Mâm Tết kể chuyện nhà

Khi những cành mai, cành đào khoe sắc báo hiệu mùa xuân mới, lòng người cũng rộn ràng đón Tết. Với nhiều người, Tết là những chuyến xe xuôi ngược trở về quê nhà, là hành trình tìm lại hơi ấm thân quen sau một năm bôn ba. Cũng có người chọn những chuyến đi xa, như một cách “làm mới mình”, khép lại những bộn bề năm cũ. Nhưng sau tất cả, với không ít người, mùa xuân chỉ thật sự bắt đầu khi được ngồi bên mâm Tết sum vầy, nơi gia đình quây quần và những câu chuyện thân thương vẫn vẹn nguyên theo năm tháng.

Giữ hương vị quê nhà trong căn bếp nhỏ ngày xuân

Hương vị và hồi ức vượt thời gian

Miệt vườn đón Tết

Người trẻ ăn Tết nay

Tết xưa trong ký ức người Hà Nội

Trong căn nhà nhỏ ở xã Bình Hưng, TP.HCM, cô Nguyễn Thị Xuyến (55 tuổi, quê Nam Định) từ 28 Tết đã tất bật chuẩn bị cho cái Tết thứ ba xa quê. Dù ăn Tết xa nhà, thế nhưng cô Xuyến vẫn cố gắng gói ghém hương vị Tết quê cho các con và cháu nhỏ. Cô kể, năm nào, ngày Tết, gia đình cũng mua một cành đào nhỏ để trang trí nhà cửa; một ít thịt heo, cặp bánh chưng xanh, một ít bánh mứt. Cùng các thức quà quê được người thân gửi vào, bấy nhiêu đó là cả nhà có Tết đủ đầy hương vị quê giữa lòng Sài Gòn.

Món ăn ngày Tết đa dạng, phong phú, thế nhưng có một món ăn không thể thiếu trên mâm cơm Tết của gia đình, đó là món thịt đông. Giữa cái nắng phương Nam, biết bao mùa Tết đi qua rồi lại đến, không khí cả nhà cùng quây quần bên mâm cơm ngày Tết với cô Xuyến vẫn chưa bao giờ là cũ:

"Tết trên mâm cỗ có dưa hành, giò thủ, thịt đông, bát canh măng miến. Đặc trưng nhất là món thịt đông. Ở quê, mình nấu bằng củi thì nó ngon hơn, ở đây không có bếp củi cho nên mình phải nấu bằng nồi áp suất cho nhừ. Nấu xong mình múc vào thố để ngăn tủ lạnh cho nhanh đông.

Còn quê có mùa đông nên để ngoài thịt vẫn đông. Nói chung là Tết làm những món ăn này cho các cháu nhớ về quê hương, những ngày Tết thường ăn những món ăn này để các cháu nhớ về cội nguồn của mình".

Còn cô Nguyễn Thị Thanh (65 tuổi, quê Ninh Bình) dù đã sinh sống ở TP.HCM nhiều năm nhưng gia đình vẫn giữ thói quen gói và nấu bánh chưng mỗi độ xuân về. Với cô Thanh, chiếc bánh chưng xanh không chỉ là món ăn, mà nó còn là chứng nhân cho một thời gian khó nhưng ấm áp nghĩa tình.

Ngày trước ở quê, cha mẹ làm nông, cuộc sống trông cả vào hai vụ lúa. Nhưng năm nào cũng vậy, mẹ cô luôn dành riêng một đám ruộng đất màu mỡ để cấy lúa nếp. Sau vụ Đông Xuân (tháng mười), lúa nếp phơi khô được mẹ cất kỹ vào chum sành, bịt kín nắp bằng lá chuối khô. Một phần mẹ bán để lấy tiền nuôi mấy chị em ăn học, phần còn lại mẹ nhất định giữ để dành Tết gói bánh chưng.

Trong câu chuyện kể về mâm Tết, có đôi lúc bị ngắt quãng khi cô Thanh bùi ngùi nhớ về những ngày gian khó. Cô nhớ những ngày rét cắt da, tay cha nứt nẻ sau vụ mùa, vậy mà ông vẫn đi phụ hồ, gánh thêm việc nặng để có tiền nuôi con. Giờ đây, anh chị em đã ngoài lục tuần, mỗi người một phương, có khi vài năm mới về quê một lần. Bởi thế, cô Thanh vẫn giữ nồi bánh chưng, tự tay nhóm lửa mỗi dịp Tết đến – như một cách giữ lại nếp nhà xưa, giữ lại hơi ấm của những tháng năm không thể nào quên:

"Ngày xưa nói chung vất vả lắm, nhà ai cũng chỉ mấy ngày Tết mới có bánh chưng. Bố mẹ gói bánh chưng, nhà cô có mấy chị em cứ xúm nhau lại quanh nồi bánh, tranh trở lửa, tranh đổ nước. Bây giờ có điều kiện kinh tế, dù rất bận cô cũng cố gắng làm bánh chưng để các cháu nhớ truyền thống của cha, ông, giữ gìn truyền thống văn hóa của quê hương ngày Tết".

Mâm Tết quê – nơi ký ức không bao giờ cũ

Trong căn nhà nhỏ miệt đồng vùng Tháp Mười, anh Trần Văn Hiếu (45 tuổi) lặng lẽ lau từng góc bàn thờ, cẩn thận đặt những món ăn ngày Tết, đĩa trái cây và chén trà như thói quen cha từng dặn trong những ngày tết đến. Khói nhang bắt đầu lan nhẹ, mang theo mùi hương quen thuộc của những mùa Tết cũ.

Anh chợt khựng lại khi nhìn vào di ảnh cha, nơi nụ cười hiền vẫn còn nguyên đó. Những năm trước, chính cha là người sửa soạn mọi thứ, còn anh chỉ đứng phụ cạnh bên. Giờ đây, khoảng trống ấy khiến lòng anh chùng xuống. Anh khẽ thắp nén nhang, như một lời báo Tết và một lời nhớ thương chưa kịp nói thành lời.

Trong muôn vàn hương vị của ngày Tết, không có món nào khiến anh xúc động như nồi thịt kho hột vịt của cha. Đó không chỉ là một món ăn, mà là cả một miền ký ức. Mỗi lần mùi nước dừa tươi ngọt lịm quyện cùng thịt ba rọi kho rục lan tỏa, anh lại thấy lòng mình chùng xuống, như nghe đâu đó bước chân quen thuộc của cha trở về sau một ngày dài mưu sinh trên bưng đồng.

Cha anh – người đàn ông lam lũ, cả đời “ăn đồng, ngủ ruộng”, đã lặng lẽ đánh đổi mồ hôi và tuổi trẻ để nuôi lớn “những mùa tết” cho con. Tuổi thơ anh Hiếu gắn liền với những ngày theo cha đi chăn vịt, chân lấm tay bùn, nhưng lòng luôn rộn ràng, háo hức. Niềm vui khi nhặt được những quả trứng vịt trắng ngần, còn vương hơi ấm, giản dị mà quý giá vô cùng.

Chính những quả trứng chạy đồng tươi rói ấy, qua bàn tay tảo tần của mẹ, đã trở thành nồi thịt kho đậm đà, sóng sánh sắc nâu. Để rồi hôm nay, chỉ cần nhắc đến thôi, cả một trời thương nhớ lại ùa về, nguyên vẹn như vừa mới hôm qua:

"Nhớ thủa nhỏ ở quê. Gặt lúa xong là thả vịt chạy đồng. Canh sáng sớm vịt đẻ ra nhặt trứng. Một ít đi bán, một ít để ở nhà, bán có tiền mẹ mua thịt về kho trứng. Món ăn mẹ làm rất ngon, cả nhà sum vầy ăn bữa cơm gia đình. Vị ngọt của nước dừa, bị béo của thịt, chứa đựng tình cảm yêu thương của mẹ.

Giờ lên Sài Gòn làm, giữa nhiều bữa tiệc cùng công ty, bạn bè vẫn nhớ món ăn mẹ nấu. Món ăn chứa đựng tuổi thơ, chứa đựng ký ức của gia đình quay quần bên mâm cơm. Tết được về thăm mẹ ở quê, mẹ nấu cho món thịt kho trứng, ăn rất ngon", anh Hiếu chia sẻ.

Mỗi độ Tết về, giữa bộn bề công việc và những tất bật mưu sinh, anh Hiếu vẫn dành riêng cho mình một khoảng lặng trong căn bếp nhỏ. Anh cẩn thận chọn từng con cá bống, rửa sạch, ướp tiêu, nước mắm, rồi nhóm bếp kho chậm trên ngọn lửa liu riu – đúng cách mà mẹ anh đã từng làm. Hương cá kho tiêu dậy lên, cay nồng mà ấm áp, như kéo anh trở về những cái Tết xưa, khi mẹ vẫn còn tất bật bên bếp, vừa kho cá vừa nhắc anh chờ đến bữa cơm cúng đầu năm.

Giờ đây, mẹ đã đi xa, nhưng nồi cá bống kho tiêu vẫn còn đó, như một sợi dây nối anh với ký ức, với tình thương chưa bao giờ vơi cạn. Với anh Hiếu, kho nồi cá không chỉ là chuẩn bị một món ăn cúng mẹ, mà còn là cách anh được ở gần mẹ thêm một lần nữa. Dù bận bịu đến đâu, anh vẫn giữ thói quen ấy, để Tết không chỉ là thời khắc chuyển giao, mà còn là dịp để yêu thương được tiếp nối, trong mùi tiêu cay và nỗi nhớ dịu dàng:

"Hồi nhỏ, cứ Tết đến, tát đìa, nhà bao giờ cũng có món cá kho này. Nhớ lắm. Dường như ít nhà nào có món này, tết là thịt heo, dưa chua, củ kiệu, nhưng mà tôi thì phải có món này. Món ăn mà lúc sinh thời mẹ thích nhất".

Mâm Tết, nhìn qua tưởng chỉ là sự sum vầy của những món ăn quen thuộc, nhưng lại là nơi lắng đọng của thời gian. Trong làn khói nghi ngút của nồi bánh chưng, trong vị mặn mòi của dưa hành, vị ngọt đậm đà của thịt kho, có bóng dáng của mẹ cha tảo tần, có tiếng cười trẻ nhỏ rộn ràng những mùa xuân cũ. Mỗi món ăn đâu chỉ đơn thuần là vị, là hương, mà còn là ký ức được gìn giữ qua năm tháng, là câu chuyện của một đời người được kể lại bằng sự yêu thương và chắt chiu.

Khi cả gia đình quây quần bên mâm Tết, người ta chợt hiểu rằng điều làm nên hương vị Tết không chỉ nằm ở nguyên liệu hay cách nêm nếm, mà ở tình thân ấm áp và sự hiện diện đủ đầy của những người mình thương. Để rồi dù đi đâu, về đâu, chỉ cần nhớ đến mâm Tết quê nhà, lòng người lại thấy bình yên, thấy mình có một nơi để trở về.