Camera AI "quét" xả rác, lấn chiếm vỉa hè: Bước ngoặt cho không gian công cộng đô thị

Không chỉ giám sát giao thông, những "mắt thần" này giờ đây còn có khả năng tự động nhận diện hành vi xả rác bừa bãi, đỗ xe trái phép hay lấn chiếm lòng lề đường để buôn bán. Chúng được kỳ vọng là "liều thuốc đặc trị" cho những căn bệnh trầm kha của đô thị.

Hà Nội đang triển khai tích hợp nhiều chức năng vào hệ thống camera giám sát. Điểm mới là AI có thể phát hiện các hành vi vốn được coi là "nhỏ nhặt" nhưng gây bức xúc lớn, như vứt một túi rác xuống đường hay kê bàn ghế ra vỉa hè.

Đón nhận thông tin này, anh Nguyễn Xuân Huy, một người dân sinh sống tại khu vực phố cổ tỏ ra rất lạc quan. Anh cho rằng, công nghệ sẽ xóa bỏ tâm lý "khuất mắt trông coi" vốn tồn tại lâu nay:  "Tôi thấy việc áp dụng giám sát hành vi đổ rác, đỗ xe lấn chiếm vỉa hè lòng đường qua camera AI là một bước đi rất đúng đắn của thành phố. Quan điểm của tôi, ý thức của người dân có từ đâu? Có từ các quy định của luật pháp, có từ sự giám sát việc thực thi luật pháp và có từ các chế tài xử phạt... Với camera AI thì tôi tin, tất cả những hành vi trước giờ người dân cho rằng không ai biết để mà xử phạt sẽ đều bị đưa ra. Vì vậy ý thức của người dân sẽ được tăng cao".

Đồng tình với quan điểm cần phải xử phạt nghiêm, anh Nguyễn Văn Nam, một người dân thường xuyên phải đi bộ dưới lòng đường do vỉa hè bị chiếm dụng, chia sẻ:

"Tôi thấy bây giờ xã hội càng ngày càng văn minh, nhưng riêng việc vỉa hè, hiện tại tôi thấy Hà Nội đang rất ít tuyến phố dành cho người đi bộ. Việc những hàng quán bày bán tràn lan ra vỉa hè, đôi khi xuống cả lòng đường, xong đành phải để xe dưới lòng đường đi... Tôi rất ủng hộ việc camera có thể phạt được những hành vi đấy”.

Rõ ràng, sự ủng hộ của người dân là rất lớn. Tuy nhiên, từ góc độ thực tế, anh Nam cũng đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Muốn người dân không xả rác, trước hết hạ tầng phải đáp ứng được nhu cầu cơ bản đó.

"Việc xả rác bừa bãi thì tôi thấy ở Hà Nội mình cũng thiếu chỗ đổ rác. Ví dụ như không có một chỗ đổ rác quy định cụ thể nào, hoặc hiếm có dãy phố bố trí thùng rác. Tôi mong muốn Hà Nội có thêm nhiều thùng rác hơn nữa. Khi có nhiều thùng rác hơn thì đồng nghĩa mọi người cũng sẽ hạn chế đổ rác bừa bãi."

Công nghệ đã có, lòng dân đã thuận, nhưng để Camera AI thực sự phát huy hiệu quả chứ không chỉ dừng lại ở việc "thu tiền phạt", cần một bài toán quy hoạch đồng bộ và căn cơ.

Trao đổi với phóng viên, chuyên gia giao thông Nguyễn Ngọc Quang nhận định: Việc giám sát là rất tốt và khoa học. Tuy nhiên, trong bối cảnh phương tiện cá nhân, đặc biệt là xe máy còn quá nhiều, nếu không có sự sắp xếp không gian hợp lý, vấn đề sẽ khó có lời giải bền vững.

"Nếu như chúng ta muốn giành lại toàn bộ vỉa hè để cho người đi bộ thì cần nghiên cứu biện pháp để tổ chức lại khu vực cho phép đỗ xe máy. Có thể là dành một phần ở dưới lòng đường, những tuyến phố mà không có nhu cầu về lưu thông quá lớn... Cái quan trọng ở đây nó là sự sắp xếp. Trên cơ sở sắp xếp hợp lý đấy thì chúng ta sử dụng AI để giám sát thực hiện và xử phạt. Cái đấy tôi cho là tốt."

Cũng theo ông Nguyễn Ngọc Quang, Hà Nội hiện nay có nhiều tuyến đường mới mở rất rộng như Vành đai 1, Vành đai 2, nhưng cách tổ chức không gian lại đang bỏ lỡ cơ hội để tạo ra trật tự ngay từ đầu.

"Tôi cho rằng việc tổ chức không gian ở trên tuyến đường đó là chưa hợp lý... Những tuyến đường mới mở rộng như vậy phải bố trí làn dành riêng cho xe đạp và dành riêng cho xe buýt... Bên cạnh đó, có thêm tổ chức các vịnh đỗ xe... ở đó được phép đỗ xe và có thu phí. Trên cơ sở tổ chức như vậy thì tất cả những xe đỗ trái phép đều phải xử phạt. Còn trên vỉa hè cần phải có đủ không gian rộng, có nơi cho việc kinh doanh thì cần rõ ràng, nơi nào cho hay không cho đỗ xe, không gian nào cho người đi bộ phải tổ chức minh bạch. Trên cơ sở đó, AI mới phát huy tác dụng".

Ý kiến của chuyên gia và người dân cho thấy một mẫu số chung: Công nghệ là công cụ, nhưng quy hoạch mới là nền tảng. Camera AI sẽ là "cánh tay nối dài" của lực lượng chức năng, giúp minh bạch hóa việc xử phạt và nâng cao ý thức như kỳ vọng của anh Huy. Nhưng để không gian công cộng thực sự "phong quang", sạch đẹp, thành phố cần song hành giải quyết bài toán hạ tầng: Thêm thùng rác công cộng như mong mỏi của anh Nam, và quy hoạch điểm đỗ xe, phân làn khoa học như hiến kế của ông Quang.

Khi sự giám sát thông minh trên nền tảng một quy hoạch bài bản, đó mới thực sự là bước ngoặt cho văn minh đô thị.