Khi trí tuệ nhân tạo mở ra kỷ nguyên mới cho logistics toàn cầu

Câu hỏi đặt ra là: công nghệ đang chỉ giúp hệ thống vận hành trơn tru hơn, hay đủ khả năng tái cấu trúc toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vận chuyển, lao động đến cách tạo ra giá trị?

Từ “vùng tối” đến tâm điểm tái cấu trúc toàn cầu

Drone và xe tải tự lái giao hàng: Mắt xích quan trọng trong hệ thống logistic của Trung Quốc

Trong suốt nhiều thập kỷ, logistics được xem là một ngành “ẩn mình” của nền kinh tế. Nhưng đại dịch COVID-19 đặt lĩnh vực này vào vị trí trung tâm của mọi cuộc thảo luận về phục hồi và tăng trưởng. Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, nền kinh tế lập tức chững lại.

Ông Lior Ron, Giám đốc điều hành Công ty xe tải tự hành Wabi, và đồng sáng lập Uber Freight chia sẻ: “Logistics là khoản chi phí lớn nhất đối với nền kinh tế sản xuất và bán lẻ. Nếu kéo được chi phí đó xuống, chúng ta sẽ mở ra một kỷ nguyên hoạt động kinh tế mới.”

Theo ông Ron, logistics về bản chất là “ma sát” trong hệ thống kinh tế. Giảm ma sát đó đồng nghĩa với việc mở khóa hàng loạt cơ hội mới: sản xuất phát triển mạnh hơn, phân phối hiệu quả hơn, chuỗi cung ứng dự đoán tốt hơn và có khả năng chống chịu cao hơn trước các cú sốc như đại dịch:

“Đối với nhiều doanh nghiệp, chi phí vận chuyển hàng hóa chiếm tới 30–40% tổng chi phí vận hành. Đây chính là rào cản lớn khiến nhiều doanh nghiệp khó mở rộng quy mô. Giảm được chi phí đó, khả năng tiếp cận logistics sẽ được mở rộng cho nhiều doanh nghiệp hơn”

Nhiều chuyên gia cho rằng, sự phát triển của công nghệ, đặc biệt trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là chìa khóa để tái cấu trúc logistics, với các cấp độ tác động rõ rệt.

Cụ thể, logistics hiện vẫn là một hệ sinh thái manh mún, phụ thuộc nhiều vào con người để xử lý các tác vụ lặp đi lặp lại như giấy tờ, điều phối, xử lý thông tin. AI có thể thay thế những công việc thủ công này, giúp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian và tăng hiệu quả vận hành.

Ngoài ra, một trong những nghịch lý lớn nhất của logistics là tỷ lệ “dặm rỗng”, quãng đường xe chạy không có hàng, có thể lên tới 40%.

Ông Lior Ron đặt vấn đề: “Nếu chúng ta biết mọi thứ, kết nối mọi thứ, tại sao lại phải chấp nhận mức lãng phí đó? Trí tuệ nhân tạo cho phép nhìn toàn bộ chuỗi cung ứng như một chỉnh thể, từ đó thiết kế mạng lưới vận tải thông minh hơn.”

Giới chuyên môn nhận định, trong tương lai không xa, doanh nghiệp có thể “trò chuyện” trực tiếp với chuỗi cung ứng của mình thông qua các nền tảng trí tuệ nhân tạo, cho phép truy vấn dữ liệu, dự báo rủi ro và đưa ra quyết định điều phối theo thời gian thực, tương tự như một “trợ lý số” dành riêng cho logistics.

Xa hơn, khi AI được đưa từ không gian số vào thế giới vật lý, các phương tiện tự hành, kho thông minh và hệ thống vận tải tự động sẽ từng bước hình thành một hạ tầng logistics mới, vận hành liên tục, chính xác và an toàn hơn. Đây được xem là bước chuyển mang tính đột phá, có khả năng tạo ra sự thay đổi sâu rộng nhất đối với ngành logistics trong thập kỷ tới.

AI và cơ hội bứt phá logistics

Tại Los Angeles, đầu mối cảng container nhộn nhịp nhất nước Mỹ, viễn cảnh đó đang dần trở thành hiện thực. Ông Gene Seroka, Giám đốc điều hành cảng, cho biết bước đi đầu tiên là số hóa toàn bộ dữ liệu:

“Chúng tôi cần nắm trước số tàu, số container, nhu cầu xe tải, tàu hỏa và lao động. Với nền tảng chia sẻ dữ liệu thời gian thực Port Optimizer, cảng có thể nhìn thấy dòng hàng hóa trước 40 ngày. Mỗi buổi sáng, chỉ cần khoảng 90 giây xem bảng điều khiển là tôi biết cảng đang vận hành ra sao và cần điều chỉnh gì.”

Cùng với cơ hội, AI và tự động hóa cũng đặt ra những băn khoăn về việc làm. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng lo ngại AI “thay thế con người” thường bị cường điệu.

Trong lĩnh vực vận tải, công nghệ trước mắt chủ yếu giúp bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động, giảm áp lực cho những công việc nặng nhọc, đồng thời tự động hóa các khâu lặp lại để con người tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi kinh nghiệm và tương tác.

Ở tầm xa hơn, khi AI được gắn với phương tiện tự hành và hạ tầng vận tải thông minh, chuỗi cung ứng có thể đạt bước nhảy vọt về năng suất, an toàn và khả năng vận hành liên tục. Những chuyển động này cho thấy, cuộc tái cấu trúc logistics không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà đang diễn ra từng ngày, từng giờ, định hình một trật tự mới cho nền kinh tế toàn cầu.

Đặt trong bối cảnh Việt Nam, câu chuyện tái cấu trúc chuỗi cung ứng bằng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Là nền kinh tế có độ mở lớn, tham gia sâu vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn về chi phí logistics, vốn vẫn chiếm tỷ lệ cao so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Trong những năm gần đây, nhiều cảng biển, doanh nghiệp logistics và vận tải trong nước đã bắt đầu triển khai số hóa, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo ở mức độ khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn mới dừng lại ở từng khâu riêng lẻ.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, chỉ khi dữ liệu được chia sẻ, phân tích và vận hành trên một nền tảng thống nhất, logistics mới có thể chuyển từ phản ứng bị động sang điều phối chủ động.

Với định hướng phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và xây dựng hạ tầng giao thông hiện đại, Việt Nam đang đứng trước cơ hội rút ngắn khoảng cách bằng cách đi thẳng vào các mô hình logistics thông minh.

Việc ứng dụng AI không chỉ giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành, mà còn góp phần giải quyết bài toán an toàn giao thông, thiếu hụt lao động và phát triển bền vững. Quan trọng hơn, đó là nền tảng để logistics thực sự trở thành động lực hỗ trợ tăng trưởng và nâng tầm vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.