Hơi thở của Sương trong phố xá và sự kiên nhẫn với mong manh

Bắt trọn khoảnh khắc ấy là một cuộc chơi đầy kiên nhẫn, và có đôi khi, “nhân vật Sương” - như thử thách nhịp thở của người cầm máy.

Dành trọn hai năm để “đối thoại” với Sương qua mọi địa hình và biến chuyển của thời tiết, đạo diễn Dương Huy chẳng ít lần bị người qua đường xem là kẻ lập dị. Người ta thấy anh lúi húi giữa những bụi cỏ ven đường hết lần này đến lần khác, tỉ mẩn và kiên trì như một kẻ đi tìm báu vật bỏ quên, chỉ để bắt trọn cái hơi thở mong manh nhất của đất trời.

Chia sẻ về những kỷ niệm dở khóc dở cười này, đạo diễn Dương Huy tâm sự: “Nhiều người thấy tôi cứ loay hoay mãi ở những chỗ như thế, lặp đi lặp lại nhiều lần, họ nhìn bằng ánh mắt thương cảm. Có người còn tưởng tôi có vấn đề về thần kinh, thậm chí muốn đưa tôi về nhà vì trông bộ dạng lúc đó... đáng thương quá!”.

Sau hơn mười năm gắn bó với phim tài liệu, đi qua khắp các vùng miền từ nông thôn đến thành thị, anh lặng lẽ quan sát và nhận ra sự rạn nứt âm thầm giữa con người với thế giới tự nhiên. Chính từ nỗi trăn trở ấy, một cuộc độc hành đã ra đời, nơi anh chọn “Sương” làm nhân vật chính để kể câu chuyện về sự sống.

Với Dương Huy, Sương không chỉ là một hiện tượng khí tượng; Sương là một nhân vật có số phận. Anh chia sẻ về sự khác biệt đầy khắc nghiệt giữa Sương phố thị và Sương đại ngàn. Ở thành phố, vòng đời của Sương ngắn ngủi và mong manh hơn bao giờ hết.

Bị bao vây bởi khói bụi và các tác nhân môi trường, Sương ngưng tụ khó khăn và tan đi chóng vánh. Thậm chí, qua những trao đổi với các chuyên gia khí tượng, anh nhận ra tại mảnh đất Sài thành, Sương gần như là một điều xa xỉ.

Nói về quan điểm làm nghề, anh khẳng định: “Trong ngôn ngữ của phim tài liệu, tôi luôn đặt sự chân thực của nhân vật lên hàng đầu. Với Sương cũng vậy, tôi chọn cách tôn trọng tuyệt đối thực tại. Có những lúc, một cánh hoa rụng tình cờ soi bóng bên giọt sương, tạo nên sự phối sắc tự nhiên, tôi cũng không hề can thiệp.”

Tuy nhiên, để chạm đến ngưỡng cửa của cái đẹp vào lúc rạng đông, người nghệ sĩ phải vượt qua những giới hạn vật lý: “Thử thách lớn nhất nằm ở khoảnh khắc sương vừa bắt đầu hình thành - khi bóng tối chưa tan hết và ánh bình minh vẫn chưa đủ để mắt thường có thể cảm nhận được hết buộc tôi phải vận dụng một số kỹ thuật chiếu sáng của điện ảnh để có thể nhìn thấy những lớp hình khối.”

Hầu hết các tác phẩm được anh thực hiện bằng ống kính macro với tiêu cự siêu nhỏ. Đây là một thử thách, bởi điểm nét mỏng như một tờ tiền polymer và hoàn toàn phải điều khiển bằng tay.

Trong thế giới của những giọt Sương ấy, anh soi thấy cả một vũ trụ hội tụ. Có khi là một nhành cỏ, một bông hoa vừa rụng, hay đôi khi là hình ảnh phản chiếu của cả một tòa nhà, một thành phố lớn thu bé lại trong một khối cầu nước li ti.

Sương rất mong manh. Chỉ một cơn gió lớn đi lạc, một chú chuột chạy ngang qua cũng đủ khiến giọt Sương tan vỡ trước khi mặt trời kịp lên. Trong 5.000 tấm ảnh chụp suốt hai năm, mỗi giọt Sương chỉ xuất hiện duy nhất một lần.

“Cũng có những khoảnh khắc mà tôi luyến tiếc. Luyến tiếc là bởi có những tác nhân phụ mà chỉ có ngồi lâu bên Sương mới cảm nhận được. Có những thởi điểm, tôi có quay lại đúng ngọn cỏ đó, vị trí đó, thì Sương đã mang một hình thái, dạng thức khác.” – anh bộc bạch.

Sương xuất hiện giữa không gian đô thị hiện đại, như điểm chạm mềm mại giữa thiên nhiên và nhịp sống công nghiệp. Để bắt được một khoảnh khắc Sương soi bóng thành phố, nhiếp ảnh gia phải bước vào một cuộc “thỏa hiệp” với những rung động.

Khép lại hành trình hai năm, Dương Huy đã mang đến một triển lãm mà ở đó, người ta buộc phải đi chậm lại, nín thở để nhìn sâu vào bên trong. Có mặt tại không gian đầy sự chiêm nghiệm này, nhà biên kịch Châu Thổ đã có những góc nhìn sâu sắc về “khoảng lặng” mà Sương mang lại cho tâm hồn con người giữa thời đại gấp gáp:

“Tôi thực sự thán phục sự kỳ công của một người nghệ sĩ biết nhìn sâu, biết chăm chút và đầy kiên nhẫn. Sự sáng tạo và tìm tòi của Dương Huy gần như đi ngược lại với thời cuộc - một thời đại của lối sống vội, ồn ào, xô bồ và đôi khi là sống lướt qua nhau. Khi chọn đề tài về Sương, người nghệ sĩ phải có một tâm thế đủ chậm, một nhãn quan đủ sâu thì mới thấu cảm được triết lý của vũ trụ: đó là sự tĩnh lặng và vô thường. Qua ống kính của mình, Dương Huy đã nhìn thấu những điều mỏng manh ấy để gửi gắm vào đó một khát vọng thiện lành, một vẻ đẹp trong trẻo, tinh khiết.”

Chọn ra hơn 70 bức hình từ hàng ngàn tư liệu, anh kể câu chuyện theo năm chương một cách hồn nhiên và khách quan nhất, đó là Sương hình thành, Nơi phố xá, Ở nông thôn và miền núi, Mong manh nhưng mạnh mẽ, Kết thúc và tái sinh. Sự tan biến của Sương trong ánh sáng ban mai - như một vòng tuần hoàn, mở ra hy vọng cho những khởi đầu mới.

Toàn bộ những giọt Sương mà anh mang đến triển lãm “Sương – Trong trẻo từng khoảnh khắc” là món quà của sự thuần khiết được anh chắt chiu để đặt vào lòng Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh sôi động, với mong muốn tìm được điểm chạm của sự tĩnh lặng. Đạo diễn Dương Huy nhắn nhủ:

“Tôi mong chúng ta có nhiều điểm lắng và khoảng lặng để lắng nghe nhau nhiều hơn; để nhìn lại, yêu thương và sẻ chia nhiều hơn giữa nhịp sống này. Tôi cũng muốn nhắn gửi bạn trẻ: Hãy kiên trì và đam mê công việc của mình đã chọn, rồi thành quả sẽ tự khắc hiện hình, như cách những giọt Sương lặng lẽ toả sáng vào lúc bình minh.”

Đạo diễn Dương Huy là tác giả của trên 30 bộ phim tài liệu điện ảnh, từng đoạt nhiều giải thưởng uy tín như Quay phim nhựa xuất sắc, Đạo diễn xuất sắc, Cánh diều bạc, Giải Báo chí Quốc gia và giải thường Bông Sen Vàng năm 2025 vừa qua với phim khoa học “Bụi mịn - hiểm hoạ lơ lửng”.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, ông nội từng học Trường Mỹ thuật Đông Dương, cha là Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, đạo diễn Dương Huy sớm hình thành tình yêu từ nhỏ với buồng tối, tạo hình và in tráng phim nhựa thủ công.

Anh có tròn 15 năm làm việc ở Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương với vai trò quay phim rồi đạo diễn. Dương Huy từng gắn bó và làm trưởng đại diện khu vực phía Bắc của chương trình truyền hình: “Như chưa hề có cuộc chia ly”. Từ tháng 01/2026 Anh chuyển từ Hà Nội vào TP.HCM và công tác tại trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP Hồ Chí Minh với vai trò giảng viên.