Định danh vi phạm là cần, nhưng chưa đủ

Sửa quy định để xe dù không thể vi phạm

Việc siết chặt quản lý hoạt động vận tải hành khách, đặc biệt là tình trạng “xe dù, bến cóc”, không còn là câu chuyện mới. Nhưng điểm đáng chú ý là khi cơ quan quản lý bắt đầu đi vào quy định cụ thể, định danh rõ từng hành vi vi phạm, thì cuộc chiến này mới có cơ hội chuyển từ “hô hào” sang “thực chất”.

Dẫu vậy, nếu chỉ dừng lại ở quy định trên giấy mà thiếu công cụ giám sát hiệu quả, mọi nỗ lực vẫn khó đem lại kết quả như mong đợi.

Thực tế cho thấy, “xe dù, bến cóc” tồn tại dai dẳng, không phải vì thiếu quy định, mà vì việc phát hiện và xử lý vi phạm còn nhiều kẽ hở. Các nhà xe hoạt động chui ngày càng tinh vi, biến tướng dưới nhiều hình thức như xe hợp đồng trá hình, đón trả khách sai quy định, né tránh lực lượng chức năng bằng cách thay đổi lộ trình, thời gian hoạt động. Trong khi đó, phương thức kiểm tra truyền thống, dựa vào tuần tra, chốt chặn, rõ ràng không theo kịp tốc độ của các hành vi vi phạm.

Bởi vậy, việc quy định rõ ràng từng hành vi vi phạm - một trong những quy định đáng chú ý nhất tại dự thảo sửa đổi Nghị định 168 - là cần thiết để đồng bộ với các quy định pháp luật khác và tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác xử lý. Khi hành vi được “định danh” cụ thể, lực lượng chức năng sẽ có căn cứ để xử phạt minh bạch, hạn chế tranh cãi, đồng thời nâng cao tính răn đe.

Nhưng cần thẳng thắn nhìn nhận: quy định dù chặt chẽ đến đâu cũng khó hiệu quả như mong đợi nếu thiếu công cụ phát hiện vi phạm một cách khách quan, liên tục và trên diện rộng. Hiện nay, hầu hết các phương tiện kinh doanh vận tải đều đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Đây là một kho dữ liệu khổng lồ, phản ánh đầy đủ hành trình, tốc độ, thời gian dừng đỗ, thời gian mở cửa của từng phương tiện. Tuy nhiên, việc khai thác nguồn dữ liệu này vẫn còn rất hạn chế. Nhiều nơi mới chỉ dừng ở việc kiểm tra khi có vụ việc xảy ra, thay vì chủ động phân tích để phát hiện vi phạm theo thời gian thực.

Bởi vậy, nếu được khai thác đúng cách, dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình hoàn toàn có thể chỉ ra những dấu hiệu bất thường: xe chạy sai tuyến đăng ký, dừng đỗ quá lâu tại các điểm không được phép, hoặc lặp lại hành vi đón trả khách tại một số “điểm nóng”. Đây chính là bằng chứng rõ ràng để xử phạt mà không cần phải bắt quả tang theo cách truyền thống.

Song song với đó, hệ thống camera giám sát giao thông cũng cần được kết nối và vận hành hiệu quả hơn. Không khó để nhận ra rằng nhiều “bến cóc” tồn tại công khai, ngang nhiên giữa đô thị, nhưng vẫn chưa bị xử lý triệt để. Lý do không phải vì không nhìn thấy, mà vì chưa có cơ chế khai thác dữ liệu hình ảnh một cách hệ thống, chưa gắn trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị trong việc phát hiện và xử lý.

Phạt nguội - đã chứng minh được hiệu quả trong xử lý vi phạm giao thông cần được áp dụng mạnh mẽ hơn đối với lĩnh vực vận tải hành khách. Khi mọi hành vi vi phạm đều có thể bị ghi nhận, lưu trữ và xử lý sau đó, thì “cửa lách” sẽ dần bị thu hẹp. Quan trọng hơn, phạt nguội tạo ra áp lực tuân thủ thường trực, buộc các doanh nghiệp và lái xe phải tự điều chỉnh hành vi, thay vì chỉ “đối phó” khi thấy bóng dáng lực lượng chức năng.

Để làm được điều này, không thể thiếu sự liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera giao thông, đăng kiểm, đăng ký kinh doanh vận tải… cần được tích hợp vào một hệ thống chung. Chỉ khi đó, việc phân tích, đối chiếu và phát hiện vi phạm mới đạt hiệu quả cao. Đồng thời, cần có cơ chế chia sẻ dữ liệu với chính quyền địa phương, để xử lý kịp thời các điểm nóng về “bến cóc”.

Cuộc chiến chống “xe dù, bến cóc” đang bước sang một giai đoạn mới, nơi công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà phải trở thành trụ cột. Quy định rõ hành vi vi phạm là điều kiện cần, nhưng ứng dụng công nghệ, khai thác hiệu quả dữ liệu mới là điều kiện đủ. Chỉ khi hai yếu tố này song hành, việc lập lại trật tự trong hoạt động vận tải hành khách mới có thể đạt được kết quả bền vững.