Vẫn còn nhiều khoảng trống trong quy định tái chế rác thải nhựa

Để hiểu rõ hơn về nội dung này, PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Hoàng Minh Giang, Giảng viên cao cấp môn Quản lý và xử lý chất thải rắn, trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

PV: Thưa ông, theo đánh giá của ông, hiện nay, các doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm từ nhựa đã thể hiện trách nhiệm của họ đối với công tác tái chế các sản phẩm làm từ nhựa như thế nào?

PGS.TS Hoàng Minh Giang: Trong khoảng 5 năm trở lại đây, đặc biệt từ năm 2019 khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương, với sự hỗ trợ mạnh mẽ của các tổ chức quốc tế và Chính phủ trong việc thúc đẩy giảm thiểu rác thải nhựa, hầu hết các doanh nghiệp đã thể hiện tinh thần tích cực trong công tác tái chế nhựa.

Những người “cứu” tương lai (Bài 2): Rác biến thành tiền, thành nhà

Đáng chú ý, các doanh nghiệp lớn và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài – đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất đồ uống, bao bì – đã chủ động triển khai thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam.

Bên cạnh các doanh nghiệp nước ngoài, doanh nghiệp Việt Nam mặc dù cũng đang nỗ lực thực hiện các cải thiện trong quản lý và công nghệ, hoặc thực hiện các đóng góp về tài chính để nâng cao năng lực thu hồi và tái chế rác thải nhựa .

PV: Liên quan đến vấn đề chính sách và các quy định, theo ông, các quy định hiện nay còn có những khoảng trống như thế nào?

PGS.TS Hoàng Minh Giang: Theo quan điểm của tôi, hiện nay Việt Nam vẫn còn những khoảng trống chính sách khá lớn trong việc thúc đẩy tái chế rác thải nhựa, đặc biệt là ở khía cạnh tích hợp hệ thống tư nhân — bao gồm cả khu vực phi chính thức và các doanh nghiệp tư nhân — vào hệ thống quản lý chất thải rắn tổng hợp.

Hệ thống phi chính thức, từ lao động tự do, cơ sở thu gom ve chai nhỏ lẻ đến các làng nghề và cơ sở tái chế quy mô lớn, hiện đang tái chế một khối lượng rất đáng kể rác thải nhựa. Tuy nhiên, do chưa được công nhận là một phần của hệ thống quản lý chất thải rắn chính thức, nên chúng ta chưa thể kiểm soát hiệu quả, cũng như chưa thể hỗ trợ họ đúng mức ở những điểm còn thiếu hụt hay chưa đạt yêu cầu.

Việc tích hợp khu vực này vào hệ thống quản lý chính thức là hết sức cần thiết để xây dựng hệ thống quản lý chất thải rắn thúc đẩy thu hồi, tái chế.

Điểm thứ hai, tôi cho rằng cần thúc đẩy nhanh việc xây dựng và ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho sản phẩm và vật liệu tái chế. Những văn bản này giúp mở ra thị trường cho vật liệu tái chế vì chúng tạo ra khung pháp lý cho việc đảm bảo chất lượng tối thiểu, điều kiện áp dụng phù hợp và cả định mức đơn giá cho vật liệu tái chế, sản phẩm tái chế.

Hiện nay, nhiều sản phẩm, vật liệu tái chế — từ nhựa, từ chất thải rắn xây dựng hay các vật liệu khác — có chất lượng tốt, hoàn toàn có thể sử dụng nhưng lại không được chấp nhận do thiếu quy chuẩn quy định chất lượng kỹ thuật, tiêu chuẩn công nhận chính thức, thậm chí nhiều sản phẩm, vật liệu tái chế không thể đưa vào thị trường sử dụng chính thức do thiếu đơn giá.

Nếu chúng ta không sớm ban hành các tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật cho việc sử dụng nhựa tái chế và vật liệu tái chế, thì sẽ rất khó để hình thành một thị trường nhựa tái chế đúng nghĩa. Điều này sẽ hạn chế hoạt động giao dịch vật liệu tái chế và không tạo đủ động lực để thu hút các nhà đầu tư vào lĩnh vực tái chế chất thải nhựa.

PV: Vậy, để có thể tăng tỷ lệ tái chế rác thải nhựa ở Việt Nam, có kinh nghiệm thế giới nào mà theo ông có thể áp dụng cho Việt Nam trong thời gian tới?

PGS.TS Hoàng Minh Giang: Đối với việc tăng tỷ lệ tái chế chất thải rắn nói chung và rác thải nhựa nói riêng, tôi thấy nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành các quy định cụ thể ở cấp Luật hoặc Nghị định liên quan đến tái chế hoặc tuần hoàn các sản phẩm, chất thải đặc thù.

Ví dụ như chất thải thực phẩm, bao bì, Pin và Ắc quy, phương tiện giao thông (ô tô, xe máy), hoặc các loại chất thải đặc thù khác. Các quy định về pháp lý này sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ vòng đời của các sản phẩm, người ta phải suy nghĩ đến việc thu hồi và tái chế sản phẩm từ khi sản xuất đến khi tiêu hủy.

Cuối cùng thông qua đổi mới sáng tạo về quản lý và công nghệ cũng như thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) một cách hiệu quả hơn, từ đó có thể tăng được tỷ lệ tái chế các loại chất thải nói chung và chất thải nhựa nói riêng.

Bởi vì nhựa hiện diện trong rất nhiều loại sản phẩm, nên nếu chúng ta có những quy định cụ thể theo từng ngành sản phẩm, thì sẽ góp phần đáng kể vào việc gia tăng tỷ lệ tái chế nhựa.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!