Áp khung giờ điện cao điểm buổi tối ngay từ tháng 6: Nhà hàng, xưởng sản xuất tính toán thế nào?

Nhưng với các doanh nghiệp sản xuất, nhà hàng, quán ăn thì đó có thể là cú sốc về chi phí, bởi từ 17h30 đến 22h30 chính là khung giờ mà nhiều nhà máy chạy ca tối, nhà hàng tiếp đón đông khách nhất...

Nhằm làm rõ những tác động thực tế và những việc cần làm ngay để nhanh chóng thích ứng, PV có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, nguyên Giám đốc Trung tâm Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương).

PV: Thưa ông, từ ngày 1/6 tới, toàn bộ giờ cao điểm điện sẽ dồn vào buổi tối từ 17h30 đến 22h30, với mức giá cao gấp gần 3 lần giờ thấp điểm. Với những nhà máy, xưởng sản xuất đang chạy ca tối, tác động cụ thể của việc này sẽ như thế nào, thưa ông?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Các doanh nghiệp sản xuất tại Hà Nội đang đối mặt với một cú sốc tương đối về cấu trúc chi phí trên ba khía cạnh sau. Thứ nhất là tác động trực tiếp thì chúng ta thấy là cấu trúc chi phí bị phá vỡ. Tuy nhiên tác động tài chính mạnh hay yếu thì phụ thuộc hoàn toàn vào khung giờ định nghĩa là ca tối của nhà máy.

Bởi vì nếu mà ca tối là ca 2, ví dụ từ 14h cho đến 22h thì kịch bản này là bất lợi nhất. Doanh nghiệp sẽ hứng nguyên vẹn 4,5 tiếng của khung giờ cao điểm mới. Điện năng tiêu thụ trong khoảng thời gian này sẽ đội lên gấp 2,8 lần, tức là từ 1.300 đồng lên hơn 3.600 đồng/kWh đối với cấp điện áp dưới 6 kV. Điều này sẽ ăn mòn nghiêm trọng biên lợi nhuận của ngành tiêu thụ năng lượng lớn.

Còn nếu mà ca tối là ca đêm muộn, ví dụ từ 22h cho đến 6h sáng thì tác động lại chuyển thành lợi thế. Họ chỉ bị ảnh hưởng 30 phút giá cao điểm, sau đó sẽ tận dụng trọn vẹn 6 tiếng đồng hồ giờ thấp điểm từ 0 giờ cho đến 6 giờ với mức chi phí năng lượng rẻ nhất trong ngày.

PV: Vâng, như vậy thì cùng một khung giờ ca tối nhưng tác động lại rất khác nhau, tùy cách bố trí ca kíp. Chúng ta thấy với doanh nghiệp sản xuất thì họ còn có dư địa để xoay xở. Nhưng có một nhóm hoàn toàn không thể làm vậy, đó là các nhà hàng, quán ăn mở cửa vào buổi tối. Giờ vàng kinh doanh của họ trùng khớp hoàn toàn với giờ cao điểm mới. Nhóm này cần được hỗ trợ gì, thưa ông?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Cần phải có một cấu trúc ba nhóm giải pháp hỗ trợ cốt lõi từ chính sách, tài chính đến kỹ thuật vận hành. Thứ nhất hỗ trợ về chính sách thì việc thay đổi cấu trúc biểu giá tác động trực tiếp đến nhóm kinh doanh ngành hàng ăn uống vốn đang chịu giá đỉnh kinh doanh thuộc hàng cao nhất rồi. Do đó hỗ trợ đầu tiên cần đến từ phía nhà nước, tức là phải đưa ra một lộ trình chuyển tiếp, không áp dụng ngay lập tức mức chênh lệch tối đa mà cần có giai đoạn đệm, nghiên cứu cụ thể giai đoạn đệm thì nó có thể đặc thù, nhưng mà tôi nghĩ nó cần phải tối thiểu khoảng 6 tháng cho đến 1 năm. Việc này cho phép các nhà hàng có thời gian tính toán lại chi phí, tỉ suất lợi nhuận và điều chỉnh giá thực đơn, tránh gây sốc, lạm phát cho người tiêu dùng.

Còn ví dụ thuế, tôi nghĩ rằng có thể hỗ trợ khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp, hoặc giảm bớt VAT cục bộ để bù đắp một phần gọi là chi phí vận hành tăng vọt từ giá tiêu thụ năng lượng.

Giải pháp thứ hai là tìm kiếm các công cụ tài chính, cho vay ưu đãi. Do người ta không thể trốn được giờ cao điểm, người ta không thể chuyển được. Thế thì cách duy nhất là giảm điện tiêu thụ trong giờ cao điểm để giảm chi phí. Tuy nhiên để giảm lượng đó thì cần phải có một khoản đầu tư đáng kể. Các doanh nghiệp bán hàng, kinh doanh, ăn uống cần phải có một thiết kế, một khoản vay ưu đãi cho họ. Dùng vốn này áp đặt cho vấn đề chuyển đổi hệ thống, ví dụ như thay thế điều hòa công nghệ Inverter mới hiệu suất cao, thay thế hệ thống đun nấu bếp điện bằng hệ thống công nghệ mới hoặc hỗ trợ cho người ta lắp đặt hệ thống quản lý năng lượng thông minh, cỡ quy mô rất nhỏ và cực nhỏ.

Nhà hàng có thể chuyển dịch thời gian làm lạnh nhiệt, là một trong những nguồn tiêu thụ điện lớn nhất. Ví dụ như người ta chạy hệ thống điều hòa ở công suất tối đa vào khung giờ giá bình thường, từ 15h30 cho đến 17h30 để làm lạnh sâu, khi bước vào khung giờ cao điểm thì người ta phải điều chỉnh để duy trì công suất thấp, giữ nhiệt thôi. Giúp giảm đáng kể đỉnh tiêu thụ điện.

PV: Vâng. Như ông phân tích thì lộ trình chuyển tiếp, cho vay ưu đãi, kỹ thuật làm lạnh trước giờ cao điểm, đó đều là những giải pháp cần thời gian. Nhưng thực tế chỉ còn vài ngày nữa là tới tháng 6. Nhiều người đang nghĩ đến điện mặt trời như một lối thoát nhanh, nhưng chúng tôi hiểu rằng đây chưa hẳn là lựa chọn phù hợp lúc này, phải không thưa ông? Vậy điều khả thi nhất doanh nghiệp có thể làm ngay trong tháng 6 này là gì?

TS. Nguyễn Anh Tuấn: Đầu tư điện mặt trời đơn thuần để đối phó với giờ cao điểm không hoàn toàn hợp lý vào lúc này. Bởi vì khung giờ cao điểm mới là từ 17h30 đến 22h30 là thời điểm hoàn toàn không còn bức xạ mặt trời. Nếu chỉ lắp các tấm pin mặt trời, doanh nghiệp không thể tự tạo điện để dùng trong khung giờ này. Hơn nữa chúng ta cần phải cấp phép mua sắm, thi công và hệ thống năng lượng mới không thể đáp ứng thời hạn ngay trước mắt.

Cho nên muốn giải quyết vấn đề này thì buộc phải đi kèm hệ thống pin lưu trữ, sạc ban ngày và xả dùng vào giờ cao điểm tối. Còn vài ngày nữa thì có giải pháp khác đó là tách bạch dây chuyền. Tức là tái cấu trúc lịch vận hành ca kíp. Tách bạch dây chuyền. Những công đoạn, những dây chuyền tiêu thụ điện năng nhiều nhất, ví dụ như lò nung, máy nghiền, hệ thống nén khí công suất lớn phải được dời ra ban ngày hoặc ca đêm muộn. Từ 17h30 đến 22h30 có thể chỉ duy trì khâu đóng gói, chiếu sáng cơ bản.

Ngoài ra, chúng ta dùng các bộ chủ động ngắt tải, cài đặt bộ định thời gian của hệ thống ví dụ như bơm nước, làm mát trung tâm, kho lạnh, áp dụng kỹ thuật làm lạnh sâu trước 17h30 và giảm tải máy nén trong khung giờ cao điểm, đây là giải pháp không cần chi phí đầu tư quá lớn.

Còn kế hoạch ngắn hạn thì trong một vài tháng tới, bước tiếp theo là phải lắp đặt đồng hồ phụ để chính xác biết chỗ nào, cỗ máy nào, dây chuyền nào, bộ phận nào đang tiêu thụ điện nhiều nhất để tối ưu hóa lại. Tôi nghĩ rằng một giải pháp nữa là cần phải kiểm toán năng lượng thực sự, để chuyển sang chế độ giờ chờ khi mà bước vào giờ cao điểm.

PV: Vâng, xin cảm ơn ông với những phân tích vừa rồi.