Đưa AI vào trường học, cần chuẩn bị để thầy cô sẵn sàng

Tuy nhiên, hiệu quả của giáo dục AI không chỉ nằm ở chương trình hay công cụ, mà phụ thuộc quyết định vào đội ngũ giáo viên. 

Đưa AI vào trường học: Cơ hội mở rộng tư duy hay nguy cơ lệ thuộc công nghệ? 

Chị Phạm Việt Hằng, ở Đông Anh, Hà Nội có hai con đang học tiểu học. Trong quá trình kèm con học, chị Hằng đã cho các cháu làm quen với AI nhưng luôn có sự hướng dẫn và giám sát:

"Các con sẽ làm hết một lượt, sau đấy kiểm tra lại bằng AI. Cha mẹ sẽ ngồi và hướng dẫn cho con biết là AI không giúp con làm ra kết quả đúng, mà chỉ giúp con tổng hợp thôi, con phải là người tư duy. Nên để theo một tiết học chuyên đề để cho các con khám phá, trải nghiệm và sẽ ở trong khuôn khổ để giáo viên điều tiết thì rất tốt cho các con."

Khoảng trống về AI trong Luật Giáo dục Đại học

Giao thông trong kỷ nguyên AI, cần chuẩn bị thế nào?

Camera AI "quét" xả rác, lấn chiếm vỉa hè: Bước ngoặt cho không gian công cộng đô thị

Hà Nội: Camera AI kích hoạt “làn sóng xanh”, phục vụ Đại hội Đảng

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, dự kiến, đợt tập huấn đầu tiên về thí điểm giáo dục AI trong nhà trường sẽ được thực hiện vào tháng 2. Ba phương án gồm: dạy tích hợp AI vào môn học; dạy một số chủ đề độc lập; tổ chức các hoạt động trải nghiệm, CLB. Kết quả thí điểm sẽ là căn cứ để nhân rộng giáo dục AI trong trường phổ thông (từ lớp 1 - 12).

Nhiều người dân ủng hộ việc thí điểm này:

"Theo em việc đấy là phù hợp, cho giới trẻ bây giờ học phát triển hơn. Như em thì môn tiếng Anh là cần về AI, em cũng hay dùng AI để nghe tiếng Anh."

"Mặt tốt là nó sẽ làm cho học sinh biết khai thác những thứ chưa biết, nhưng chính vì AI mà học sinh sẽ lười và không tư duy, dẫn đến các con ỷ lại. Thế nên, việc đưa vào giảng dạy phải có lộ trình rõ ràng, đi từ cơ bản đến nâng cao. Cần có sự giám sát của phụ huynh và có sự thông qua của giáo viên bộ môn. Điều này giúp các con tự chủ về AI tốt hơn, không lợi dụng quá mức."

PGS. TS. Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đánh giá, đây là bước đi kịp thời và có cơ sở khoa học, khi 87% học sinh đã biết về AI, nhưng còn thiếu kỹ năng sử dụng và hiểu biết đúng bản chất. Chương trình AI cần lấy con người làm trung tâm, coi trọng đạo đức và bảo mật, tránh “robot” hóa giáo dục. Cách tiếp cận phân tầng: tiểu học làm quen qua trải nghiệm đơn giản; THCS tiếp cận nguyên lý, giới hạn và tác động xã hội của AI; THPT hướng tới kiến tạo, đánh giá, gắn với định hướng nghề nghiệp và năng lực công dân số. Việc thí điểm cần được triển khai ở những trường có tính đại diện, tránh nguy cơ bất bình đẳng về giáo dục.

Giáo viên – “chìa khóa” quyết định AI trở thành trợ lý hay làm lu mờ tư duy học sinh

Từ góc độ tâm lý giáo dục, PGS. TS. Trần Thành Nam cho rằng, thách thức lớn nhất nằm ở đội ngũ giáo viên để có được khả năng giảng dạy AI một cách sư phạm, có phê phán và phù hợp tâm lý lứa tuổi. Bên cạnh đó, những lo ngại bị công nghệ thay thế hoặc giám sát, cùng những quan niệm sai lầm khác về AI, nếu không được điều chỉnh sớm thì có thể làm suy yếu tư duy phản biện và tính độc lập của học sinh:

"Các hoạt động thảo luận, so sánh những câu trả lời giữa AI và lập luận của con người có thể phát triển tư duy phản biện, thay vì chỉ sử dụng và tin vào những đáp án của AI một cách tuyệt đối. Giáo viên cũng sẽ phải dành thời gian để tương tác và hướng dẫn, hỗ trợ cho cá nhân trong quá trình tiếp cận AI. Phát triển những ứng dụng AI có thể cá nhân hóa và đưa ra những lộ trình phù hợp đặc điểm học tập của từng học sinh, khuyến khích khả năng tư duy độc lập của học sinh, theo dõi những lỗi thường gặp để hỗ trợ một cách dài hạn và cũng là những AI dựa trên nguồn học liệu của Việt Nam, an toàn, phù hợp lứa tuổi."

Đồng tình quan điểm này, chuyên gia giáo dục, TS. Nguyễn Thụy Anh cho rằng, thực tế một bộ phận học sinh thường xuyên sử dụng AI để làm bài tập, lười suy nghĩ, lệ thuộc vào AI, đòi hỏi ngành giáo dục cần sớm định hướng cho các em. Khung giáo dục AI mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất là thận trọng, hợp lý, không khiến học sinh bị “ngợp” trong thế giới công nghệ mà mất đi động lực tự tìm tòi và khám phá:

"Thứ nhất là phải xác định và hoàn thiện các quy định về mặt pháp luật, giúp học sinh hiểu quyền và trách nhiệm của mình khi sử dụng AI. Thứ hai là vấn đề đào tạo giáo viên. Tôi nghĩ đây là một vấn đề khá lớn, vì trình độ và nhận thức, sự tinh tế của giáo viên trong lĩnh vực này là “chìa khóa” của sự thành công. Để các thầy cô biết cách hướng dẫn sao cho học sinh coi AI là trợ lý, mình là người chủ, phải rèn luyện đủ kiến thức mới sử dụng được trợ lý tốt. Học sinh cần biết được những rủi ro khi sử dụng AI, pháp luật liên quan AI và bảo vệ dữ liệu cá nhân, các vấn đề về đạo đức, tôn trọng bản quyền khi sử dụng công cụ AI."

Dẫn thêm kinh nghiệm thế giới, TS. Nguyễn Thụy Anh cho biết, nhiều quốc gia đã bước vào cuộc đua chiến lược về giáo dục AI từ năm 2025. Mỹ và một số nước châu Âu không xây dựng giáo trình bắt buộc, mà tập trung đào tạo giáo viên, tích hợp AI vào các môn học để phát triển tư duy phản biện, coi AI là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế tư duy. Nếu triển khai hiệu quả thì AI không chỉ giúp cá nhân hóa học tập, mà còn có thể giảm áp lực cho đội ngũ giáo viên, phù hợp điều kiện của Việt Nam./.