Cổng trường an toàn (Bài 3): An toàn cho trẻ em phải bắt đầu từ cổng trường học

Sau những thay đổi ban đầu từ mô hình “Cổng trường học an toàn”, câu hỏi đặt ra không chỉ là cổng trường học đã an toàn hơn chưa, mà là làm thế nào để sự an toàn ấy được duy trì mỗi ngày, trở thành điều bình thường và bền vững trong hành trình đến trường của trẻ em?

Khi hạ tầng mở lối cho thay đổi hành vi

Tại Trường Tiểu học Vạn Phúc, nơi mô hình cổng trường học an toàn đang được triển khai, sự thay đổi không chỉ thể hiện trên mặt đường hay các vạch sơn, mà còn rõ nét trong cảm nhận của những người trực tiếp đưa đón con em mình.

Cổng trường an toàn (Bài 2): Những mô hình hiệu quả

Cổng trường an toàn (Bài 1) Mất an toàn ngay từ cổng

Chị Khương Thị Thanh Thùy, phụ huynh học sinh Trường Tiểu học Vạn Phúc chia sẻ: “Sau khi dự án hoàn thành thì tôi cảm thấy có rất là nhiều điều tốt đẹp mà dự án đã mang lại cho con của chúng tôi. Thứ nhất là quãng đường các con đến trường an toàn hơn, phụ huynh như tôi cũng an tâm để cho con tự đi bộ đến trường, không phải chở con nữa. Thứ hai là cảnh quan xung quanh nhà trường rất sạch đẹp và văn minh. Và điều thứ ba là cổng trường được trang trí bằng những bức tranh do chính các con vẽ, khiến các con rất hào hứng mỗi buổi sáng.”

Theo chị Thùy, điều quan trọng không chỉ nằm ở sự an tâm của phụ huynh, mà là sự thay đổi hành vi của chính học sinh: “Khi đến trường, các con sẽ yêu cầu bố mẹ dừng trước cổng, không đưa xe vào trong trường. Các con đi theo vạch chỉ đường đã được kẻ sẵn. Nhà trường tuyên truyền thường xuyên nên các con ý thức hơn, từ việc đi đúng làn đến đội mũ bảo hiểm."

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để một mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Còn điều kiện đủ nằm ở khả năng thay đổi hành vi giao thông, đặc biệt là của người lớn. Từ quá trình theo dõi, khảo sát và đánh giá nhiều điểm trường tại Hà Nội, các chuyên gia cho rằng, bên cạnh những tín hiệu tích cực ban đầu, vẫn còn không ít bất cập cần phải thẳng thắn nhìn nhận.

Chuyên gia giao thông Nguyễn Ngọc Quang của tổ chức HealthBridge cho biết: “Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy nhiều phụ huynh vẫn chưa thật sự yên tâm để cho con tự đến trường. Nguyên nhân đầu tiên là an toàn giao thông trên tuyến đường đến trường, khi đường phố đông đúc, thiếu làn dành cho xe đạp, vỉa hè bị chiếm dụng. Bên cạnh đó là những lo ngại về an ninh xã hội.”

Ngay cả tại những điểm trường đã được cải thiện hạ tầng, thói quen cũ vẫn là rào cản lớn với nhiều người tham gia giao thông. Thực tế cho thấy, nhiều người tham gia giao thông vẫn có thói quen tiện ở đâu dừng ở đó, kể cả dừng tại cổng trường học. Do đó, giải pháp cho việc đảm bảo an toàn giao thông cổng trường học không chỉ dừng lại ở hạ tầng cơ sở mà cần được mở rộng sang lĩnh vực giáo dục và tạo động lực ngay trong nhà trường.

Chuyên gia giao thông Nguyễn Ngọc Quang nêu ý kiến: “Một số phụ huynh vẫn đỗ ô tô ngay trước cổng trường, quay đầu xe gây mất an toàn và ùn tắc. Điều này cho thấy, nếu chỉ trông chờ vào hạ tầng thì chưa đủ. Thực tế, tại Trường Trần Quốc Toản (Hoàn Kiếm, Hà Nội), nhà trường đã tổ chức các hình thức thi đua giữa học sinh, giữa các lớp để tăng số mét học sinh tự đi bộ đến trường.

Phụ huynh có thể đón con xa hơn một chút, đỗ xe xa hơn hoặc đến muộn hơn vài phút để các con đi bộ thêm 20 - 30 mét. Những thay đổi nhỏ này giúp hình thành thói quen đi bộ an toàn và giảm áp lực giao thông trước cổng trường. Chúng tôi mong muốn các hình thức thi đua này được nhân rộng, để an toàn giao thông trở thành một phần của giáo dục học đường.”

Theo thống kê của Bộ Giáo dục, có khoảng 25 - 26 triệu người ở lứa tuổi học sinh, kèm theo đó là cha mẹ, người giám hộ nên mỗi một ngày sẽ có khoảng 40 triệu người tham gia giao thông để đến trường học. Hằng năm, 2.000 em nhỏ tại Việt Nam bị tai nạn giao thông cướp đi sinh mạng. Các em chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng tham gia giao thông, trong khi hạ tầng, phương tiện giao thông, các thiết bị an toàn còn hạn chế, nên các em có khi là nguyên nhân, nhưng cũng có khi trở thành nạn nhân của tai nạn giao thông.

Từ câu chuyện cổng trường đến ưu tiên y tế công cộng

Từ thực tiễn tại Hà Nội, câu chuyện an toàn cổng trường cũng được đặt trong bối cảnh rộng hơn của thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khu vực quanh trường học luôn là không gian cần được ưu tiên bảo vệ trong chính sách an toàn giao thông. Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho biết: “Báo cáo Tình trạng An toàn Giao thông Đường bộ Toàn cầu của WHO cho thấy va chạm giao thông đường bộ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 5 đến 29 tuổi trên toàn cầu, trong đó nhiều trường hợp xảy ra ở gần nhà và khu vực trường học. Đặc biệt, các tuyến đường xung quanh trường học có thể là những môi trường có nguy cơ cao, nhất là thời điểm học sinh đến trường và khi tan học, khi lưu lượng giao thông tăng lên đồng thời với sự di chuyển đông đúc của trẻ.

Trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương do khả năng đánh giá tốc độ, khoảng cách và mức độ phức tạp của giao thông của các em còn nhiều hạn chế, trong khi khu vực trường học thường có tình trạng giao thông hỗn hợp, bao gồm xe đạp, xe máy và ô tô, cùng với các hành vi không an toàn như dừng, đỗ xe trái quy định. Để đánh giá hiệu quả của các khu vực trường học an toàn, WHO trước hết khuyến nghị thu thập dữ liệu về các vụ va chạm và thương tích liên quan đến học sinh xảy ra trên các tuyến đường xung quanh trường học.”

WHO cũng nhấn mạnh, tai nạn giao thông hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu đối với trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 5 đến 29, cho thấy an toàn giao thông học đường không chỉ là vấn đề giao thông, mà là một ưu tiên y tế công cộng và phát triển bền vững.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho rằng: “Trong thời gian tới, WHO tại Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Chính phủ Việt Nam và các đối tác nhằm tăng cường an toàn cho khu vực trường học, phù hợp với các ưu tiên toàn cầu của WHO về an toàn giao thông đường bộ và Kế hoạch Toàn cầu cho Thập kỷ Hành động vì An toàn Giao thông Đường bộ 2021-2030.

Một bước phát triển quan trọng gần đây là việc khởi động Nhóm Đối tác An toàn Giao thông đường bộ cho trẻ em - Dự án Việt Nam 2000, do WHO và Quỹ Phòng chống Thương vong Châu Á (AIP Foundation) khởi xướng, với mục tiêu hỗ trợ và phát huy vai trò lãnh đạo của Chính phủ, đồng thời thúc đẩy các hành động nhằm ngăn ngừa tử vong và thương tích nghiêm trọng do va chạm giao thông ở trẻ em và thanh thiếu niên. Chúng tôi tin tưởng rằng việc đảm bảo an toàn xung quanh khu vực trường học không chỉ là ưu tiên về an toàn giao thông đường bộ, mà còn là một khoản đầu tư thiết yếu cho sức khỏe của trẻ em, công bằng xã hội và sự phát triển bền vững của Việt Nam. "

Từ những vạch sơn đổi màu trước cổng trường, từ vài chục mét học sinh được khuyến khích đi bộ thêm mỗi ngày, mô hình “Cổng trường học an toàn” cho thấy: để tạo ra thay đổi, không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn hay chi phí tốn kém. Những giải pháp đúng cách, đặt trẻ em ở vị trí trung tâm, có thể mang lại hiệu quả rõ rệt.

Tuy nhiên, hạ tầng dù được cải thiện đến đâu cũng chỉ là nền tảng. Sự an toàn bền vững chỉ hình thành khi người lớn sẵn sàng thay đổi hành vi: phụ huynh chấp nhận đón con xa hơn một chút, người điều khiển phương tiện chậm lại khi đi qua cổng trường, nhà trường coi an toàn giao thông là một phần của giáo dục hàng ngày, và chính quyền duy trì giám sát, thực thi một cách nhất quán.

An toàn cho trẻ em bắt đầu từ cổng trường, nhưng không dừng lại ở đó. Nó được quyết định trên từng mét đường, từng lựa chọn của người lớn và từng thói quen nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày. Khi cả cộng đồng cùng chung trách nhiệm, con đường đến trường của trẻ em mới thực sự là con đường an toàn.