Giữ hồn bánh tráng Phú Hòa Đông qua bao thế hệ

Giữa nhịp sống hối hả của Thành phố Hồ Chí Minh – nơi những tòa nhà cao tầng ngày một vươn lên, nơi dòng người xuôi ngược không ngừng trên những đại lộ rộng lớn vẫn còn một miền quê bình yên nép mình bên dòng chảy của thời gian. Đó là xã Phú Hòa Đông nơi hơn 80 năm qua vẫn đỏ lửa với nghề làm bánh tráng truyền thống.

Người ta thường nói, mỗi làng nghề đều mang trong mình một phần ký ức của quê hương. Và với người dân Phú Hòa Đông, nghề làm bánh tráng không đơn thuần là kế sinh nhai, mà còn là một phần hồn cốt của cha ông được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Cô Hồ Quế Châu – gia đình cô đã gắng bó với nghề này qua bao thế hệ cho biết: "Làng nghề có từ bao giờ không có ai biết hết. Nhưng mà hồi tôi lớn là thấy nhà nhà đều làm bánh tráng hết. Tôi từng đem thắc mắc này hỏi một người cô năm nay đã ngoài 80 tuổi, cô bảo từ thời trẻ đã thấy nghề này thịnh hành rồi. Đời cô ngoài 80, thì chắc chắn từ thời bà nội nghề đã có trước đó. Cứ thế, làng nghề này như một dòng chảy tự nhiên, thế hệ đi trước làm sao thì người đi sau nối nghiệp làm vậy.

Khi thành phố còn đang chìm trong màn sương sớm, những căn nhà nhỏ nơi đây đã bắt đầu thức giấc. Từ trong các gian bếp thấp thoáng ánh lửa, làn khói mỏng bay lên quyện cùng hơi nước nóng từ những lò tráng bánh. Tiếng củi cháy tí tách, tiếng khuấy bột đều tay, tiếng người gọi nhau chuẩn bị cho một ngày làm việc mới đã trở thành thanh âm quen thuộc của vùng đất này suốt hàng chục năm qua.

Nguyên liệu để làm nên chiếc bánh tráng Phú Hòa Đông rất giản dị. Đó là gạo, là nước, là chút muối và bí quyết được tích lũy qua nhiều đời. Nhưng để tạo nên một chiếc bánh đạt độ dẻo, thơm và dai đặc trưng lại là cả một quá trình đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kinh nghiệm.

"Cái đó là mình tự học, mình làm quen tay mình sẽ tráng đều nhau thôi. Ví dụ con muốn tráng cái bánh nhỏ thì con tráng cái vá nhỏ,. Còn muốn tráng cái bánh bự,  con lấy cái vá bự con tráng thôi. Nó như vậy đó. Mình làm sẽ quen tay, cái này là quen tay mình sẽ làm được".

Người thợ ngồi bên bếp lửa đỏ hồng, nhẹ nhàng múc từng vá bột, tráng đều lên mặt khuôn căng bằng vải. Chỉ trong vài chục giây, lớp bột trắng đục đã chín tới. Bằng đôi tay thuần thục, họ nhanh chóng dùng thanh tre mỏng nhấc bánh lên rồi chuyển sang giàn phơi. Mỗi động tác đều nhịp nhàng như một điệu múa đã được tập luyện suốt cả cuộc đời.

"Công việc này, có thể làm ở nhà, mình vừa kiếm thu nhập, mình vừa đưa đứa con cái đi học được, chăm sóc nhà cửa. Cho nên là mình thấ, tốt. Vì làm kiếm tiền, làm việc nhà được, cho nên là mình giữ nó, mình làm thôi".

Dưới nắng sớm miền ngoại thành, những tấm bánh tráng trắng ngần nối dài thành từng hàng thẳng tắp. Từ trên cao nhìn xuống, khung cảnh ấy như một bức tranh đồng quê bình dị giữa lòng thành phố hiện đại. Có lẽ ít ai ngờ rằng, cách trung tâm đô thị sầm uất chỉ vài chục cây số lại tồn tại một không gian mang đậm dáng dấp của làng quê Nam Bộ xưa.

Nghề làm bánh tráng ở Phú Hòa Đông đã hình thành từ những năm đầu thế kỷ trước. Trải qua chiến tranh, biến động kinh tế và những đổi thay của xã hội, nhiều làng nghề truyền thống dần mai một. Thế nhưng ở nơi này, ngọn lửa nghề vẫn được giữ gìn bền bỉ từ đời ông bà đến đời con cháu.

Có những gia đình ba, bốn thế hệ cùng gắn bó với nghề. Những đứa trẻ lớn lên bên tiếng quạt lò, bên mùi thơm của bột gạo, bên những sân phơi bánh trải dài trong nắng. Từ lúc còn nhỏ, các em đã quen với hình ảnh cha mẹ thức khuya dậy sớm để chuẩn bị từng mẻ bánh. Và rồi khi trưởng thành, nhiều người lại tiếp tục chọn ở lại với nghề của gia đình:

"Hồi nhỏ, nếu mà muốn học tráng là phải học chụm lửa. Hồi đó cũng ngẫu nhiên thôi, giống như hồi đó ở khu vực này có lá đều, lá tràm, lá cu su. Để lao động hồi đó, cũng có nhà nhiều người mà, thì đi hốt lá. Hốt lá về khi tráng bánh thì phải có một em bé nhỏ nhỏ ngồi chụm. Khi mình ngồi chụm, nó vô tình là mình học được. Nào được tráng, mình leo lên, mình học tráng thì lúc đó mình đã biết chụm lửa rồi. Trong quá trình chụm lửa thì mình sẽ biết nhìn tráng hoặc canh như thế nào để biết nó chín. Bánh tráng của mình là có từ lâu rồi".

Người dân nơi đây hiểu rằng, đổi mới là cần thiết nhưng không thể đánh mất bản sắc. Bởi thứ khiến chiếc bánh tráng Phú Hòa Đông được yêu mến không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm, mà còn ở câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong từng lớp bánh mỏng. Có lẽ vì thế mà mỗi khi nhắc đến Phú Hòa Đông, người ta không chỉ nghĩ đến một làng nghề, mà còn nghĩ đến sự bền bỉ của những con người đang ngày ngày gìn giữ một nét đẹp truyền thống giữa lòng thành phố hiện đại:

"Việc mà người ta giữ, hay là ví dụ sau này nếu nhà cô không còn làm, thì chắc chắn sẽ có một nhà khác làm. Cho nên là nó mới hình thành như vậy, không thể nào mà mất đi. Nếu nói tráng bánh là từ Bắc tới Nam. Mỗi chỗ tráng một kiểu. Mỗi bánh tráng, mỗi vùng miền một kiểu. Nhưng mà nó vẫn giữ được. Những người con Củ Chi đi ngang thấy bánh tráng này, thì kêu bán cho một ràng bánh coi, về ăn thèm quá. Thèm cái hương vị đó. Tại hồi nhỏ ta được ăn vậy, giờ ta thèm thôi, chứ thiếu gì món ăn ngon".

Hơn 80 năm đã trôi qua, biết bao thế hệ người dân Phú Hòa Đông đã gắn cuộc đời mình với những tấm bánh trắng ngần. Họ giữ nghề không chỉ để mưu sinh, mà còn để giữ lại một phần ký ức của quê hương, giữ lại hương vị tuổi thơ của bao người và giữ lại hồn cốt của vùng đất này cho mai sau.

Giữa Thành phố Hồ Chí Minh náo nhiệt hôm nay, vẫn có một nơi nhỏ bé đang gìn giữ hơi thở của làng quê Nam Bộ. Nơi ấy có những bếp lửa chưa bao giờ tắt, có những đôi bàn tay cần mẫn qua năm tháng và có những tấm bánh tráng mang theo câu chuyện của thời gian.

Đó là Phú Hòa Đông – nơi người dân vẫn đang ngày ngày giữ lấy hồn nghề, như giữ lấy chính hồn quê của mình.  

SỐNG Ở SÀI GÒN: Nếu có một ngày “chẳng được may” ở Sài Gòn”!

Có những ngày ở Sài Gòn mà mọi chuyện dường như đều diễn ra không theo ý muốn. Ra đường gặp mưa bất chợt, kẹt xe đúng lúc vội, quên mang theo chiếc ô hay nhận một tin nhắn không như mong đợi. Nhưng rồi cũng chính trong những ngày tưởng chừng kém may mắn ấy, thành phố lại cho người ta một lý do để mỉm cười: một ly cà phê nóng, một người lạ giúp đỡ hay đơn giản là cơn gió mát sau cơn mưa chiều. Sài Gòn nhiều phép thử, cứ vững lòng, ắt hẳn hành trình phía trước sẽ thênh thang. Mong rằng, chúng ta đều đủ rộng lượng với hành trình mình qua, vững vàng bước tiếp 

Sài Gòn những ngày bắt đầu mưa nắng đan xen, đất vốn chật lại làm người ta thêm vội. Cái vội vàng giữa phố thị thênh thang cũng mang một dáng vẻ rất khác. Mang chút cô đơn và nhiều hy vọng.

Trong vai một địa phương nhiều dư địa phát triển, Sài Gòn – TP.HCM chưa một lần từ chối một ai, hành trình thêm dân của thành phố trăm vạn dân cứ thế phát triển chưa một lần ngơi nghỉ.

Đông đúc và trống trải, những tưởng là hai khái niệm chẳng thể song hành, nhưng ở Sài Gòn - TPHCM điều này có vẻ chẳng lạ.

Người ta đến đất này từ đủ nẻo đường đất khác, tạm gác lại những gắn kết tình thân để trưởng thành hơn, phát triển hơn, hy vọng trở thành điểm tựa cho người ở vùng quê chưa nhiều cơ hội phát triển.

Và đó là hành trình tạo nên những con người có phần lẻ loi giữa đô thị hơn chục triệu người.

Sống ở Sài Gòn – TP.HCM, chắc chắn sẽ gặp gỡ rất nhiều trải nghiệm, tất cả đều quý nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng vượt qua. Trong hành trình xây dựng bản thân, từ hình thức lẫn ý thức, chắc chắn người chọn Sài Gòn lập nghiệp đã phải trải không ít những thăng trầm.

Cuộc đời có những ngày rất lạ, và hẳn là rất đông trong số chúng ta đã từng trải qua. Có những ngày từ sáng sớm đến tận đêm khuya, ty tỷ thứ đồng lòng hẹn nhau làm người ta thấy thất bại não nề. Trễ cuộc hẹn quan trọng, khách hàng từ chối, bạn bè quay lưng, cấp trên khiển trách. Thậm chí trong cơn mưa chiều đường sá kín người, nước ngập nửa bánh xe và mình vừa mất việc. Có những trường hợp xé lòng kiểu vậy. Và đặc biệt lòng trở nên chùn hơn khi bản thân đang vướng giữa vùng đất khách, bỏ qua ý nghĩ chia sẻ với người thân, bởi đôi khi gặm nhắm nỗi buồn còn dễ hơn tìm cách trải lòng, sẻ chia.

Nhưng giữa những phen cảm thấy thua thiệt trước cuộc đời, người ta đôi khi chạm được tia sáng nhỏ rọi đến mình, một hành động tử tế của những người lần đầu gặp gỡ cũng khiến lòng người cảm thấy bình tâm hơn. Giữa Sài Gòn – TP.HCM rộng đến vậy, các mối quan hệ mắc kẹt, cơ hội ngàn năm có một bỗng chốc rời đi và hành trình phía trước trở nên mờ mịt tối, nhưng chỉ cần một nụ cười kịp lúc của người lạ dành cho mình, hay một chút yêu đời, một chút đáng yêu vừa tầm mắt cũng khiến người ta nhanh chóng nhẹ lòng.

Người sống ở Sài Gòn đôi khi có phần nhạy cảm, lắm lúc cảm thấy tủi thân, nhưng vừa may vì sống ở vùng đất đông dân, lại là nơi nổi danh của tình người và sự hào sảng. Nên có lẽ, việc đặt vào vị trí của nhau, nghĩ cho nhau, và gửi đến nhau những ấm áp chân tình là điều không chút khó.

Và vì được nhận những điều giản đơn quý giá vào một ngày chẳng vui, nên người ta luôn ý thức được ý nghĩa của một nụ cười, một hành động tử tế dành cho người lạ lướt qua mình, cứ thế Sài Gòn cứ đáng yêu và được yêu trong lòng rất nhiều người xa xứ.

Có lẽ trong hành trình chúng ta bước tới sẽ không thiếu những ngày âm u, như những con mưa mùa hạ làm khó người sống ở Sài Gòn. Nhưng khó khăn vẫn là lẽ thường như trong câu hát của bài “Chuyện nhỏ”, và khó khăn ở Sài Gòn cũng không đến nỗi quá cô đơn. Lúc bản thân mất niềm tin giữa vùng đất chục triệu người, chắc chắn sẽ có những tinh tế, tử tế được gửi trao.

Mong rằng cô đơn và thất bại của hiện tại không làm chúng ta chùn bước, chỉ có thể khiến chúng ta vững vàng và thêm tin vào năng lực của chính mình

Nếu có một ngày chẳng được may ở Sài Gòn, đừng quá tiêu cực, cũng đừng tích cực độc hại, hãy mỉm cười với những nhỏ bé quanh mình. Tất nhiên khó khăn sẽ chẳng qua ngay, nhưng niềm tin chắc chắn vẫn còn đấy.

Và cũng có một thực tế rất thú vị rằng, có những người chẳng bao giờ thấy bản thân thiếu may mắn, vì trong rất nhiều khía cạnh của một vấn đề, họ chọn nhìn vào điều đẹp nhất. Nắng, mưa, thành công, thất bại đều có khía cạnh đáng để nhìn vào, để trân trọng và điều chỉnh bản thân đến mức phù hợp nhất.

Hy vọng tất cả chúng ta, đều có một hành trình thật đẹp, giữa Sài Gòn tưởng cô đơn nhưng thật ra vẫn rất ấm áp, chỉ cần lòng người vẫn hướng về ngày mai.