Vì sao điều chỉnh từ “cấm” sang “khuyến khích hạn chế” xe xăng?

Đồng thời, bổ sung nhiều loại phương tiện bị cấm hoạt động theo khung giờ tại khu vực được đề xuất thí điểm vùng phát thải thấp.

Vì sao Thành phố phải điều chỉnh từ cấm xe xăng sang khuyến khích hạn chế hoạt động? PV VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc đối thoại với PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường về vấn đề này. 

PV: Thưa ông, so với phương án trước đây thì dự thảo mới nhất về Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 của Hà Nội đã có điều chỉnh đáng chú ý. Đáng quan tâm nhất là xe máy xăng, kể cả xe công nghệ chưa bị cấm ngay, mà mới dừng ở mức “khuyến khích hạn chế hoạt động”.

Theo ông, điều này xuất phát chủ yếu từ yếu tố kỹ thuật, tính khả thi trong tổ chức giao thông, hay là những tác động xã hội đã được đánh giá thêm?

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ: Theo tôi, lộ trình chuyển sang khu vực phát thải thấp trong thời gian vừa qua được thực hiện tương đối gấp, nên cũng đòi hỏi cần phải có đánh giá tác động, ảnh hưởng tới người dân.

Ở các nước, thông thường khu vực phát thải thấp cũng như chuyển đổi xe điện được thực hiện có lộ trình và áp dụng với xe mới đăng ký, thay vì áp dụng đồng loạt đối với các xe cũ, vì nó cũng là tài sản lớn với người dân. Nên việc điều chỉnh để phù hợp hơn, để chúng ta có lộ trình tổ chức triển khai thực hiện đảm bảo không ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân và vẫn có lộ trình để thực hiện giảm phát thải trong thời gian tới.

UBND Thành phố Hà Nội cũng lo ngại nếu cấm đột ngột sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới hàng nghìn tài xế xe công nghệ, shipper và một lượng lớn giao dịch mỗi tháng. Theo ông, đây có phải là bài toán khó nhất khi triển khai Vùng phát thải thấp ở khu vực trung tâm hay không?

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ: Việc hình thành khu vực phát thải thấp cũng như chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện đòi hỏi phải có lộ trình, thời gian thực hiện và chuẩn bị kỹ lưỡng để không ảnh hưởng tới cuộc sống của người dân, cũng như sinh kế của người nghèo.

Chính vì vậy, việc Thành phố điều chỉnh lại để có lộ trình dài hơn cho người dân tổ chức thực hiện cũng là một cách để tạo điều kiện để ổn định sinh kế của người dân. Đây cũng là thách thức lớn nhất của tất cả các nước, không riêng Việt Nam.

Ở các nước người ta thực hiện việc chuyển đổi sang xe điện đối với xe đăng ký mới thay vì áp dụng đối với các xe hiện hành đang giao dịch. Thứ hai là áp dụng các hình thức như tín chỉ carbon, tín chỉ xe điện, cũng như trao đổi phát thải giữa các doanh nghiệp sản xuất xe xăng và doanh nghiệp sản xuất xe điện để khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất xe điện và giảm giá xe điện, hỗ trợ tiền nhiên liệu, ví dụ như trạm sạc, và sạc điện, thay vì áp dụng các biện pháp hành chính về cấm xe xăng ngay lập tức.

PV: Việc UBND Thành phố Hà Nội điều chỉnh theo hướng không cấm ngay giai đoạn đầu, nhưng đến giai đoạn 2027-2029 sẽ siết dần với xe công nghệ và xe không đạt chuẩn khí thải. Chúng ta có thể hiểu đây là bước đi chuyển tiếp để tạo thời gian thích ứng cho người dân và doanh nghiệp trước khi áp dụng một cách chặt chẽ hơn. Vậy theo ông, đâu là điều kiện then chốt để lộ trình đó khả thi trên thực tế?

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ: Điều kiện then chốt là chúng ta phải áp dụng các biện pháp thị trường thay cho các biện pháp hành chính. Những biện pháp thị trường là các biện pháp về trao đổi tín chỉ carbon, tín chỉ xe điện, chi trả dịch vụ sinh thải carbon.

Tiền đề để chúng ta có thể áp dụng được, người dân cần có thời gian thông qua cơ chế khuyến khích, thay vì áp dụng các biện pháp hành chính để buộc người dân không được sử dụng xe xăng ngay lập tức.

PV: Trước đây Hà Nội từng công bố một biện pháp khuyến khích, hỗ trợ người dân khi chuyển đổi từ phương tiện xe xăng sang xe điện. Theo đó, Hà Nội sẽ hỗ trợ một phần kinh phí chuyển đổi phương tiện khi người dân thay đổi phương tiện sang sử dụng nhiên liệu sạch. Ông đánh giá như thế nào về biện pháp hỗ trợ kinh tế này?

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ: Bản thân xe ô tô hay xe máy xăng thì cũng đều là một tài sản giá trị lớn. Cho dù có hỗ trợ nhưng nếu đưa ra khỏi thị trường ngay xe xăng, ô tô và xe máy thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế cũng như cuộc sống của người dân và ảnh hưởng đến tài sản.

Chính vì vậy, kể cả các biện pháp hỗ trợ, chúng ta cũng nên áp dụng kinh nghiệm của các nước là áp dụng tín chỉ xe điện, hỗ trợ đối với xe sử dụng điện và nâng chi phí đối với xe xăng và xe sử dụng nhiên liệu xăng bằng hình thức các doanh nghiệp bán xăng sẽ phải trả tiền cho các doanh nghiệp sạc điện. Hoặc các doanh nghiệp sản xuất xe xăng sẽ phải trả tiền cho các doanh nghiệp sản xuất xe điện. Thông qua các công cụ thị trường sẽ dần dần điều tiết được.

California là bang thành công nhất trên thế giới trong việc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện thông qua áp dụng tín chỉ carbon, tín chỉ xe điện và áp dụng tín chỉ đối với xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Đây là những hình thức ưu đãi mà chúng ta nên học hỏi từ các nước.

PV: Xin cảm ơn ông.