Hàng không Châu Á cảnh giác cao độ trước virus Nipah

Dịch bệnh khó bùng phát nhưng không chủ quan

Virus Nipah một mầm bệnh lây từ động vật sang người, được ghi nhận lần đầu vào năm 1998–1999 tại Malaysia. Đặc điểm khiến giới y tế lo ngại là tỷ lệ tử vong cao và khả năng bùng phát theo cụm nhỏ, chủ yếu ở Nam Á.

Từ cuối tháng 12/2025 cho tới tháng 1 vừa qua, Ấn Độ báo cáo 5 ca nghi ngờ nhiễm virus Nipah tại một bệnh viện ở vùng West Bengal, trong đó 2 ca được xét nghiệm dương tính. Cả 2 người nhiễm bệnh đều là nhân viên y tế và được nhập viện chăm sóc. Trong đó, hiện 1 người đã có dấu hiệu cải thiện về mặt lâm sàng sau điều trị tích cực. Người còn lại vẫn phải điều trị trong điều kiện chăm sóc đặc biệt. 

Cho tới ngày 6/2 vừa qua, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác nhận một ca nhiễm và tử vong do virus Nipah ở quốc gia láng giềng của Ấn Độ là Bangladesh. Theo WHO, Bangladesh mỗi năm đều ghi nhận có trường hợp bị nhiễm virus Nipah. Thống kê từ năm 2001 tới nay, Bangladesh ghi nhận khoảng 348 ca nhiễm virus Nipah, trong đó có khoảng 250 ca tử vong.

Dù được đánh giá là khó bùng phát, tuy nhiên, không chủ quan lơ là với dịch bệnh, hiện chính quyền Ấn Độ đang thực hiện các bước để ngăn chặn dịch bệnh lây lan, trong khi nhiều sân bay quốc tế tại các quốc gia Châu Á như Singapore, Thái Lan, Indonesia, Trung Quốc và cả Việt Nam đã tăng cường công tác kiểm dịch y tế.

Tiến sĩ Loh Jiashen, chuyên gia bệnh truyền nhiễm của bệnh viện Farrer Park, Singapore cho biết: “Tôi cho rằng, khả năng virus Nipah bùng phát tại Singapore rất khó. Chúng ta đã có kinh nghiệm phòng chống, đồng thời có đội ngũ chuyên gia và hạ tầng đủ để lập tức cách ly và chữa bệnh cho những ca xuất hiện đầu tiên”.

Dù vậy, tại Singapore, công tác kiểm dịch vẫn đang được đẩy mạnh, bởi quốc gia này cùng Malaysia đã xảy ra đợt bùng phát đầu tiên và lớn nhất từng được ghi nhận của virus Nipah. Virus Nipah được phát hiện lần đầu trong một đợt bùng phát dịch từ tháng 9/1998 đến giữa năm 1999 ở Malaysia và Singapore. Bắt đầu từ Malaysia, virus đã gây bệnh cho khoảng 265 người và khiến 105 người tử vong. Hầu hết các trường hợp đều là nông dân chăn nuôi lợn, người làm việc ở trang trại lợn hoặc tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh.

Đợt bùng phát sau đó tại Singapore xuất hiện do nhập khẩu lợn sống từ Malaysia, vốn nhiễm Nipah virus, khiến 11 người làm các công việc liên quan tới lò mổ nhiễm bệnh, 1 người sau đó đã tử vong. Đây là ổ dịch lớn nhất và đánh dấu lần đầu tiên virus Nipah được nhận diện ở người; kể từ đó không có thêm ca Nipah lớn ở Malaysia và Singapore từ sau năm 1999.

Hàng loạt quốc gia siết chặt kiểm dịch

Hiện tại Singapore và nhiều cảng hàng không quốc tế ở Châu Á, hành khách sẽ được kiểm tra thân nhiệt khi nhập cảnh, nhất là đối với các chuyến bay đến từ các khu vực được đánh giá là bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh ở Ấn Độ.

Bà Lim Poh Lian, Giám đốc Chương trình bệnh truyền nhiễm Singapore chia sẻ: 

“Với nhiều tình huống bùng phát dịch, diễn biến thường rất linh hoạt, thay đổi liên tục. Vì vậy, chúng ta khó có thể đặt ra các ngưỡng cụ thể từ trước. Tuy nhiên, nhìn chung, những yếu tố làm gia tăng rủi ro sẽ là khi phạm vi ổ dịch mở rộng, số người nhiễm tăng lên, hoặc xuất hiện bằng chứng về sự lây truyền bền vững trong cộng đồng. Chúng tôi đang theo dõi tình hình này một cách rất chặt chẽ. Và nếu tình hình thay đổi, chúng tôi sẽ thực hiện các bước cần thiết để tăng cường các biện pháp phòng ngừa.”

Tại Hong Kong, các sân bay cũng đang thực hiện kiểm tra thân nhiệt với hành khách từ Ấn Độ. Còn tại Thái Lan, Bộ Y tế Thái Lan cho biết họ đã chỉ định các bãi đỗ riêng cho máy bay đến từ các khu vực có ca nhiễm Nipah, trong khi hành khách phải hoàn thành tờ khai sức khỏe trước khi qua cửa nhập cảnh.

Bộ Y tế Malaysia đang tăng cường công tác chuẩn bị thông qua sàng lọc sức khỏe tại các cửa khẩu quốc tế, đặc biệt là đối với những người đến từ các quốc gia được coi là có nguy cơ.

Nepal, quốc gia có chung biên giới nhộn nhịp với Ấn Độ, cho biết họ đang trong tình trạng "cảnh báo cao" và đã thắt chặt việc sàng lọc đối với du khách.

Trong khi đó, các bác sĩ đa khoa nhận định, sự cảnh giác trong thăm khám lâm sàng giữ vai trò then chốt trong phát hiện sớm ca bệnh, bởi đây là tuyến phòng thủ đầu tiên: 

“Chúng ta cần luôn đề cao cảnh giác và khai thác tiền sử dịch tễ thật kỹ. Nếu có nghi ngờ trên lâm sàng rằng bệnh nhân có khả năng nhiễm virus Nipah, chúng tôi chắc chắn sẽ thông báo cho Bộ Y tế và chuyển bệnh nhân đến bệnh viện ngay lập tức, không chậm trễ. Cách tiếp cận phù hợp là như vậy, thay vì để người bệnh tự cách ly tại nhà.”

Còn tại Việt Nam, theo CDC Hà Nội, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong rất cao. Hiện nay, thế giới chưa có vaccine cũng như thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh này, do đó việc phát hiện sớm, kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ được xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah.

Tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, CDC Hà Nội đã tăng cường công tác kiểm dịch y tế, giám sát chặt chẽ hành khách nhập cảnh, đặc biệt là những người đến từ hoặc đi qua các khu vực có nguy cơ. Đồng thời, ngành y tế yêu cầu các trạm y tế xã, phường, thị trấn chủ động theo dõi tình hình, kịp thời phát hiện các trường hợp nghi ngờ để xử lý theo quy định.

Ngành y tế khuyến cáo người dân nếu có các biểu hiện nghi ngờ như: Sốt, đau đầu, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.