Vì sao New York tạm dừng thu phí tắc nghẽn?

Chương trình thu phí tắc nghẽn đầu tiên tại Mỹ của thành phố New York dự kiến bắt đầu vào ngày 30/6. Theo kế hoạch, các tài xế sẽ phải trả 15 USD vào ban ngày khi lái xe vào phía Nam phố 60. Kế hoạch này được phê duyệt vào năm 2019 nhằm hạn chế ùn tắc và có kinh phí nâng cấp hệ thống giao thông công cộng

Tuy nhiên, thống đốc Hochul cho biết việc thu phí tắc nghẽn không thể tiến hành: “Đây không phải là một quyết định dễ dàng đối với tôi. Từ thời điểm nhậm chức, tôi đã luôn suy nghĩ và tìm cách để giúp tiểu bang phục hồi và hy vọng chúng ta có thể thực hiện việc thu phí tắc nghẽn theo đúng thời gian đề ra.

Thế nhưng vào thời điểm căng thẳng về tài chính, lạm phát cao và chi phí sinh hoạt cao đối với rất nhiều người dân New York, trọng tâm của tôi phải là đem nhiều tiền hơn trở lại ví của người dân. Và đó là lí do tại sao tôi phải đứng lên và nói không với việc triển khai việc thu phí tắc nghẽn ở thời điểm này”.

New York có hơn 900.000 phương tiện vào khu thương mại trung tâm Manhattan mỗi ngày, khiến tốc độ di chuyển trung bình chỉ khoảng 11km/h. Việc thu phí sẽ giúp giảm 17% lưu lượng giao thông, cải thiện chất lượng không khí, gia tăng nhu cầu sử dụng giao thông công cộng từ 1 - 2%, cũng như thu về 1 – 1,5 tỷ USD mỗi năm và hỗ trợ khoản nợ 15 tỷ USD để cải thiện giao thông công cộng.

Lý giải cho quyết định của mình, bà Hochul cho biết chương trình thu phí tắc nghẽn được thiết kế cho giai đoạn trước đại dịch, tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi rất nhiều kể từ đó: ] "Kế hoạch thu phí tắc nghẽn đã được ban hành cách đây 5 năm nhằm giảm lưu lượng giao thông, giảm lượng khí thải; đồng thời cung cấp vốn cho giao thông công cộng. Thế nhưng hiện mọi thứ đã thay đổi và chúng ta phải thích ứng với thực tế. Sau khi cân nhắc kỹ rằng việc thu phí tắc nghẽn có nguy cơ gây ra nhiều hậu quả không lường trước được cho người dân; tôi đã chỉ đạo tạm dừng kế hoạch thu phí vô thời hạn”.

Quyết định hoãn vô thời hạn kế hoạch thu phí tắc nghẽn đã gây ra nhiều phản ứng trái chiều, những lo ngại về sự phục hồi kinh tế sau COVID-19 và sẽ khiến thành phố thiệt hại hàng tỷ USD.  

Phản ứng trước quyết định này, Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Cơ quan giao thông Đô thị New York (MTA) Janno Lieber cho biết cơ quan này sẽ phải "sắp xếp lại thứ tự ưu tiên, sắp xếp lại trình tự và thu hẹp" các kế hoạch tài chính cũng như Chương trình vốn:

“Giao thông công cộng quá quan trọng đối với thành phố và khu vực 23 triệu dân này. Ưu tiên lớn của chúng tôi không phải cắt giảm dịch vụ... Chúng tôi thực sự đã phát triển dịch vụ trên các tuyến tàu điện ngầm, trên các tuyến xe buýt, đặc biệt là trên tuyến đường sắt.Chúng tôi sẽ tập trung vào tình hình tài chính và cách giảm thiểu những tác động đó."

Theo Thống đốc Hochul, việc hoãn thu phí tắc nghẽn là để tránh gây tổn hại cho các gia đình có thu nhập thấp. Tuy nhiên, Cơ quan Giao thông Vận tải New York lại cho rằng, phí tắc nghẽn chủ yếu ảnh hưởng đến những người có thu nhập cao.

Một nghiên cứu của Hiệp hội Dịch vụ Cộng đồng cho thấy 4% người lao động ở các quận ngoại ô lái xe vào Manhattan để làm việc, trong khi 56% cư dân ở các quận bên ngoài sử dụng phương tiện giao thông công cộng để đi làm. Trong số những người lái xe cá nhân tới Manhattan, 55% là người có thu nhập cao.

Bà Kathryn S. Wylde, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Đối tác Thành phố New York, một tổ chức phi lợi nhuận đại diện cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp thành phố, đã lưu ý rằng khoảng 3% số người đi làm lái ô tô và họ là "những người được trả lương cao hơn hoặc là nhân viên chính phủ, những người có thẻ đỗ xe và không phải trả 50 USD/ngày để đỗ xe ở Manhattan”.

“3% là con số rất nhỏ. Hầu hết mọi người đều sử dụng phương tiện công cộng để vào thành phố. Vì thế chúng tôi đã cố gắng để đưa mọi người ra khỏi ô tô cá nhân và mang đến những chuyến đi bằng giao thông công cộng tốt nhất”.

Nhiều tài xế, đặc biệt là ở các vùng ngoại ô, đã ăn mừng việc dừng thu phí và cho rằng mức phí quá cao. Nhưng những người dựa vào vận tải công cộng lại không hài lòng. Một số người cho biết họ vẫn đang gây áp lực buộc Hochul phải xem xét lại.

“Điều đó thật tuyệt vời”.

“Doanh nghiệp nhỏ của tôi hàng ngày có 6 xe liên tục ra vào để đưa nguyên liệu, nếu thu phí tắc nghẽn thì mỗi ngày tôi phải chi trả 90 USD, một tháng lên tới 2.500 USD, một năm hơn 30.000 USD. Vì vậy việc dừng thu phí rất có ý nghĩa với những doanh nghiệp như tôi”. 

"Tôi đã hi vọng ga tàu điện tôi hay đi sẽ có thang máy. Cách đây 2 tuần, họ còn đến đây khảo sát. Thế nhưng việc dừng thu phí tắc nghẽn này sẽ khiến kinh phí gặp khó khăn. Tôi vẫn mong điều đó xảy ra vì 70% người dân quận tôi phụ thuộc vào phương tiện công cộng”.

Còn tại Việt Nam, mới đây, đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật Đường bộ, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phương Thủy (đoàn Hà Nội) đã đề nghị cân nhắc bổ sung phí giao thông nội đô, áp dụng với ô tô cá nhân đi vào một số khu vực đô thị trong những khung thời gian nhất định.

Theo đại biểu Thủy, việc thu phí sẽ hạn chế sự phát triển quá mức của xe cá nhân, góp phần giảm ùn tắc giao thông tại các đô thị; bổ sung nguồn thu cho ngân sách nhà nước để tăng cường hỗ trợ phát triển kết cấu, hạ tầng giao thông đường bộ, hệ thống giao thông công cộng trong các đô thị.

Hiện 5 thành phố trực thuộc Trung ương đều đã được phép quy định các loại phí chưa được quy định trong luật. Hà Nội, TP.HCM đã xây dựng các đề án về phí nội đô hay phí kẹt xe. Tuy nhiên, do cơ sở pháp lý chưa rõ ràng, ổn định nên việc triển khai áp dụng còn khá dè dặt.

Nếu Luật Đường bộ và Luật Phí, lệ phí có quy định chính thức loại phí này, đồng thời, giao HĐND cấp tỉnh quy định về phạm vi, địa bàn, đối tượng, mức áp dụng sẽ thuận lợi hơn rất nhiều cho việc triển khai tại các địa phương. Từ đó, góp phần giải quyết vấn đề bức xúc tại thành phố lớn.