Tạo cơ chế minh bạch cho tái chế chất thải

Quản lý chất thải rắn và giảm thiểu rác thải nhựa tại các đô thị ven biển

Cần quan tâm xử lý nước thải, chất thải y tế tại bệnh viện

ĐỀ XUẤT NGHỊ ĐỊNH RIÊNG VỀ EPR: ĐỒNG BỘ QUY ĐỊNH, MINH BẠCH TRÁCH NHIỆM TÁI CHẾ

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, quy định về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm thu gom, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) là một chính sách mới, có phạm vi điều chỉnh rộng và liên quan đến nhiều nhóm đối tượng như doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, doanh nghiệp tái chế...Tuy nhiên, việc tiếp cận và hiểu đúng, đầy đủ các quy định về EPR của nhiều doanh nghiệp vẫn còn hạn chế do hệ thống quy định hiện hành chưa thực sự đồng bộ. Do đó, việc xây dựng một Nghị định riêng với đầy đủ các quy định về EPR là hết sức cần thiết.

Việc tách toàn bộ quy định về EPR thành một văn bản pháp lý độc lập không chỉ nhằm khắc phục các bất cập hiện hữu mà còn giúp hệ thống hóa toàn bộ các quy định liên quan đến EPR một cách tập trung, thống nhất và minh bạch, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tra cứu, thực hiện trách nhiệm của mình cũng như giúp ích cho các cơ quan nhà nước trong công tác hướng dẫn, quản lý, giám sát.

Nghị định về thu gom tái chế bao bì sản phẩm gồm 7 chương, 24 điều. Theo đó, Dự thảo này kế thừa các quy định hiện hành và bổ sung quy định chi tiết về việc hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì và hỗ trợ thu gom, xử lý chất thải, đồng thời sửa đổi kỹ thuật, hoàn thiện và tích hợp thống nhất thành một văn bản riêng.

Dự kiến, Nghị định sẽ có quy định về đối tượng phải thực hiện phải thực hiện trách nhiệm kèm theo lộ trình thực hiện, đồng thời có quy định một số đối tượng được miễn trừ; quy định về tỉ lệ tái chế và quy cách tái chế bắt buộc. Về hình thức thực hiện trách nhiệm tái chế, nhà sản xuất, nhập khẩu được lựa chọn một trong hai hình thức: Một là, tổ chức tái chế (bao gồm: Tự thực hiện tái chế; thuê đơn vị tái chế để thực hiện tái chế; ủy quyền cho tổ chức trung gian để tổ chức việc tái chế; kết hợp các cách thức trên); Hai là, đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam trong trường hợp không tổ chức tái chế.

Riêng đối với việc đóng góp tài chính để hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải, dự thảo Nghị định quy định về đối tượng, mức đóng góp và thời hạn, cách thức phải đóng góp. Song song đó, có quy định việc sử dụng nguồn tài chính này để hỗ trợ hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì và hoạt động xử lý chất thải. Việc giải ngân tiền hỗ trợ tái chế sẽ thực hiện theo khối lượng sản phẩm, bao bì đã tái chế, do đơn vị là tổ chức/doanh nghiệp đủ điều kiện thực hiện. UBND cấp tỉnh là đối tượng được hỗ trợ để thực hiện xử lý chất thải. Mức hỗ trợ được tính theo nhu cầu và khả năng thực hiện của địa phương.

Hiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đang được trình Chính phủ ban hành.

MINH BẠCH HOÁ CƠ CHẾ EPR, THÚC ĐẨY KINH TẾ TUẦN HOÀN

Một trong những mục tiêu khi xây dựng Nghị định về EPR là việc quản lý, giải ngân tiền hỗ trợ phải đảm bảo minh bạch, không hình thành cơ chế xin – cho hoặc thủ tục hành chính và tránh lãng phí nguồn lực. Những nội dung này được thể hiện ra sao trong Nghị định?

Phóng viên Kênh VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc trao đổi cùng ông Nguyễn Hưng Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - Đại diện Ban soạn thảo.

PV: Xin ông cho biết những nội dung chính của dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đang trình Chính phủ ban hành?

Ông Nguyễn Hưng Thịnh: Những nội dung chính và đáng chú ý của dự thảo Nghị định có thể kể đến như sau: Một là, dự thảo Nghị định đã quán triệt đầy đủ tinh thần của Luật Bảo vệ môi trường (Điều 54 và Điều 55); kế thừa và hoàn thiện các nội dung của Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và Nghị định số 05/2025/NĐ-CP nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi khi áp dụng. Trong đó, quan điểm cốt lõi và xuyên suốt trong dự thảo Nghị định là lấy kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm, coi tái chế là giải pháp biến chất thải thành tài nguyên.

Hai là, quy định cụ thể một số trường hợp đặc thù phát sinh trong thực tiễn theo đề xuất của doanh nghiệp và hiệp hội, trong đó, bổ sung, làm rõ một số trường hợp phát sinh từ thực tiễn như: Quy định rõ hơn một số trường hợp đặc thù để xác định đúng đối tượng phải thực hiện trách nhiệm; làm rõ cách xác định loại sản phẩm, bao bì phải thu gom, tái chế, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của thị trường và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; quy định cụ thể một số trường hợp loại trừ nhằm bảo đảm tính khả thi trong quá trình thực hiện…

Ba là, bổ sung, hoàn thiện quy định về cơ chế hỗ trợ tài chính từ nguồn đóng góp của nhà sản xuất, nhập khẩu, bao gồm cơ chế hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực tài chính mà các doanh nghiệp đã đóng góp, thúc đẩy mạnh mẽ công tác bảo vệ môi trường và việc xây dựng nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

PV: Để cơ chế EPR phát huy hiệu quả, xin ông cho biết các cơ chế hỗ trợ hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải được quy định như thế nào trong dự thảo Nghị định?

Ông Nguyễn Hưng Thịnh: Về hỗ trợ hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì: Dự thảo Nghị định quy định bổ sung các nội dung liên quan đến việc hỗ trợ hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì. Trong đó, các gói hỗ trợ tái chế được xác định theo từng loại sản phẩm, bao bì, trên cơ sở năng lực và công suất tái chế thực tế của các cơ sở tái chế, nhằm huy động tối đa sự tham gia của doanh nghiệp tái chế vừa và nhỏ, doanh nghiệp tư nhân có năng lực phù hợp; qua đó thúc đẩy phát triển mạng lưới tái chế trong nước theo hướng đa dạng, cạnh tranh và minh bạch, góp phần phát triển khu vực kinh tế tư nhân, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Về hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải: Dự thảo Nghị định quy định bổ sung các nội dung liên quan đến việc hỗ trợ hoạt động xử lý chất thải. Trong đó, nguồn kinh phí hỗ trợ xử lý chất thải được phân bổ cho các địa phương theo các tiêu chí định lượng, rõ ràng như quy mô dân số, diện tích khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn... Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động quyết định việc sử dụng kinh phí được phân bổ cho các hoạt động xử lý chất thải trên địa bàn và chịu trách nhiệm toàn diện về việc sử dụng kinh phí theo quy định của pháp luật.

Các quy định nêu trên bảo đảm thực hiện các nguyên tắc công khai, minh bạch, không phát sinh cơ chế “xin - cho”; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy tính chủ động của địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” đúng với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

PV: Theo ông, với các quy định tại dự thảo Nghị định đang trình Chính phủ, sau khi được ban hành và triển khai, sẽ mang lại những tác động kinh tế - xã hội và môi trường ra sao?

Ông Nguyễn Hưng Thịnh: Chúng tôi hy vọng rằng Nghị định khi được triển khai thực hiện sẽ: Thúc đẩy thay đổi tư duy, nhận thức, hành vi của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu trong việc thay đổi, cải tiến sản phẩm, bao bì thân thiện với môi trường, dễ tái chế hơn. Hai là, sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực trong công tác thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải, qua đó từng bước hình thành và phát triển ngành công nghiệp tái chế theo hướng chuyên nghiệp, bền vững. Ba là, việc thực hiện hiệu quả chính sách EPR cũng sẽ góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, tạo thêm cơ hội đầu tư và giá trị gia tăng cho nền kinh tế, phù hợp với các mục tiêu phát triển bền vững mà Việt Nam đang hướng tới.

PV: Vâng, xin được cảm ơn ông!

HOÀN THIỆN EPR: SIẾT TRÁCH NHIỆM, MINH BẠCH QUỸ TÁI CHẾ, TRÁNH "XIN-CHO"

Việc hoàn thiện Nghị định về thu gom tái chế bao bì sản phẩm là bước đi cần thiết để hệ thống hóa các quy định liên quan đến tái chế, xử lý chất thải, đảm bảo minh bạch, khả thi và tránh cơ chế “xin - cho” ra sao?

Phóng viên Kênh VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc trao đổi cùng TS. Trịnh Thị Tú Anh, Ủy viên Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về nội dung này.

PV: Thưa đại biểu, đối với trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất được đề cập trong Nghị định về thu gom tái chế bao bì sản phẩm, bà có những đóng góp nào với việc xây dựng các quy định về phạm vi, hình thức và đối tượng áp dụng?

TS. Trịnh Thị Tú Anh: Dự thảo Nghị định này đã cụ thể hóa tương đối đầy đủ các nhóm sản phẩm, bao bì thuộc diện thực hiện EPR và quy trình thực hiện theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng cần tiếp tục rà soát trên cơ sở đánh giá năng lực thực tế của hệ thống thu gom, phân loại và tái chế trong nước. Nếu danh mục sản phẩm quá rộng mà hạ tầng tái chế chưa đáp ứng được thì nghĩa vụ EPR có thể trở thành hình thức, do đó cần thiết kế lộ trình linh hoạt, có đánh giá định kỳ để điều chỉnh.

Về đối tượng áp dụng, đề nghị cần quy định rõ nguyên tắc ai đưa sản phẩm ra thị trường thì người đó chịu trách nhiệm và phân định rạch mạch trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và các đơn vị sở hữu thương hiệu, tránh chồng lấn hoặc bỏ sót nghĩa vụ. Tôi đề xuất làm rõ hơn các tiêu chí xác nhận hoàn thành nghĩa vụ tái chế để đảm bảo doanh nghiệp có căn cứ rõ ràng để thực hiện và cơ quan quản lý có cơ sở để giám sát.

PV: Theo bà, Nghị định về thu gom tái chế bao bì sản phẩm sẽ đảm bảo việc quản lý, giải ngân tiền hỗ trợ một cách công khai, tạo cơ chế minh bạch cho tái chế chất thải ra sao?

TS. Trịnh Thị Tú Anh: Điểm tích cực của Dự thảo là đã xác lập nguyên tắc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí EPR theo hướng công khai, có tiêu chí phân bổ và gắn với sản lượng, công suất tái chế thực tế. Nếu được triển khai nghiêm túc, đây sẽ là cơ sở quan trọng để hạn chế nguy cơ hình thành cơ chế "xin - cho" - vốn dễ phát sinh khi nguồn lực tài chính được phân bổ một cách thiếu minh bạch. Tuy nhiên, để đảm bảo điều đó trong thực tế, tôi cho rằng cần quy định cụ thể hơn về cơ chế công khai thông tin, toàn bộ số thu, số chi, tiêu chí phân bổ, danh sách các dự án được nhận hỗ trợ nên được công bố định kỳ để doanh nghiệp và cả xã hội giám sát. Đồng thời, đề nghị tăng cường kiểm toán, giám sát độc lập đối với quỹ EPR này nhằm đảm bảo việc sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng.

PV: Với các quy định của dự thảo này, theo bà khi được ban hành sẽ có tác động như thế nào đến doanh nghiệp và cộng đồng?

TS. Trịnh Thị Tú Anh: Khi Nghị định này được ban hành và triển khai, việc quy định áp dụng tái chế bắt buộc cùng với cơ chế hỗ trợ sẽ thúc đẩy đáng kể tỷ lệ tái chế và thu gom các loại chất thải khó xử lý như bao bì, điện tử, săm lốp, ắc quy và phương tiện giao thông... từ đó giảm lượng rác chôn lấp, đốt lộ thiên, góp phần làm giảm ô nhiễm nhựa và bảo vệ đất đai. Từ phía các doanh nghiệp, phải chịu thêm chi phí đóng góp về tổ chức tái chế nhưng đổi lại sẽ thúc đẩy đầu tư công nghệ tái chế trong nước, khuyến khích doanh nghiệp lớn tái chế bằng cách vượt mức. Về mặt xã hội, Nghị định nâng cao nhận thức cộng đồng và trách nhiệm đối với chất thải đồng thời hỗ trợ các địa phương khó khăn cải thiện hệ thống xử lý rác sinh hoạt, bao bì thuốc bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

PV: Vâng, xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi này!

Nghị định về thu gom tái chế bao bì sản phẩm không chỉ cụ thể hóa cơ chế thực hiện chính sách EPR mà còn làm rõ các quy định về cơ chế tài chính hỗ trợ tái chế, hỗ trợ xử lý chất thải, tạo hành lang pháp lý minh bạch, khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn quản lý môi trường trong giai đoạn mới. Việc ban hành một nghị định riêng về EPR thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng một cơ chế quản lý chất thải hiện đại, gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế tuần hoàn.

Bạn kỳ vọng gì vào Nghị định về thu gom tái chế bao bì sản phẩm? Những quy định mới sẽ hỗ trợ như thế nào cho công tác tái chế, xử lý chất thải? giúp tạo cơ chế minh bạch và hướng đi bền vững cho ngành tái chế ra sao?

Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho Dự thảo qua hotline 02437.91.91.91, qua fanpage VOVGT, hoặc có thể góp ý trực tiếp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

----

Đừng quên đón nghe và tương tác với “Dự thảo trên tay” trên các kênh phát thanh của Ban VOV Giao thông Quốc gia, trên website: vovgiaothong.vn, hoặc trên các nền tảng podcasts dành cho di động.