Từ đường Hồ Chí Minh trên biển đến “vai trò kép” của hệ thống cảng biển Việt Nam

Thuyền phó Tàu Không số kể chuyện “cắt đuôi” tàu địch

Thuyền trưởng Tàu không số: Không hoàn thành nhiệm vụ là nỗi sợ lớn nhất trong 12 hải trình sinh tử

Tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển năm xưa đã vận chuyển hơn 152.000 tấn vũ khí trang bị kỹ thuật, thuốc chữa bệnh và hơn 19.000 cán bộ, chiến sĩ, từ Bắc vào Nam, đóng góp quan trọng vào chiến thắng giải phóng miền Nam.

Ngày nay, những cảng biển, tuyến vận tải biển đã được phát triển mạnh mẽ, tạo động lực phát triển kinh tế của đất nước và giữ vững vai trò đảm bảo an ninh quốc phòng.

Hệ thống cảng biển ngày nay giữa vai trò “kép”, vừa là động lực phát triển kinh tế, vừa đảm bảo an ninh quốc phòng. PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Chu Hồi - Phó Chủ tịch Hội nghề cá Việt Nam, thành viên Ban điều hành quốc tế về Diễn đàn đại dương toàn cầu về những bước tiến trong sự phát triển của ngành kinh tế biển. 

Những mạch nguồn cuộn chảy

Ý chí giữa vòng vây

Hơn cả huyền thoại

Cung đường Thống Nhất: Dòng sông mang lửa và Những hải trình tuyệt mật

PV: Sau khi đất nước hòa bình, Việt Nam đã phát triển các tuyến vận tải biển, các cảng biển của như thế nào, có những cột mốc đáng nhớ nào để phục vụ cho xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam ra thế giới ? Có mối liên hệ như thế nào với tuyến đường vận tải biển năm xưa?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Từ xa xưa, người Việt Nam đã lợi dụng biển làm con đường giao thương, từ cảng Vân Đồn, Hội An, đến phố Hiến xưa đều là những cửa ngõ hướng biển và cũng là nơi mà Việt Nam giao thương trong tất cả các thời kỳ phát triển của mình.

Chính vì thế, nghề biển là một nghề truyền thống của đất nước ta, ngư dân Thanh Hóa có kinh nghiệm đóng bè mảng và thuyền mủng rất giỏi. Việt Nam khai thác biển từ rất sớm bằng những công nghệ tương ứng các thời kỳ phát triển. Chính vì thế, nghề biển chúng ta rất thành thạo, các kỹ thuật đi biển, khả năng ứng xử biển cả trở thành những kinh nghiệm của cha ông.

Vì vậy, trong chiến tranh chống Mỹ, lực lượng hải quân đã học hỏi những kinh nghiệm này và tập huấn, hình thành nên đội quân Đoàn tàu Không số và đó là lí do đường Hồ Chí Minh ra đời. Đoàn tàu Không số nhận nhiệm vụ vận tải Bắc - Nam trong thời kỳ hết sức cam go ác liệt. Đây chính là một bài học kinh nghiệm, gắn kết cả quá trình từ tiềm năng người đến kinh nghiệm, truyền thống và những điều kiện cụ thể.

Sau khi giải phóng và thống nhất đất nước, chúng ta nhớ rằng, thời điểm đó, Hải Phòng đã có tàu Thống Nhất để chuyên chở hành khách từ Hải Phòng vào Sài Gòn (sau này đổi tên Tp Hồ Chí Minh). Điều này cho thấy, Nhà nước rất chú ý đến ngành hàng hải và ngành này luôn giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế biển của đất nước.

Cho đến ngày hôm nay, các quy hoạch về cảng biển, phát triển cảng biển đều nhấn mạnh vai trò của cảng biển là các cửa ngõ hướng biển, là khu vực sẽ hội nhập. Đây là một lợi thế mà Việt Nam cần phải phát huy.

Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế biển thể hiện tại Nghị quyết 09 năm 2007 về chiến lược biển Việt Nam 2020, đã xác định đến năm 2020, hàng hải sẽ trở thành một ngành kinh tế đứng đầu trong 4 lĩnh vực kinh tế hàng hải, dầu khí, thủy sản và du lịch.

Còn tại Nghị quyết 36 năm 2018, Trung ương Đảng đã xác định, du lịch hàng đầu nhưng hàng hải, dầu khí vẫn là “cơ bản then chốt’ và là 1 trong 6 ngành kinh tế chính của kinh tế biển Việt Nam từ nay đến 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

PV: Xin ông cho biết những cột mốc đáng chú ý trong phát triển các tuyến vận tải biển cũng như cảng biển của Việt Nam từ thời điểm thống nhất đất nước đến nay?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Trước lúc thống nhất đất nước, có thể nói, ở miền Bắc khi nói đến cảng biển, người ta nghĩ đến cảng Hải Phòng mà về sau này, khi giải phóng miền Nam, chúng ta đã biết đến cảng Sài Gòn, cảnh  Cái Mép- Thị Vải, Vũng Tàu. Trong quy hoạch phát triển kinh tế xã hội vừa qua, Nhà nước chú trọng đầu tư đến lĩnh vực hàng hải và cảng biển.

Đầu tư vào cảng biển cần quan tâm đến các yếu tố độ sâu nơi làm cảng, phải có tuyến luồng thích hợp và nằm ở những vùng ít rủi ro, phải có hậu phương và đặc biệt là chân hàng. Nếu chỉ đầu tư vào cảng rất tốn kém, rất đẹp nhưng không có lượng hàng hóa thông qua, thì cũng không phát huy được tác dụng, không có hiệu năng, hiệu quả.

Việt Nam có khoảng hơn 100 địa điểm tự nhiên có tiềm năng làm cảng nhưng tùy theo từng thời kỳ, Việt Nam có những chiến lược đầu tư tập trung phù hợp. Nhà nước rất chú trọng đến quy hoạch hệ thống cảng biển. Gần đây, Việt Nam có Tân cảng Sài Gòn phối hợp với quân đội và có thêm nhiều cảng lớn, cảng nước sâu Dung Quất, cảng Vũng Áng, cảng nước sâu Nghi Xuân Thanh Hóa.

Ở Hải Phòng, trên cơ sở cảng biển năm xưa hơn 300 năm tuổi, bây giờ Hải Phòng tiếp tục mở rộng không gian cảng biển. Thành phố đã có cảng Lạch Huyện, hiện nay đang được gọi là cảng cửa ngõ quốc tế miền Bắc. Bên cạnh đó, thành phố cũng xây dựng cảng Cái Lân, cảng Hải Hà gần khu vực Móng Cái Quảng Ninh. Hiện, cả nước có khoảng 85 cảng biển và bến.

Việt Nam phân vùng lãnh thổ rất dài, chạy dọc theo gần như Á kinh tuyến Bắc Nam. Chính vì thế, các cảng phải có tính đại diện cho từng khu vực. Thứ hai, cảng biển không phải chỉ để làm thương mại, trong bối cảnh của Biển Đông và tình hình quốc tế phức tạp, cảng biển còn gắn với an ninh quốc phòng. Thời gian qua đã cho thấy, hệ thống cảng biển phát huy tác dụng rất lớn. Thời gian qua, GDP của Việt Nam liên tục tăng, trong đó đóng góp của thị phần xuất nhập liên tục tăng, bao gồm thủy sản, dầu khí, nông sản…

Hệ thống cảng biển Việt Nam đóng góp rất lớn, không chỉ cho kinh tế hàng hải mà còn đóng góp vào kinh tế chung của đất nước, tạo ra hướng hội nhập quốc tế. Việt Nam thường được ví quốc gia có mặt tiền hướng ra biển đông, thì việc cảng biển phát triển rất phù hợp với vị trí địa chiến lược của vùng ven biển này và chúng ta sẽ phải chú ý và phát huy trong thời gian tới để làm sao không chỉ là cảng thông thường, không chỉ hướng vào kinh tế cả mà chúng ta còn bảo đảm phát triển xanh và bền vững theo đúng những cam kết quốc tế.

PV: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!

[Xem thêm: Cung đường Thống nhất]