Miệt vườn đón Tết

Văn hóa ăn Tết ở miệt vườn sông nước Cửu Long được hình thành từ thời khẩn hoang, vừa kế thừa truyền thống vừa mang nét phóng khoáng đặc trưng. Những ngày giáp Tết, Chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ) không chỉ rộn ràng cảnh giao thương nông sản mà còn trở thành điểm du xuân thu hút du khách thập phương.

PV VOVGT cùng nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng đã có dịp ngồi ghe dạo quanh Chợ nổi Cái Răng để ghi nhận không khí Tết và trò chuyện cùng những thương hồ, du khách tại đây:

Chợ nổi ngày Tết: "Bán hoài không có ngày nghỉ"

Giữa trùng điệp kênh rạch, từng đoàn ghe chở xoài cát, dừa tươi, vú sữa, dưa hấu nối đuôi nhau. Mỗi chiếc ghe đều treo lồng đèn đỏ như một tín hiệu chào Tết.

PV: Thưa anh Út, chị Hai Trúc. Em ghé hỏi thăm xem anh chị ăn Tết thế nào. Chị Hai Trúc năm nay có định nghỉ Tết không?

Thương hồ Hai Trúc: Chị buôn bán đắt lắm Loan ơi, bán hoài không có ngày nghỉ. Từ mùng 1, mùng 2 là bán suốt, không nghỉ ngày nào hết trơn. Người ta mua dữ lắm. Muốn biết mua Tết sao thì cứ hỏi chị Hai kể cho nghe.

PV: Chợ nổi mình ngày Tết sung túc quá chị ha. Thường thì chợ sẽ thưa dần vào 30 Tết để bà con về cúng ông bà, nhưng nghe nói mấy năm nay chợ chuyển mình làm du lịch nên hoạt động suốt. Chị Hai Trúc chất đầy ghe thế này thì bán mấy ngày mới hết?

Thương hồ Hai Trúc: Bán bữa nào hết bữa đó. Ghe năm thước từ lái tới mũi chở bí rợ, bí đao, dưa hấu, dừa tươi, rau sống... bán cho người ta nấu lẩu, nấu hủ tiếu.

PV: Còn anh Lê Văn Út, anh chở hàng về đâu và bà con mua sắm Tết ra sao?

Thương hồ Lê Văn Út: Tôi chèo xuống Thất Lá, đậu ngủ đêm rồi sáng bán lai rai, hết hàng lại về Cái Răng lấy tiếp. Đầu tiên là bán dừa khô, dừa tươi, tới Tết thì bán đồ rẫy như bắp cải, củ cải trắng, củ cải đỏ, bông hoa... Bà con mua nhiều lắm, nhà lớn họ mua tiền triệu, 5-7 ký hay cả 20 ký cũng có.

Thương hồ Hai Trúc: Đúng rồi, Tết là người ta mua dữ lắm. Đặc biệt là dưa hấu, có nhà mua 2-3 cần xé, chục ký, hai chục ký để chưng Tết và đãi khách. Dưa đen trái dài vỏ dày nhưng ngọt, ai cũng mua.

Tục thờ Bà Cậu và mâm cơm cúng trên ghe

Dù lênh đênh sông nước và bận rộn mưu sinh, nhưng những nghi thức tâm linh ngày Tết vẫn được người dân miệt vườn gìn giữ trọn vẹn.

PV: Thưa nhà nghiên cứu Nhâm Hùng, xin chú chia sẻ đôi chút về phong tục Tết xưa nay ở miệt vườn diễn ra như thế nào?

Nhà nghiên cứu Nhâm Hùng: Quan trọng nhất là ngày 23 tháng Chạp đưa ông Táo về trời. Đến chiều 30 tháng Chạp là lễ cúng rước ông bà, con cháu đi làm xa cũng tề tựu về ăn Tết, đó là ý nghĩa đoàn viên. Tối 30 đón giao thừa với bánh trái, dưa hấu, gia chủ khấn vái cầu mong năm mới an lành, mùa màng tốt tươi. Sáng mùng 1 mở cửa ra là thấy không khí Xuân, con cháu mừng tuổi ông bà.

PV: Đối với những người làm nghề trên sông nước như chị Hai Trúc, việc thờ cúng có gì khác biệt không ạ?

Thương hồ Hai Trúc: Nếu kịp về nhà thì mình nấu cháo gà cúng. Còn ở trên ghe thì mình cúng trái cây, vái "Bà Cậu" phù hộ cho mua may bán đắt.

Nhà nghiên cứu Nhâm Hùng: Đúng vậy. Với người làm nghề sông nước, nếu ở lâu dài trên ghe họ sẽ có bàn thờ ông bà, còn không thì thường thờ Bà Cậu hoặc Phật Bà Quan Âm. Đây là những vị thần hỗ trợ người đi sông đi biển tránh tai nạn. Có những ghe tổ chức cúng rước ngay trên ghe nếu không kịp về nhà đoàn viên.

Xu hướng mới: Du xuân, uống cà phê và nghe vọng cổ trên sông

Bên cạnh những giá trị truyền thống, Tết miệt vườn ngày nay đã hội nhập với những trào lưu mới, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của du lịch,.

PV: Nhiều năm trở lại đây, miệt vườn làm du lịch rất mạnh dịp Tết. Ngồi cạnh Kim Loan lúc này là anh Lê Thanh Tâm, một du khách từ TP.HCM. Anh thấy Tết ở chợ nổi có gì khác lạ?

Du khách Lê Thanh Tâm: Anh thấy rất thích. Cảm giác uống cà phê trên ghe xuồng, trao đổi hàng hóa trên sông nó "chill" lắm em. Nhìn ghe nào cũng chưng hoa, treo lồng đèn, rồi thương hồ ăn tiệc, hát đờn ca tài tử trên ghe... Người yêu văn nghệ như anh là muốn tham gia giao lưu liền.

Ngay tại chợ nổi, anh Tâm đã ngẫu hứng góp vui một câu vọng cổ, thể hiện nỗi niềm của người khách phương xa tìm về bến hẹn Cần Thơ, hòa mình vào cảnh sắc nên thơ của vùng sông nước.

PV: Thưa chú Nhâm Hùng, chú nhận định thế nào về những trào lưu ăn Tết mới này?

Nhà nghiên cứu Nhâm Hùng: Ăn Tết miền Tây cũng phát triển theo quy luật. Ngoài việc thăm viếng, chúc tụng nhau ly rượu, xu thế của giới trẻ và nhiều gia đình hiện nay là đi du lịch. Sau khi cúng gia tiên, họ dành thời gian đi chơi để tinh thần thoải mái bước vào năm mới.

PV: Dạ, văn hóa truyền thống và phong tục lễ Tết của miền Tây tuy có được lược bớt cho phù hợp với cuộc sống hiện đại nhưng vẫn giữ được nét rất riêng, chất phác và hữu tình. Nhân dịp Tết đến xuân về, xin chúc cho anh Út, chị Hai Trúc và bà con thương hồ mua may bán đắt, bình an.