trong đền cũ này. Lúc đấy, các nhà nghiên cứu mới chợt nhớ ra và lục lọi lại tài liệu và nhớ ra rằng đây chính là đền Cẩu Nhi chứ không phải đền bà chúa nước, vì thế có rất nhiều đơn từ, đặc biệt là từ hội sử học lên UBND TP và Chính Phủ , đề nghị khôi phục lại đền Cẩu Nhi vì đó là 1 trong những truyền thuyết lâu đời nhất về việc xây dựng thành Thăng Long.

Sau khi có ý kiến của các nhà khoa học và sử học thì UBND TP.Hà Nội và Bộ Văn Hóa quyết định khôi phục lại đền Cẩu Nhi và xây dựng lại đền Cẩu Nhi như hiện nay và cho đến bây giờ, đền Cẩu Nhi trở thành 1 trong những đền thuộc hệ thống tâm linh của Hà Nội.”

Đền Cẩu Nhi xưa với tên gọi là Đền Thủy Trung Tiên hiện nay nằm cách đường Thanh Niên khoảng 30m với khuôn viên đẹp, xung quanh được bao bọc bởi nhiều cây cổ thụ với một cây cầu bằng đá xanh chạm nổi rồng phượng hình vòng cung nối từ đường thanh niên vào đền dẫn vào cổng tam quan. Kiến trúc đền mang dáng dấp của một ngôi chùa cổ với nhiều tượng, chân nến được chế tác bởi các nghệ nhân của làng Ngũ Xã nổi tiếng bên hồ Trúc Bạch.

Ngay từ khi bước vào cổng tam quan ta dễ dàng cảm nhận được sự gần gũi của đền có một sự kết nối vô hình với những ký ức về kinh đô xưa. Hiện dấu tích của đền chỉ còn lại một nhà bia với những bia đá được soạn theo sách Đại việt sử ký toàn thư và Tây hồ chí. Đặc biệt cuối bia có đoạn viết " Đến năm Canh Tuất có việc dời đô, Cẩu mẫu, Cẩu Nhi đều hóa, vua nghe chuyện bảo đó là chó thần bèn xuống chiếu cho dựng miếu thờ Cẩu Mẫu trên núi và dựng miếu thờ cẩu nhi trong hồ này.”

Với những dấu tích còn tồn tại, đền Thủy Trung Tiên đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của đời sống của người dân thành Thăng Long từ nghề trồng dâu dệt vải, săn bắn hái lượm, thờ cúng thần linh . Bà Đỗ Thị Kim Dung- Ban quản lý khu di tích đền Thủy Trung Tiên kể lại:

“Khi Lý Công Uẩn cho lập đền thờ Cẩu Nhi tại hòn đảo này, thì ông cho các cung nữ quá tuổi và các cung nữ bị phạt trong thành ra đây trông nom ngôi miếu và đồng thời trồng dâu dệt lụa nuôi tằm, các cung nữ ở đây dệt lụa trắng cung cấp ở trong hoàng thành Thăng Long. Đến đời Hậu Lê ngôi đền được đổi tên là Thủy Tiên Từ.

Và từ đó đến nay ngôi đền mang tên Thủy Trung Tiên. Trước đây khu này còn chưa hình thành hoàng thành, ở đây là khu rừng rậm nên người dân rất tôn thờ con chó. Người ta sống bằng nghề săn bắn hái lượm nên truyền thuyết thờ thần chó thì theo mình nó cũng kết nối lịch sử giữa việc Lý Công Uẩn sinh năm Giáp Tuất và năm Canh Tuất ông về đây để định đô.

Cái thứ hai nữa là khi mà ngôi đền được đổi tên thành Thủy Tiên Từ thì lúc đó nơi này đã trở thành một cái kinh đô rồi, cho nên nó không còn hoang sơ rừng rậm như trước nữa.

Nhân dân ở xung quanh đây sống bằng nghề thu lượm trên hồ nước nên người ta thờ mẫu Thoải, tức là nước. Hiểu nôm na là người ta thờ nàng tiên cá ở trong nước. Đấy thì ngôi đền có tên là Thủy Tiên  từ đó.”

Đền Cẩu Nhi thời xưa

Các mảng kiến trúc trong đền được phục dựng theo phong cách thời Lý. Đặc biệt có nhiều phù điêu và tượng liên quan đến thần cẩu. Để có được khu thờ tự khang trang, sạch đẹp, trở thành điểm đến du lịch, tín ngưỡng cho du khách như hiện nay, đền Thủy Trung Tiên đã trải qua nhiều thăng trầm của tạo hóa khi chỉ còn là phế tích. Ông Cung Tiến Lập- một người dân làm nghề xe ôm ven đường Thanh Niên nhớ lại quãng thời gian khi đền chưa xây dựng như bây giờ, lúc đó mọi người phải đi thuyền mới vào được đền:

“ Trước tôi vào là còn đi đò bằng gỗ, lâu lắm rồi từ thời bao cấp phải đi thuyền vào. Từ thời bao cấp cách đây ba chục năm đi thuyền bằng gỗ, có người chở vào, xưa nó nhỏ như cái miếu con con, bé lắm, chỉ có mỗi cái bia, như cái am hay cái miếu thôi.”

Sau khi đền được phục dựng, những người dân ở đây đã cung tiến vào đền những đồ thờ tự tinh xảo cũng bởi, ngôi đền nằm trên Hồ Trúc Bạch thuộc làng Ngũ Xá cũ trước kia là làng đúc đồng truyền thống - một trong bốn nghề tinh hoa bậc cao của Thăng Long Hà Nội xưa: “Lĩnh hoa Yên Thái, đồ gốm Bát Tràng, thợ vàng Định Công, Thợ đồng Ngũ Xã”.

Những năm cuối thế kỷ 20, làng đúc đồng Ngũ Xã bị ảnh hưởng bởi quá trình đô thị hóa, nghề đúc đồng bị thu hẹp mai một dần theo thời gian nhưng trên những bức tượng trong đền vẫn hiện rõ nét tinh hoa của một làng nghề đã đi vào lịch sử.

Đền Cẩu Nhi nằm trong quần thể di tích đền Quán Thánh , chùa Trấn Quốc do vậy dù mới được phục dựng nhưng ngôi đền cũng thu hút khá nhiều du khách đến tham quan và trải nghiệm một địa danh tâm linh của Hà Nội:

"Cái này bây giờ mới xây dựng thế là tuyệt vời rồi, coi như là mĩ mãn đấy. Ở đây nó có cái khác biệt. Cái thứ nhất là cái cổng đi vào là một cái hấp dẫn cho du khách rồi. Vào đến đây thấy cảnh rất là đẹp."

"Đền cổ ngày xưa nó ở đây nhưng lúc trùng tu thì không còn gì. Làm mới hoàn toàn, không còn 1 tí gì của ngày xưa nữa."

"Nay cô đi vãn cảnh chùa một tí chứ cũng không biết về ngôi đền này. Lần đầu tiên vào đây. Thật ra cô thấy cảnh ở đây nó rất là đẹp mà non nước, cây cối rất thanh tịnh. Mọi cái đều trong sạch mà không bị ồn ã bên ngoài đường mấy."

"Không gian lịch sử thì cảm nhận của chú nó có không gian giữa hồ, yên tĩnh , có cái gì đấy riêng, vì nó ở giữa đảo, giữa hồ trúc bạch, không khí thoáng mát. Rằm mùng 1 thì dân thôn bản hạt người ta ở đây thì là người ta có ra lễ thì còn đông đông, còn đâu ngày bình thường vắng lắm."

Sự tích Cẩu mẫu, cẩu nhi gắn với việc lên ngôi của Lý Công Uẩn vẫn còn nhiều tranh luận nhưng chính sự mơ hồ đó lại càng khiến cho nơi đây trở nên thu hút hơn và quan trọng hơn cả giờ đây đền Thủy Trung Tiên đã trở thành một địa danh không thể thiếu đối với nhân dân sống bên hồ Trúc Bạch.

Những giá trị ấy vẫn đang được gìn giữ và phát huy, nhất là với một người trẻ như chị Phạm Thúy An, chủ quán cà phê trên hồ Trúc Bạch. Đã thành thói quen, vào các ngày rằm, mùng một chị An đều qua đây để lễ Phật bởi giữa chị và nơi này có một mối lương duyên đặc biệt:

"Đợt mình chuẩn bị mở cửa hàng ở đây thì mình có đi qua. Khi đền chưa được xây dựng thì có một thời gian bị bỏ hoang, đi qua đây không có gì nổi bật nên mình không để ý. Tự nhiên vô tình hôm ấy mình có thấy bảo ở đây hóa ra có đền thì bình thường mình cũng không để ý lắm mặc dù nhà cũng gần đây. Mình rất thích bởi khi nghe đền Cẩu Nhi, bởi mình là người yêu động vật nên mình cũng thấy rất ấn tượng với tên gọi của đền, sau đó mình vào đây thôi."

Cái tên Cẩu Nhi “chính danh” nay đã không còn nhưng những câu chuyện lịch sử về nơi này vẫn in đậm trong tâm thức của nhiều người Hà Nội. Nếu ai đã từng đặt chân tới ngôi đền Thủy Trung Tiên độc đáo sẽ thấy, hình ảnh đầu tiên khi bắt gặp đó là đôi chó đá ngay trên đầu cầu đá bắc qua hồ Trúc Bạch thay cho cây cầu gỗ mục xưa kia.

Đôi chó đá được đặt ngay vị trí đầu tiên như thể hiện quan niệm tâm linh của người Việt khi đặt chó như một linh vật với ý nghĩa sẽ mang lại sự may mắn, an lành. Và đây cũng như một lời gửi gắm tới du khách xa gần nhớ tới tên gọi Cẩu Nhi năm nào.

Tác giả: Vũ Loan - VOV 19/04/2018 07:59:30
Bình luận

0 bình luận

    Chưa có bình luận

Gửi bình luận

Ảnh - Clip

VOVGT HÀ NỘI



VOVGT TP HỒ CHÍ MINH



MEKONG

Mạng xã hội

Thống kê lượt Like trang vovgiaothong.vn của các mạng xã hội trên thế giới.

Giao thông đô thị

Thể thao