"Có một cái khu có mái tôn giao giữa các nhà mọi người vứt rác xuống dưới đấy có người chụp lên rác đủ các thể loại. Ban quản lý phải thu xếp lao công qua dọn. Nhà em có cái cửa sổ mở ra, nhà khác nhả bã kẹo cao su ở đấy mãi thôi vì ở ngoài không ai với tay ra được" - bạn Vũ Thị Hoa chỉ biết dở khóc dở cười kể về những người hàng xóm hay tiện tay quăng rác bừa dù ở khu chung cư cao cấp trên đường Nguyễn Trãi, Hà Nội.
Kể từ rác nhựa, nilon cho tới cơm thừa canh cặn, họ đều có cùng một cách là quẳng ra khỏi nhà bằng đường chim bay. Rác đi đâu, rơi sang nhà ai không phải mối bận tâm.
Anh Thanh ở Tây Hồ sống tại khu chung cư mật độ thấp, chỉ có 5 nhà một tầng. Tưởng đâu là vui vẻ nhưng lại gặp những người hàng xóm kỳ lạ, bởi họ có đi đổ rác nhưng đổ cũng như không, khiến người khác phải mất thêm thời gian dọn dẹp:
"Một vài lần đi đổ rác thấy thùng một nơi, rác một nẻo, còn để ở lối ra vào trước khi vào phòng đổ rác. Một vài trường hợp còn đổ ra bên ngoài của cái túi rác chung. Không hiểu là người lớn hay trẻ con đổ rác mà thiếu ý thức, rất khó chịu", anh Thanh nói.
Các khu chung cư cho tới nhà mặt đất nay đều có thiết bị ghi lại hình ảnh thực tế, đặc biệt tại điểm nóng đổ rác của mỗi phường, mỗi tầng nhà. Chế tài xử phạt đổ rác bừa bãi cũng được quy định rõ ràng tại Nghị định 45/2022, phạt tiền cá nhân từ 500 nghìn đến 2 triệu đồng nếu đổ rác không đúng nơi quy định.
Thẩm quyền xử phạt những hành vi vi phạm môi trường là UBND các cấp, công an xã, phường, thị trấn và cán bộ trật tự công cộng đang thi hành nhiệm vụ liên quan đến bảo vệ môi trường. Nhưng những trường hợp bị phạt và công bố danh tính vẫn còn đếm trên đầu ngón tay.
Bà Lê Hoàng Dung ở nhà mặt đất trên phố Hoàng Hoa Thám cũng gặp phải những người hàng xóm mà không khỏi buông tiếng thở dài: "Vứt rác còn không xong. Vứt tung hết xuống đất túi rác còn không vứt nổi vào được. Cái thùng nhỏ nhỏ thôi lại vứt gỗ, vứt hoa ngang hết ra thì người ta vứt làm sao được xuống dưới nữa. Ý thức rất kém."
Nhiều tuyến phố ở Hà Nội cứ vài chục mét lại thấy mọc lên đống rác lộ thiên 24/7. Người dân không đổ rác theo giờ mà chỉ quan tâm đến tiện cho mình, mỗi nhà xả rác mỗi kiểu.
Nhiều người lo ngại, tiến tới nếu thu phí rác theo khối lượng mà vẫn chưa xử lý nghiêm được hành vi quẳng rác bừa, có thể khiến số rác có chủ giảm đi một nửa, nhưng rác vô chủ sẽ tăng lên rất nhiều lần vì “rác tặc”. Đặc biệt, chỉ vì chuyện ý thức chung kém mà nhiều khi tình làng nghĩa xóm ở phố cũng ít nhiều mai một.