Bởi vậy, cùng với việc ứng dụng công nghệ, giám sát, phạt nguội, việc tạo sinh kế cho người dân có nhu cầu buôn bán cũng là một cách cần tính đến, để việc chống lấn chiếm vỉa hè mang lại hiệu quả lâu dài.
Vỉa hè vốn được xây dựng với chức năng phục vụ người đi bộ, tạo không gian công cộng và góp phần hình thành diện mạo đô thị văn nh. Nhưng trong thực tế, ở nhiều thành phố lớn, vỉa hè từ lâu đã trở thành nơi mưu sinh của không ít người dân.
Từ gánh hàng rong, quán trà đá, xe bán đồ ăn nhanh cho đến những cửa hàng tận dụng mặt tiền để buôn bán, tạo nên một “hệ sinh thái kinh doanh” trên vỉa hè. Bởì vậy, chiến dịch ra quân xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè, đó không chỉ là việc dọn dẹp vật cản, mà còn tác động trực tiếp đến kế sinh nhai của hàng nghìn lao động. Đây cũng là lý do khiến công tác lập lại trật tự vỉa hè luôn đối mặt với nhiều khó khăn.
Giành lại vỉa hè, nếu thực hiện tốt, không chỉ thay đổi bộ mặt đô thị, mà quan trọng là vỉa hè được trả về đúng nghĩa, phục vụ cho người đi bộ. Đây là điều kiện tiên quyết để giúp người dân dễ dàng tiếp cận hệ thống giao thông công cộng – điều mà Thành phố đặt ra để góp phần thực hiện Vùng phát thải thấp, tiến tới hạn chế phương tiện cá nhân, phát triển giao thông bền vững.
Tuy vậy, nếu chỉ xử lý bằng các đợt cao điểm, huy động lực lượng đứng chốt, kiểm tra liên tục thì hiệu quả khó bền vững. Không một địa phương nào có thể bố trí đủ nhân sự để “canh” toàn bộ các tuyến phố 24/24 giờ. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sức người, việc lắp đặt hệ thống camera giám sát, kết nối dữ liệu với chính quyền địa phương và áp dụng hình thức “phạt nguội” đối với hành vi lấn chiếm vỉa hè là giải pháp cần được tính đến.
Công nghệ không chỉ giúp giảm áp lực cho lực lượng chức năng mà còn tạo ra tính răn đe thường xuyên, liên tục. Khi hành vi vi phạm có thể bị ghi nhận bất cứ lúc nào, người dân sẽ có tâm lý dè chừng hơn. Đặc biệt, việc xử phạt dựa trên hình ảnh, dữ liệu cụ thể cũng góp phần hạn chế tranh cãi, nâng cao tính nh bạch trong quản lý đô thị.
Giành lại vỉa hè, nếu thực hiện tốt, không chỉ thay đổi bộ mặt đô thị, mà quan trọng là vỉa hè được trả về đúng nghĩa, phục vụ cho người đi bộ.Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể là “chiếc đũa thần” giải quyết tận gốc vấn đề. Bởi bản chất của câu chuyện lấn chiếm vỉa hè không chỉ nằm ở ý thức chấp hành pháp luật, mà còn gắn với nhu cầu mưu sinh của một bộ phận người dân. Nếu chỉ tập trung xử phạt mà không tính đến sinh kế thay thế, việc tái lấn chiếm là điều khó tránh khỏi.
Với nhiều người bán hàng rong hay kinh doanh nhỏ lẻ không có mặt bằng cố định, vỉa hè không đơn thuần là nơi buôn bán, mà là nguồn sống của cả gia đình. Không phải ai cũng đủ điều kiện chuyển vào các cửa hàng hay chợ truyền thống và vì thế, để chống lấn chiếm vỉa hè hiệu quả lâu dài, cần có thêm những chính sách nhân văn và phù hợp hơn.
Các đô thị có thể nghiên cứu quy hoạch những khu kinh doanh tập trung dành cho hàng rong, bố trí các điểm bán hàng theo khung giờ hoặc khu vực phù hợp, vừa đảm bảo mỹ quan đô thị, vừa đáp ứng nhu cầu mưu sinh.
Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền để hình thành ý thức sử dụng vỉa hè đúng mục đích trong cộng đồng. Một đô thị văn nh không chỉ đến từ những biện pháp cưỡng chế mạnh tay, mà còn phụ thuộc vào sự đồng thuận của người dân. Khi người kinh doanh hiểu rằng việc lấn chiếm gây cản trở giao thông, mất an toàn cho người đi bộ và ảnh hưởng mỹ quan chung, họ sẽ có trách nhiệm hơn với không gian công cộng.
Giành lại vỉa hè là việc phải làm để xây dựng đô thị hiện đại, trật tự và an toàn. Nhưng đây là hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên trì và cách làm bài bản. Không thể chỉ trông chờ vào những chiến dịch ra quân ngắn hạn, càng không thể dùng sức người để giám sát vi phạm mỗi ngày. Muốn tạo chuyển biến thực chất, cần kết hợp đồng bộ giữa công nghệ giám sát, chế tài đủ mạnh và các giải pháp an sinh phù hợp cho người dân có nhu cầu mưu sinh.
Chỉ khi hài hòa được giữa kỷ cương đô thị và bài toán sinh kế, câu chuyện chống lấn chiếm vỉa hè mới có thể đạt hiệu quả bền vững, thay vì mãi lặp lại cảnh “bắt cóc bỏ đĩa” như lâu nay.