Tính toán bài bản để “nới” không gian lưu thông

Trong đó, phân luồng đảo chiều theo thời gian thực không chỉ là giải pháp kỹ thuật cho vài tuyến đường cụ thể, mà còn mở ra cơ hội điều hành giao thông linh hoạt hơn, phù hợp đặc điểm dòng phương tiện đô thị hiện đại.

Phân luồng đảo chiều, cơ hội hạ nhiệt cho giao thông Hà Nội?

Mỗi giờ cao điểm, giao thông Hà Nội gần như tạo thành hai dòng chảy trái ngược. Buổi sáng, dòng xe từ phía ngoài dồn vào trung tâm đặc kín trên nhiều trục hướng tâm, trong khi chiều ngược lại vẫn còn những khoảng lưu thông nhất định.

Đến cuối ngày, áp lực ấy lại đổi chiều khi hàng vạn người cùng lúc rời nội đô. Và chính sự chênh lệch lặp đi lặp lại ấy đang mở ra dư địa cho một cách tổ chức giao thông linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, để làn đường đảo chiều thực sự phát huy hiệu quả, bài toán không chỉ nằm ở chuyện dịch chuyển dải phân cách.

Điều quan trọng nhất là phải chọn đúng tuyến phù hợp. Không phải nơi nào ùn tắc cũng nên áp dụng mô hình này. Những tuyến có lưu lượng biến động quá phức tạp, mật độ giao cắt dày đặc sẽ khó tổ chức dòng xe ổn định. Ngược lại, các trục có hướng lưu thông tương đối rõ theo từng khung giờ mới là nơi phù hợp để triển khai.

Việc lựa chọn tuyến thí điểm vì thế cần dựa trên dữ liệu giao thông đủ sâu, thay vì cảm quan.

Thành phố cũng sẽ phải tính rất kỹ đến cấu trúc mặt đường và dải phân cách. Nếu hạ tầng không đủ rõ ràng thì người tham gia giao thông rất dễ rơi vào trạng thái lúng túng khi chuyển đổi làn lưu thông theo giờ.

Với đặc thù xe máy chiếm tỷ lệ lớn như Hà Nội, chỉ một vài điểm nhập làn thiếu hợp lý cũng có thể tạo xung đột dòng xe. Bởi vậy, dải phân cách di động, biển báo điện tử, tín hiệu hướng dẫn theo thời gian thực hay hệ thống camera cảnh báo cần được triển khai đồng bộ.

Và để vận hành giao thông linh hoạt thì không thể thiếu hạ tầng điều hành thông minh.

Trên thực tế, việc đảo chiều linh hoạt liên tục theo từng thời điểm và lưu lượng thực tế sẽ rất khó khả thi với hạ tầng hiện hữu cũng như mức độ tuân thủ của người tham gia giao thông. Phương án phù hợp Hà Nội hiện nay nhiều khả năng vẫn là đảo chiều theo các khung giờ cố định sáng - chiều.

Dù cố định nhưng việc giám sát lưu lượng thực tế vẫn rất cần thiết để cơ quan chức năng đánh giá hiệu quả vận hành và kịp thời điều chỉnh khi phát sinh bất cập. Điều đó đòi hỏi trung tâm điều hành giao thông phải được kết nối tốt hơn với hệ thống camera, tín hiệu giao thông và dữ liệu lưu lượng trên tuyến.

Kinh nghiệm từ Anh Quốc cho thấy, các làn đường đảo chiều chỉ vận hành hiệu quả khi đi cùng hệ thống hướng dẫn trực quan và điều hành đồng bộ.

Trên tuyến Aston Expressway ở Birmingham, hệ thống đèn tín hiệu điện tử đặt phía trên từng làn đường sẽ hiển thị rõ làn nào được lưu thông, làn nào bị đóng theo từng khung giờ cao điểm. Nhờ đó, tuyến đường có thể tổ chức linh hoạt số làn theo từng chiều lưu thông mà vẫn duy trì được trật tự giao thông.

Điều đáng chú ý là các đô thị này không xem đảo chiều làn đường như giải pháp độc lập, mà là một phần trong hệ sinh thái giao thông thông minh, nơi hạ tầng, tín hiệu điều hành và ý thức tuân thủ của người tham gia giao thông phải vận hành đồng bộ. Đây cũng là kinh nghiệm Hà Nội cần tham khảo nếu muốn mở rộng mô hình sau giai đoạn thí điểm ban đầu.

Tuy nhiên, chính kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, làn đường đảo chiều không thể triển khai theo kiểu “cắm biển là xong”, khi hệ thống tiêu chuẩn thiết kế đường đô thị Việt Nam hiện chưa có cho mô hình này. Nếu áp dụng lâu dài thì Hà Nội sẽ phải tính đồng bộ từ tổ chức vận hành, sơn kẻ, biển báo đến cơ sở pháp lý và trách nhiệm ATGT.

Một yếu tố khác cũng rất quan trọng là khả năng giúp người dân hình thành thói quen lưu thông mới.

Hà Nội có mật độ phương tiện lớn, tốc độ phản ứng giao thông nhanh và thói quen di chuyển của không ít người vẫn còn tùy tiện. Nếu thông tin không đủ trực quan thì người điều khiển phương tiện rất dễ chuyển làn muộn, đi nhầm hướng hoặc xử lý vội vàng tại các điểm giao cắt. Vì vậy, thời gian đầu triển khai rất cần lực lượng hướng dẫn trực tiếp tại hiện trường, kết hợp truyền thông rõ ràng.

Ở góc độ dài hạn, làn đường đảo chiều cũng không nên được xem như giải pháp đơn độc để chống ùn tắc. Hiệu quả của nó sẽ lớn hơn nhiều nếu đi cùng mạng lưới vận tải công cộng thuận tiện, hệ thống tín hiệu thông minh và khả năng kết nối liên hoàn giữa các trục giao thông. Bởi nếu chỉ “gỡ” ở một tuyến nhưng các điểm kết nối phía trước và phía sau vẫn quá tải, thì áp lực ùn tắc rất dễ bị dồn sang vị trí khác.

Dẫu vậy, điều đáng ghi nhận là Hà Nội đang cho thấy sự cầu thị trong cách tiếp cận bài toán ùn tắc: thay vì chỉ mở rộng hạ tầng theo kiểu truyền thống, Thành phố bắt đầu chú trọng nhiều hơn tới việc tối ưu hóa dòng phương tiện bằng công nghệ và tổ chức giao thông linh hoạt.

Đó có thể chưa phải lời giải toàn diện, nhưng là hướng đi đáng để thử nghiệm và hoàn thiện. Bởi trong một thành phố mà từng mét mặt đường đều trở nên quý giá, thì cách tổ chức và điều tiết dòng phương tiện có thể giúp một con đường “hạ nhiệt”, hoặc tiếp tục lệch tải lãng phí trong mỗi giờ cao điểm sáng - chiều.