Cổng trường an toàn (Bài 2): Những mô hình hiệu quả

Khi hạ tầng đô thị ngày càng chịu áp lực, việc chỉ tăng cường lực lượng chức năng để điều tiết hay tuyên truyền ý thức về tham gia giao thông cho học sinh dường như chưa đủ để giải quyết tận gốc bài toán an toàn giao thông học đường.

Vậy liệu có một cách tiếp cận khác bền vững hơn, bắt đầu ngay từ không gian quanh cổng trường hay không? Sau ba mô hình thí điểm trước đó, bước sang năm học 2025 - 2026, Hà Nội tiếp tục triển khai một dự án mới về “Cổng trường học an toàn”, với trọng tâm là những thay đổi trực tiếp trên hạ tầng giao thông, nhằm bảo vệ học sinh ngay từ những bước chân đầu tiên đến lớp.

Trước cổng một ngôi trường tiểu học ở Hà Nội, những vạch sơn nổi bật, những hình vẽ ngộ nghĩnh và bắt mắt bất ngờ xuất hiện trên mặt đường. Chúng không phải để trang trí, cũng không chỉ nhằm làm đẹp cảnh quan đô thị.

Những thay đổi ấy đang âm thầm phát đi một thông điệp rất rõ ràng: hãy chậm lại, hãy nhường đường cho học sinh. Những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ, nhưng đang mở ra một cách tiếp cận mới về an toàn giao thông học đường.

Cổng trường an toàn (Bài 1) Mất an toàn ngay từ cổng

Nếu như trước đây, giờ tan học tại Trường Tiểu học Vạn Phúc (Thành phố Hà Nội) thường xuyên có xe máy, ô tô dừng đỗ lộn xộn, phụ huynh chen chúc ngay trước cổng trường, thì nay không còn nữa. Thay vào đó, là học sinh di chuyển theo một hành lang đi bộ được bảo vệ bằng hàng rào và những cọc tiêu, kéo dài từ cổng trường ra phố Vạn Phúc. Tại vị trí sang đường, các vạch kẻ đường được sơn nổi bật, thu hút sự chú ý của các phương tiện đi qua đây và buộc phải giảm tốc độ. 

Em Nguyễn Minh Hiếu, học sinh Trường Tiểu học Vạn Phúc cho biết: “Con cảm thấy bây giờ đỗ xe để đi vào đường sẽ an toàn hơn các lần trước. Trước đây, bố mẹ phải đưa xe vào trường, rất khó cho các bạn học sinh. Nhiều khi còn bị các xe chắn đường khiến đi lại khó khăn. Bây giờ con đã biết cách tìm vạch kẻ đường để các xe đi chậm lại, để con qua đường an toàn hơn.”

Không chỉ Minh Hiếu, nhiều học sinh khác cũng cảm nhận rõ sự thay đổi

“Con cảm thấy vui, an toàn và đẹp hơn.”

“Con thấy an toàn và tiện lợi. Khi có thêm những tuyến này, con có thể tự đi từ ngoài cổng trường vào mà không cần mẹ dắt.”

“Từ khi cổng trường làm lối đi bộ cho học sinh, có nhiều bạn chuyển từ đi xe máy cùng bố mẹ sang đi bộ. Rất an toàn khi có đường riêng cho học sinh.”

Những thay đổi này chính là điểm nhấn dễ nhận thấy nhất của mô hình “cổng trường học an toàn” vừa được triển khai thí điểm tại Trường Tiểu học Vạn Phúc, điểm thứ tư trong chuỗi mô hình mà thành phố thực hiện trong thời gian qua. Nếu như trước đây, tuyến phố Vạn Phúc vốn nhỏ hẹp, vỉa hè không liên tục, học sinh và phụ huynh buộc phải đi dưới lòng đường, đối mặt trực tiếp với dòng phương tiện đông đúc vào giờ cao điểm, thì nay bức tranh ấy đã khác.

Những sự thay đổi từ mô hình cổng trường học an toàn do Sáng kiến Thiết kế Thành phố Toàn cầu (GDCI), Tổ chức phi chính phủ HealthBridge với sự hỗ trợ của chương trình Đối tác vì Các thành phố Lành mạnh - Partnership for Healthy Cities (PHC) phối hợp với Sở Xây dựng Hà Nội thực hiện không chỉ làm thay đổi diện mạo khu vực cổng trường, mà còn làm thay đổi hành vi giao thông. Khi đi đến khu vực này, người điều khiển phương tiện buộc phải chậm lại, phụ huynh dừng xe đúng vị trí được hướng dẫn, và học sinh có không gian riêng để đi bộ an toàn hơn. 

Ông Nguyễn Đức Hà – Bảo vệ Trường Tiểu học Vạn Phúc chia sẻ: “Trước kia, khi chưa triển khai đề án, xe cộ đỗ bừa bãi, cổng trường thường xuyên ách tắc. Từ khi đề án triển khai xong, đường thông hè thoáng, người dân chấp hành theo hướng dẫn của bảo vệ trật tự khu phố, của nhà trường. Phụ huynh đưa đón con em và học sinh đều tuân thủ rất tốt, an toàn hơn hẳn.”

Điểm đáng chú ý của mô hình “cổng trường học an toàn”  là không sử dụng các giải pháp hạ tầng phức tạp hay tốn kém, không mở rộng đường, không xây dựng công trình lớn. Chỉ từ những thay đổi rất cơ bản như sơn lại lối đi bộ, làm nổi bật vạch sang đường, đặt cọc tiêu phân cách, tổ chức lại điểm dừng đỗ nhưng đã tạo hiệu quả mang lại lại rõ ràng và bền vững.

Theo chuyên gia giao thông Nguyễn Ngọc Quang - tổ chức HealthBridge, chính sự “đơn giản nhưng đúng chỗ” này đã khiến mô hình dễ nhân rộng, phù hợp với nhiều điều kiện không gian đô thị khác nhau: 

“Trong nhiều năm qua, các mô hình cổng trường an toàn chủ yếu tập trung vào tuyên truyền, nâng cao nhận thức và huy động lực lượng hỗ trợ giờ cao điểm. Những nội dung đó rất cần thiết, nhưng chưa đủ. Gần như chưa có dự án nào tập trung vào cải thiện hạ tầng để khuyến khích học sinh có thể tự đi bộ hoặc đi xe đạp đến trường một cách an toàn”.

Ông Nguyễn Ngọc Quang cho biết, dự án lần này với sự hỗ trợ kỹ thuật của tổ chức HealthBridge đã tập trung trực tiếp vào việc cải thiện điều kiện hạ tầng xung quanh trường học:  “Qua khảo sát tại nhiều điểm trường, chúng tôi nhận thấy rất nhiều học sinh có nhà cách trường chỉ vài trăm mét, nhưng vẫn phải phụ thuộc hoàn toàn vào phụ huynh đưa đón bằng xe máy, ô tô. Điều này tạo ra ùn tắc và mất an toàn trước cổng trường.

Vì vậy, cải thiện hạ tầng để học sinh có thể tự đi đến trường an toàn là yếu tố then chốt, mang tính bền vững lâu dài. Có những trường nằm ở khu vực ngoại thành, nơi xe tải, xe container chạy nhiều. Có trường nằm trên trục chính đô thị, lưu lượng rất lớn. Cũng có trường nằm trên đường làng nhỏ nhưng mật độ phương tiện cao. Chúng tôi lựa chọn những điểm có tính khả thi, có khả năng triển khai và nhân rộng, để đảm bảo dự án có thể thành công.”

Từ những vạch sơn, hình vẽ và hàng cọc tiêu được sơn màu nổi bật trước cổng Trường Tiểu học Vạn Phúc có thể thấy, để tạo ra thay đổi trong an toàn giao thông học đường, không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn hay chi phí tốn kém. Chỉ cần những giải pháp đúng cách, phù hợp với không gian và hành vi giao thông thực tế, hiệu quả mang lại có thể rất rõ rệt.

Những vạch sơn đổi màu không chỉ phân làn cho người đi bộ, mà còn “lên tiếng” nhắc nhở người điều khiển phương tiện phải chậm lại, nhường đường cho học sinh. Đó là minh chứng cho việc hạ tầng giao thông, nếu được thiết kế lấy trẻ em làm trung tâm, có thể chủ động bảo vệ các em ngay từ cổng trường.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để mô hình “Cổng trường học an toàn” phát huy hiệu quả bền vững, cần nhiều hơn những thay đổi ban đầu. Hạ tầng phải tiếp tục được hoàn thiện phù hợp với từng khu vực, kết hợp tăng cường camera giám sát, xử lý vi phạm, và duy trì sự phối hợp thường xuyên giữa chính quyền, lực lượng công an và nhà trường để mô hình có thể được nhân rộng.

Quan trọng hơn cả, an toàn giao thông học đường không thể chỉ trông chờ vào vạch sơn hay biển báo, mà phụ thuộc vào sự thay đổi hành vi của người lớn, đặc biệt là phụ huynh. Khi việc chấp hành luật giao thông, nhường đường cho trẻ em trở thành một phần trong giáo dục học đường và trong thói quen hàng ngày, cổng trường mới thực sự an toàn.

An toàn cho trẻ em bắt đầu từ cổng trường, nhưng được quyết định bởi ý thức và trách nhiệm của cả cộng đồng. Đó cũng là câu chuyện sẽ tiếp tục được đặt ra trong bài viết tiếp theo với nhan đề: “An toàn cho trẻ em phải bắt đầu từ cổng trường”.