Cơ chế "cứu người trước viện phí đóng sau" đã có từ 10 năm trước

Có ý kiến chỉ trích sự vô cảm của nhân viên y tế, nhưng cũng có người cảm thông, cho rằng nếu ca nào cũng phải bỏ tiền túi ra tạm ứng thì những nhân viên y tế với đồng lương ít ỏi sẽ không kham nổi.

Thực tế, từ năm 2015, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 43, yêu cầu các bệnh viện từ tuyến tỉnh đến Trung ương thành lập Phòng hoặc Tổ Công tác xã hội – lực lượng được xem là “cầu nối” giữa bệnh nhân và bệnh viện. Một trong những nhiệm vụ quan trọng là hỗ trợ cấp cứu kịp thời những trường hợp khẩn cấp, không để tình trạng “đóng tiền rồi mới cứu người” lặp lại.

Sáng 6/5, trước phòng Công tác xã hội – Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM, nhiều người nhà bệnh nhi xếp hàng trật tự nhận quà, tiền hỗ trợ từ các mạnh thường quân. Những phần quà gồm sữa, tiền sinh hoạt, suất ăn miễn phí được phát theo danh sách sàng lọc kỹ lưỡng.

Với nhiều gia đình, đây là nguồn cứu sinh khi điều trị dài ngày, chi phí ngày một đội lên.

Bà Nguyễn Thị Thúy, Phó trưởng phòng phụ trách Công tác xã hội cho biết, đơn vị bắt đầu hoạt động chính thức từ năm 2016 sau Thông tư 43. Đến cuối năm 2024, Bộ Y tế tiếp tục ban hành Thông tư 51, thay thế Thông tư 43, quy định rõ hơn chức năng và nhiệm vụ của đội ngũ công tác xã hội trong bệnh viện – đặc biệt là hỗ trợ người bệnh trong các tình huống khẩn cấp cả về tài chính, vật chất và tinh thần.

Suốt nhiều năm kêu gọi nguồn lực xã hội đã giúp bệnh viện hỗ trợ hàng trăm lượt bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn vượt qua bệnh tật, thoát khỏi gánh nặng chi phi điều trị. Trung bình mỗi tháng bệnh viện hỗ trợ khoảng 2 tỷ đồng cho các chi phí viện phí, và mỗi năm bệnh viện vận động mạnh thường quân hỗ trợ cho bệnh nhân từ 22-25 tỷ đồng.

“Trước đây chúng tôi chỉ hỗ trợ vật chất là chính, như tiền viện phí, suất cơm… Nhưng sau Thông tư 51, chúng tôi đi sâu hơn vào hỗ trợ tâm lý, đặc biệt với những bệnh nhi bị bệnh nặng. Sự lo lắng khi không có chi phí điều trị cũng được chia sẻ, tư vấn để gia đình bớt hoang mang”, bà Nguyễn Thị Thúy cho biết

Riêng tại các khoa đặc biệt như hồi sức cấp cứu, nội thần kinh, ghép gan… lực lượng công tác xã hội là “chiếc đũa thần” giúp bệnh nhi được điều trị kịp thời, giảm gánh nặng viện phí.

Chị Ma Xuyên, người dân tộc Chu Ru từ Lâm Đồng, đưa con cấp cứu trong tình trạng nguy kịch, trong túi chỉ có vài trăm nghìn. Chị không ngờ rằng nhờ sự hỗ trợ của bệnh viện và mạnh thường quân, con chị được cứu sống, được mổ tim kịp thời:

“Lúc xuống đây con tím tái hết, không đủ tiền mà lo quá trời. Vậy mà mạnh thường quân đóng tạm ứng trước cho 2 triệu, sau đóng thêm 8 triệu để mổ tim. Tiền ăn uống, sữa tã thì xin cô Tường – bên công tác xã hội. May mắn và cảm động lắm!”

Anh Quách Văn Chính, quê ở Sa Thầy, Kon Tum, đưa con xuống TP.HCM mổ não úng thủy. Hơn 1 tháng sống ở thành phố đắt đỏ, gia đình anh đã nhận được sự hỗ trợ thiết thực: 

“Lần đầu lên tuyến trên, tôi bất ngờ khi được y bác sĩ, công tác xã hội hỗ trợ tận tình. Dù con đau bệnh, nhưng gặp khó đều có người giúp. Nhẹ lòng hẳn.”

Với kinh nghiệm từ mô hình Y xã hội từ năm 2008, Phòng Công tác xã hội Bệnh viện Chợ Rẫy đã xây dựng quy trình chuẩn trong hỗ trợ bệnh nhân. Đặc biệt, tại khoa Cấp cứu, Hồi sức, luôn có nhân viên công tác xã hội trực để sẵn sàng xử lý các tình huống bệnh nhân không có thân nhân, không có khả năng đóng viện phí. Nếu có vấn đề gì thì lãnh đạo trực có thể thay mặt người nhà ký xác nhận để cứu bệnh nhân kịp thời trong “thời gian vàng”.

Phương châm luôn là: “Cứu người trước, đóng viện phí sau", “Bệnh nhân  bế tắc về tài chính, nhưng không bế tắc về Y khoa thì lực lượng công tác xã hội phải vào cuộc.”

“Thông tư 51 bắt đầu thực hiện từ tháng 3/2025, tạo điều kiện để công tác xã hội đồng hành chặt chẽ hơn với các chuyên khoa. So với thông tư trước, thông tư mới có tính chuyên sâu và bắt buộc hơn, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau", ông Lê Mình Hiển, Trưởng phòng CTXH Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết.

Trong bối cảnh ngành y tế còn nhiều áp lực, cơ chế và con người trong hệ thống công tác xã hội đã trở thành chiếc “đũa thần” giúp tháo gỡ kịp thời những tình huống éo le, khẩn cấp.

Những thông tư như 43 và mới đây là 51 không chỉ thể hiện tính nhân văn của ngành Y mà còn là một lời khẳng định: Y đức không phải chỉ ở tay nghề, mà còn ở cơ chế biết đặt người bệnh lên hàng đầu.