Đi lại dịp lễ: Điều hành khéo để vận tải thông suốt

Kinh nghiệm không thiếu, kịch bản cũng đã có, vấn đề còn lại là cập nhật theo thực tế khi nhu cầu đi lại thay đổi, mặt bằng giá biến động do ảnh hưởng nguồn cung xăng dầu, và cách tổ chức vận hành cần linh hoạt hơn.

Hai kỳ nghỉ lễ dài liên tiếp cách nhau chỉ 2 ngày làm việc đang đặt ra “dạng toán” mới cho hệ thống giao thông và vận tải, với những kịch bản khó đoán.

Nếu ngành vận tải vẫn vận hành theo “công thức” cũ, tăng chuyến theo kiểu “dàn hàng ngang”, thì nguy cơ lệch pha cung - cầu có thể xảy ra. Tăng xe, nối toa, thêm chuyến nhưng không đúng “điểm rơi” không chỉ gây lãng phí, mà còn đẩy áp lực sang các khâu khác, từ bến bãi đến kiểm soát an toàn. Giải pháp vì thế cần được triển khai cụ thể theo đặc thù của từng lĩnh vực.

Với đường bộ, thực tế hoạt động đã giúp các doanh nghiệp quen với việc điều tiết đầu xe theo từng khung giờ và từng tuyến cụ thể. Những tuyến ngắn, tần suất cao cần được ưu tiên điều xe linh hoạt hơn.

Cảnh nhồi nhét, chở quá số người quy định dù đã giảm nhưng vẫn không phải chuyện hiếm mỗi dịp cao điểm. Do đó, việc tăng cường kiểm tra đột xuất cần được thực hiện thường xuyên và liên tục, đặc biệt là những chặng cuối tuyến.

Cùng với đó, tổ chức lại luồng xe ra - vào bến, hạn chế dừng đỗ tùy tiện cũng cần là công việc thường trực để giảm áp lực và đảm bảo trật tự cho khu vực xung quanh nhà ga, bến xe.

Với đường sắt, bài toán nằm ở cơ cấu chỗ ngồi và nhịp chạy tàu. Ở những chặng trung bình, nhu cầu ghế ngồi chất lượng cao, giờ đi linh hoạt thường tăng. Việc bố trí lại cơ cấu toa, thậm chí điều chỉnh giờ xuất phát của một số đoàn tàu để bám sát nhu cầu thực tế, có thể mang lại hiệu quả lớn hơn so với việc tăng số chuyến đơn thuần.

Với hàng không, áp lực tập trung vào giờ bay. Khi giá vé đã chịu tác động lớn của nhiên liệu, không gian điều chỉnh không còn nhiều, thì việc phân tải lại theo khung giờ trở nên quan trọng. Tăng chuyến ở giờ cao điểm là cần thiết, nhưng song song đó là cơ chế kéo khách ra khỏi “đỉnh” bằng những mức giá mềm hơn cho chuyến sớm hoặc muộn, hay chính sách đổi giờ linh hoạt,…

Áp lực khác đến từ khâu phục vụ mặt đất. Tình trạng xếp hàng dài ở khu vực check-in, soi chiếu an ninh hay chờ hành lý có thể khiến hành khách mắc kẹt. Bên cạnh việc tăng quầy làm thủ tục vào giờ cao điểm, mở thêm làn soi chiếu, bố trí nhân lực hướng dẫn rõ ràng, cần đẩy mạnh check-in trực tuyến và sử dụng kiosk tự làm thủ tục để giảm tải cho quầy truyền thống. Những giải pháp này không mới, nhưng nếu được triển khai đồng bộ và đúng thời điểm thì có thể giúp giãn áp lực đáng kể.

Một hướng đi khác là tăng cường thông tin. Khi nhu cầu có thể biến động theo giờ, việc cập nhật kịp thời tình trạng còn vé, mức giá, hay khuyến nghị giờ đi phù hợp sẽ giúp người dân chủ động hơn. Điều này không cần công nghệ quá phức tạp, chỉ cần các doanh nghiệp vận tải công bố thông tin rõ ràng, liên tục, thay vì để hành khách tự dò trong mớ thông tin rời rạc.

Ở tầm rộng hơn, việc chia sẻ thông tin giữa các loại hình vận tải cũng cần được coi trọng. Tín hiệu một tuyến hàng không “nóng” lên có thể là cơ sở để đường sắt hoặc đường bộ chủ động tăng cường ở các chặng thay thế, và ngược lại. Điều cốt lõi vẫn là thông tin được trao đổi kịp thời, không nhất thiết phải là công nghệ phức tạp.

Xa hơn, khi hạ tầng số và dữ liệu thị trường phát triển, có thể nghĩ đến việc dự báo nhu cầu theo thời gian thực dựa trên dữ liệu tìm kiếm vé, hành vi đặt chỗ và dòng di chuyển. Nhưng để đi đến bước đó, điều kiện tiên quyết là chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng thói quen chia sẻ giữa các doanh nghiệp - điều hiện nay vẫn còn “xa lạ”. Khi nền tảng chưa đủ vững thì khó kỳ vọng vào những bảng điều khiển thông minh; tuy nhiên, những bước đi nhỏ, như tổng hợp dữ liệu bán vé theo giờ hay theo tuyến, cũng có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng dự báo.

Điều quan trọng hơn cả là tư duy vận hành. Nếu lần này còn lúng túng thì lần sau phải điều chỉnh ngay, thay vì lặp lại cách làm cũ. Sự linh hoạt nằm ở khả năng thay đổi rất nhanh từ vận hành thực tế, rút kinh nghiệm nhanh sau từng đợt cao điểm thay vì chờ đến hết mùa mới đánh giá.

Điều quan trọng là giữ được nhịp điều hành chủ động, lắng nghe tín hiệu thị trường và phản ứng đủ nhanh. Khi đó, mỗi chuyến đi không chỉ là hành trình của người dân, mà còn là thước đo cho một hệ thống giao thông biết thích nghi và vận hành hiệu quả./.