Vòng xuyến cải thiện an toàn, tại sao Mỹ lại ít có mô hình này?

Không chỉ tại Chicago, mà nhiều nơi tại Mỹ, loại hình này chưa phổ biến, các tài xế có thể chưa từng gặp vòng xuyến dẫn tới việc lưu thông sai cách.

Mới đây tại thành phố Chicago, đã có 8 vòng xuyến được xây dựng ở khu vực ngoại ô thành phố. Dự kiến, sẽ có thêm 11 vòng xuyến được xây dựng và hoàn thành trong vòng 3-5 năm tới; đồng thời 12 vòng xuyến khác đang trong quá trình thảo luận, lên kế hoạch.

Tuy không có con số thống kê cụ thể, nhưng theo sở GTVT Chicago, thành phố này hiện có khoảng 250 vòng xuyến. Con số thực tế có thể cao hơn. Chia sẻ với tờ Daily Mail, bà Wen Hu, kỹ sư nghiên cứu giao thông cấp cao tại Viện Bảo hiểm An toàn Đường cao tốc cho biết vòng xuyến giúp loại bỏ nhiều nguy cơ TNGT tiềm ẩn so với các giao lộ truyền thống.

Nhiều nghiên cứu tại Mỹ cũng đã chỉ ra rằng, vòng xuyến giúp giảm 62 – 67% số vụ TNGT và 85 – 87% số ca chấn thương trong các vụ tai nạn. Đặc biệt với các vụ va chạm vuông góc, số vụ tai nạn có thể giảm tới 91%.

Điều đó khiến vòng xuyến trở nên an toàn hơn rất nhiều so với các giao lộ truyền thống. Thống kê năm 2021 tại  Mỹ cho thấy, 24% số ca tử vong do TNGT, tương đương hơn 10 nghìn người, xảy ra tại các ngã tư. Ngoài ra còn có hơn 127 nghìn người bị thương do va chạm tại giao lộ mà nguyên nhân đến từ việc vượt đèn đỏ. 

Hiệu quả, nhưng tại sao vòng xuyến ít phổ biến tại Mỹ?

Nhưng có một thực tế rằng, tại Mỹ, không có nhiều thành phố sử dụng mô hình vòng xuyến giao thông. Nhiều người cũng không quen thuộc với cách lưu thông tại các giao lộ này. Ví dụ như tại thành phố Orlando, bang Florida, một vòng xuyến giao thông được xây dựng vào năm 2023, và chỉ một thời gian ngắn sau đó đã xảy ra tới hơn 130 vụ va chạm, mà hầu hết nguyên nhân tới từ việc các tài xế không biết điều khiển phương tiện của mình di chuyển như thế nào khi đi qua vòng xuyến. Tuy nhiên, các khảo sát cũng chỉ ra rằng tình trạng như vậy thường chỉ xảy ra vào thời gian đầu và sẽ giảm dần sau đó.

Dù không phổ biến, nhưng mô hình giao thông này lại được nâng tầm và vận hành theo quy tắc hiện đại tại Mỹ nhờ William Phelps Eno, một doanh nhân, nhà cải cách giao thông Mỹ, thường được gọi là “Cha đẻ của an toàn giao thông” trên toàn thế giới.

Ông Robert Puentes, giám đốc Trung tâm giao thông Eno, một tổ chức phi lợi nhuận hoạt động về chính sách và cải tiến giao thông do chính William Phelps Eno sáng lập chia sẻ: “Tại Mỹ, chúng ta di chuyển ở làn phải, đó là ý tưởng từ ông ấy. Ông ấy cũng là người phát minh ra biển báo giao thông, vỉa hè, là người soạn thảo những luật lệ giao thông đầu tiên được áp dụng chính thức tại thành phố New York, và rất nhiều thứ khác mà chúng ta áp dụng ngày nay”.

Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20, New York rơi vào tình trạng giao thông hỗn loạn do xe ngựa, ô tô sơ khai, xe điện và người đi bộ cùng chia sẻ mặt đường. Năm 1905, Eno đề xuất bộ quy tắc tổ chức giao thông tại giao lộ Columbus Circle nhằm mục đích phân luồng xe chạy vòng quanh một đảo trung tâm, quy định chiều lưu thông thống nhất, và hạn chế xung đột trực diện tại giao lộ.

Dù mô hình vận hành giao thông theo kiểu quảng trường hình tròn đã tồn tại ở châu Âu trước đó, nhưng chính Eno là người đưa ra hệ thống quy tắc điều hành giao thông vòng tròn một cách khoa học, tạo nền tảng cho mô hình vòng xuyến mà chúng ta thấy ngày nay.

Vậy tại sao Mỹ lại không phát triển mô hình này? Các chuyên gia đã chỉ ra rằng, dù William Phelps Eno là người nghĩ ra mô hình, nhưng tại Mỹ, ý tưởng này của ông đã không được các nhà thiết kế tận dụng tốt, thậm chí đã tạo ra những mô hình vòng xuyến phức tạp và kém hiệu quả hơn.

Ông Robert Puentes chia sẻ: “Các mô hình vòng xuyến lớn sau thời kỳ đầu, chúng có nhiều làn xe, phương tiện có thể chuyển làn, thậm chí thi thoảng có cả làn xe ở vùng trung tâm. Và những mô hình kiểu đó không giúp cải thiện an toàn giao thông. Vì lí do đó mà dần sau này vòng xuyến ít được áp dụng tại Mỹ”.

Một nguyên nhân khác tới từ việc tiết kiệm diện tích. Việc xây dựng các ngã tư thông thường sẽ tiết kiệm không gian hơn là xây dựng giao lộ có vòng xuyến. Cách làm này phù hợp với thời điểm nhiều đô thị tại Mỹ ngày càng trở nên đông đúc, chật chội hơn vào thời điểm đó.

Nguyên nhân cuối cùng lại tới từ lợi ích cho một nhóm kinh doanh. Cụ thể là từ các công ty kinh doanh đèn giao thông. Họ muốn các thành phố áp dụng ngã tư kiểu truyền thống để sản phẩm của họ được tiêu thụ.

Ông Robert Puentes cho biết thêm: “Những công ty này cử người tới các cộng đồng, thành phố để vận động việc xây dựng các ngã tư, đồng thời hứa hẹn về việc hỗ trợ tư vấn xây dựng ngã tư an toàn và bớt ùn tắc. Dần dần về sau, việc xây dựng các ngã tư như vậy trở thành tiêu chuẩn cho đường phố tại Mỹ”.

Nỗ lực đưa vòng xuyến trở lại đường phố Mỹ

Dù vậy, hiện tại Mỹ vẫn có những nơi áp dụng phổ biến và hiệu quả mô hình này. Thành phố Carmel, bang Indiana là một ví dụ điển hình. Bắt đầu từ cuối những năm 1990, thành phố Carmel triển khai một chương trình lớn để thay thế hầu hết ngã tư có đèn tín hiệu và biển báo bằng các vòng xuyến. Tính đến 2025, thành phố này đã có khoảng 155 vòng xuyến, và được mệnh danh là “Thủ đô vòng xuyến của Mỹ”. Nhờ vậy mà tỷ lệ tử vong do TNGT tại đây đã giảm đáng kể, chỉ ở mức 2.4 người tử vong/100 nghìn người, so với tỷ lệ toàn quốc là 12.9 người tử vong/100 nghìn người.

Không chỉ có tác dụng kéo giảm tai nạn giao thông, việc phổ biến vòng xuyến giao thông cũng giúp thành phố Carmel tiết kiệm được không ít chi phí nhờ giảm việc sử dụng đèn giao thông. Ông Jim Brainard, nguyên thị trưởng thành phố, người đã thúc đẩy mạnh mẽ giải pháp này xuyên suốt từ năm 1996 đến 2023 chia sẻ:

“Đèn tín hiệu giao thông hao tốn rất nhiều điện năng, với chi phí từ 8-10 nghìn USD/năm cho mỗi chiếc đèn. Khi mà thành phố có vài trăm đèn, bạn có thể hiểu chi phí cao tới mức nào. Và mỗi 20 năm, bạn phải thay thế chiếc đèn trị giá 400 nghìn USD đó bằng một cái mới.”

Những thành công của thành phố Carmel có thể trở thành mô hình tiêu biểu cho toàn nước Mỹ trong tương lai. Vấn đề vẫn là người dân cần chấp nhận và học cách lưu thông qua khu vực này. Bà Wen Hu, kỹ sư nghiên cứu giao thông cấp cao tại Viện Bảo hiểm An toàn Đường cao tốc chia sẻ:

“Chúng tôi đã thực hiện một vài khảo sát tại các cộng đồng dân cư ở nơi có xây dựng vòng xuyến. Kết quả cho thấy, vào thời gian đầu khi vòng xuyến mới được triển khai, tỷ lệ người dân ủng hộ mô hình này luôn ở mức thấp. Nhưng khi họ trải nghiệm và dần quen với việc lái xe qua vòng xuyến, họ dần chấp nhận và ủng hộ mô hình này.” 

Trở lại với Việt Nam, vòng xuyến giao thông cũng là mô hình phổ biến. Tuy nhiên, một vài khu vực nơi lắp đặt mô hình này lại chưa đem lại hiệu quả thực sự vì nhiều lí do. Như tại Bình Định, người dân từng phản ánh một số vòng xuyến trên các tuyến giao thông ở tỉnh quá rộng trong khi phần đường còn lại thì hẹp, dẫn đến việc nhiều phương tiện gặp khó khăn khi vào cua, từ đó xảy ra sự cố, va chạm.

Một số ý kiến cho rằng, tại Việt Nam, mô hình giao lộ với đèn giao thông và camera phạt nguội sẽ hoạt động hiệu quả hơn vòng xuyến, bởi ý thức tham gia giao thông của một bộ phận người dân còn kém, thường xuyên đi không đúng chiều, hoặc không nhường đường đúng quy định, từ đó gây ra va chạm, ùn tắc.

Suy cho cùng, dù luật pháp có chặt chẽ đến đâu hay mô hình tổ chức giao thông có hiện đại thế nào, thì tất cả cũng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi người dân tự giác nâng cao ý thức và trách nhiệm của mình trên mỗi cung đường.