Sử dụng xe van nhỏ kết nối đầu - cuối với hệ thống GTCC

Thay vì phải lái xe 32km từ nhà ở thủ đô hành chính Putrajaya đến nơi làm việc ở Petaling Jaya, cô Izzah, một nữ kỹ sư, đã chọn dịch vụ xe van theo yêu cầu Rapid On-Demand (ROD) để rút ngắn thời gian di chuyển, tránh kẹt xe giờ cao điểm.

Từ tháng 4 vừa qua, cô sử dụng xe van ROD mỗi ngày để đi từ ga của hệ thống đường sắt nhẹ (LRT) Taman Bahagia đến văn phòng tại Selangor.

“Nếu tự lái, tôi mất gần hai tiếng để vượt qua đường cao tốc Damansara-Puchong,” cô chia sẻ trong một buổi sáng mưa. Giờ đây, hành trình từ nhà đến nơi làm việc bằng phương tiện công cộng chỉ mất chưa đầy một giờ, thuận tiện và đỡ vất vả hơn nhiều.

Dịch vụ xe van này là một trong những giải pháp do chính phủ Malaysia triển khai nhằm lấp đầy các khoảng trống trong mạng lưới giao thông công cộng. Trước đó, những vấn đề liên quan đến kết nối điểm “đầu-cuối”, đã khiến nhiều người lựa chọn sử dụng xe cá nhân, góp phần làm tình trạng tắc đường ngày càng nghiêm trọng hơn.

Một số hành khách chia sẻ ý kiến:

“Tôi nghĩ dịch vụ này rất thuận tiện cho mọi người. Hệ thống này thực sự hiệu quả, giúp tôi dễ dàng di chuyển đến bất kỳ nơi đâu”. 

“Nó rất rẻ, tiện lợi và thân thiện với người dùng. Tôi có thể đi nhiều nơi khi sử dụng dịch vụ này. Tôi chỉ cần đặt qua ứng dụng là xong, rất linh hoạt”.

“Xe đi rất nhanh, tiết kiệm thời gian mà giá lại rẻ. Tôi không cần phải lo lắng về việc bắt xe hay chờ đợi lâu. Cá nhân tôi cảm thấy thoải mái hơn rất nhiều trong việc lên kế hoạch di chuyển.”

Theo dữ liệu thời gian thực từ nhà cung cấp dữ liệu giao thông toàn cầu TomTom, thủ phủ George Town của bang Penang, hiện là thành phố kẹt xe nhất Malaysia, với thời gian di chuyển trung bình trong giờ cao điểm là 26 phút 36 giây cho mỗi 10km. Trong khi đó, thủ đô Kuala Lumpur ghi nhận mức trung bình 17 phút 26 giây/10km vào giờ cao điểm.

Để đảm bảo những hành khách như cô Izzah lên đúng xe, tài xế sẽ kiểm tra mã đặt chỗ của hành khách với thông tin trên ứng dụng trước khi khởi hành.

Những chiếc xe van 12 chỗ này là một phần của đội xe 300 chiếc được triển khai tại 101 khu vực ở khu vực Klang Valley và Penang bởi Prasarana Malaysia Berhad, đơn vị vận hành giao thông đô thị có liên kết với chính phủ. Dịch vụ này được thiết kế để cung cấp kết nối đầu - cuối cho nhiều điểm đến trong phạm vi 5km quanh các tuyến đường sắt đô thị lớn.

Đội xe này đã được mở rộng vào tháng 6 với việc bổ sung 320 chiếc nữa, trị giá 55 triệu ringgit (tương đương 275 tỷ VND).

Ông Anthony Loke - Bộ trưởng Giao thông Malaysia, cho biết: “Việc mở rộng đội xe van sẽ giúp kết nối các khu dân cư với các ga MRT (đường sắt tốc độ cao) hoặc LRT xung quanh khu vực Klang Valley – vốn luôn là điểm yếu trong hệ thống giao thông công cộng của chúng tôi.

Trước đây, cách tiếp cận chủ yếu là bố trí xe buýt trung chuyển vào các khu dân cư lớn, nơi có nhiều nhà ở dạng liền kề, không chỉ là chung cư cao tầng. Tuy nhiên, việc bao phủ toàn bộ các khu dân cư bằng xe buýt không hề dễ dàng.

Với các dịch vụ xe theo yêu cầu mới và việc sử dụng xe van nhỏ, chúng tôi hy vọng có thể phục vụ phạm vi rộng hơn với phương tiện cơ động hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn”.

Kể từ khi dịch vụ được ra mắt vào tháng 5/2024, số lượt người sử dụng hàng ngày đã tăng từ chỉ 354 hành khách lên gần 10.000 người tính đến tháng 6/2025.

Người dân có thể đặt chỗ sử dụng dịch vụ xe van ROD thông qua bốn ứng dụng di động khác nhau, gồm ứng dụng chính thức Rapid On-Demand và ba nhà cung cấp dịch vụ công nghệ tư nhân là Kummute, Trek và Mobi, với thời gian chờ xe dao động từ 3 đến 20 phút, tùy thuộc vào lượng hành khách và số lượng xe sẵn có.

Mỗi chuyến đi hiện đang được áp dụng mức giá khuyến mãi 1 RM (khoảng 5.300 VND) hoặc miễn phí đối với người sở hữu thẻ tháng My50 của Prasarana, loại thẻ có giá 50 RM (khoảng 265.000 VND) dành cho công dân Malaysia.

Chủ tịch kiêm CEO của Tập đoàn Prasarana, ông Mohd Azharuddin Mat Sah cho biết, xe van ROD đang phục vụ các khu vực mà xe buýt công cộng chưa thể tiếp cận, nhất là nơi đường hẹp. Với ghế ngồi thoải mái, điều hòa tốt và thời gian chờ ngắn, ROD là giải pháp linh hoạt bổ sung cho xe buýt. Trong khi xe buýt hiện hoạt động ở mức tải 30%, thì xe van ROD đạt 30–50%, giúp tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả vận hành.

Theo CEO của Prasarana, một chiếc xe buýt dài 9 mét có giá khoảng 600.000 RM (khoảng 3,34 tỷ VND), chưa kể mỗi ngày phải tốn khoảng 1.000 RM (5,4 triệu VND) cho nhiên liệu và chi phí tài xế. Trong khi đó, một chiếc xe van ROD chỉ tốn khoảng 180.000 RM (972 triệu VND) và tiêu hao nhiên liệu ít hơn nhiều, góp phần tối ưu chi tiêu của chính phủ. 

Tại Việt Nam, kết nối "đầu – cuối" trong hệ thống giao thông công cộng vẫn là thách thức lớn, nhất là khi các tuyến metro dần đi vào hoạt động.

Tuyến Cát Linh – Hà Đông (Hà Nội) đã vận hành từ 2021 nhưng người dân vẫn chủ yếu đến ga bằng phương tiện cá nhân hoặc taxi công nghệ. Một số tuyến buýt gom như 109, 110, 111 đã triển khai, song còn hạn chế về tần suất và khả năng tiếp cận các khu dân cư nhỏ.

Tại TP.HCM, 17 tuyến buýt điện kết nối metro số 1 cũng chưa phủ đủ các khu vực.

Trong bối cảnh đô thị Việt Nam có nhiều ngõ nhỏ, mật độ dân cư cao, mô hình xe van theo yêu cầu ở Malaysia hoàn toàn khả thi nếu được thí điểm tại các quận, huyện có metro hoặc các khu công nghiệp, trường đại học lớn. Việc tăng cường kết nối đầu – cuối sẽ không chỉ nâng cao hiệu quả của metro mà còn góp phần giảm ùn tắc, khuyến khích bỏ xe cá nhân, hướng tới đô thị thông minh và bền vững hơn.