Liên tiếp các vụ hành hung giữa phố: Báo động sự xuống cấp trong ứng xử nơi công cộng

Các clip sau khi lan truyền trên mạng xã hội đã khiến nhiều người lo ngại về tình trạng bạo lực, cách hành xử thiếu kiềm chế và tâm lý “giải quyết bằng nắm đấm” đang xuất hiện ngày càng nhiều nơi công cộng.

Không chỉ là câu chuyện vi phạm pháp luật, các vụ việc còn cho thấy sự xuống cấp trong văn hóa ứng xử, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và tác động tiêu cực từ tâm lý kích động trên mạng xã hội. Đáng chú ý, nhiều vụ việc xuất phát từ mâu thuẫn nhỏ nhưng nhanh chóng leo thang thành bạo lực.

PV VOV Giao thông đã có cuộc đối thoại với Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học xung quanh nội dung này.

PV: Chỉ trong thời gian ngắn liên tiếp xảy ra các vụ hành hung giữa nơi công cộng tại Hà Nội và nhiều địa phương. Dưới góc nhìn tâm lý, xã hội học, điều gì đang khiến con người dễ mất kiểm soát cảm xúc và lựa chọn bạo lực để giải quyết mâu thuẫn?

TS. Đào Trung Hiếu: Theo tôi đây là hệ quả của ba yếu tố tác động đồng thời. Thứ nhất là áp lực cuộc sống hiện đại ngày càng lớn. Do căng thẳng về kinh tế, công việc, giao thông, những mối quan hệ khiến con người ta luôn ở trong cái trạng thái mệt mỏi, ức chế, căng thẳng. Khi tâm lý bị dồn nén, chỉ cần một cái va chạm nhỏ cũng có thể trở thành giọt nước tràn ly.

Thứ hai là một bộ phận người dân thiếu kỹ năng quản trị cảm xúc. Họ chưa biết cách dừng lại, kiểm soát cơn giận và giải quyết bất đồng bằng đối thoại nên dễ phản ứng theo cái bản năng. Thứ ba theo tôi các chuẩn mực ứng xử xã hội có dấu hiệu suy yếu.

Tinh thần nhường nhịn, tôn trọng và tự kiềm chế đang bị xói mòn. Trong khi một số người lại coi cái việc dùng bạo lực như một cách khẳng định cái tôi của mình. Nói một cách ngắn gọn thì là khi áp lực tăng cao nhưng năng lực kiểm soát cảm xúc không theo kịp thì cơn giận rất dễ biến thành bạo lực.

PV: Nhiều vụ việc xuất phát từ va chạm rất nhỏ nhưng lại nhanh chóng leo thang thành xô xát, thậm chí hành hung nghiêm trọng. Điều này phản ánh thế nào về văn hóa ứng xử và kỹ năng kiểm soát cảm xúc của một bộ phận người dân hiện nay?

TS. Đào Trung Hiếu: Điều này cho thấy một bộ phận người dân đã trưởng thành về tuổi tác nhưng chưa thật sự trưởng thành về kỹ năng ứng xử.

Trong xã hội văn minh thì mâu thuẫn là điều bình thường, điều quan trọng là cách giải quyết mâu thuẫn. Người có bản lĩnh thì sẽ biết kiềm chế và đối thoại. Người quá đề cao cái tôi thường là xem mọi va chạm là sự xúc phạm danh dự và phản ứng bằng bạo lực.

Hiện tượng này cũng phản ánh cái sự thiếu hụt các kỹ năng sống như là lắng nghe, đồng cảm, thương lượng và giải quyết xung đột trong hòa bình. Có thể nói vấn đề không nằm ở mâu thuẫn lớn hay nhỏ mà nằm ở cái năng lực ứng xử trước mâu thuẫn đó.

PV: Sau mỗi vụ việc, các clip bạo lực thường lan truyền rất nhanh trên mạng xã hội, kéo theo nhiều bình luận kích động hoặc cổ súy hành vi “ăn miếng trả miếng”. Theo ông, mạng xã hội đang tác động như thế nào tới hành vi bạo lực và tâm lý đám đông?

TS. Đào Trung Hiếu: Mạng xã hội đang khuếch đại cả hành vi bạo lực lẫn phản ứng cảm xúc của cộng đồng, khi các clip xô xát lan truyền liên tục, người xem dễ bị chai sạn cảm xúc, coi bạo lực là điều bình thường. Đồng thời cũng có những bình luận cổ xúy, kiểu như dạy cho một bài học, có thể tạo ra tâm lý hợp thức hóa hành vi trả đũa.

Dưới tác động của các yếu tố xã hội thì con người luôn có xu hướng bắt chước những hành vi được chú ý hoặc tán thưởng. Nếu bạo lực nhận được nhiều lượt xem và sự đồng tình thì tôi cho rằng nó có thể vô tình trở thành một kiểu ứng xử được mô phỏng, tức là được người khác bắt chước.

Vì vậy mạng xã hội không trực tiếp tạo ra bạo lực nhưng có thể làm tăng tốc độ lan truyền, bình thường hóa và kích thích hành vi bạo lực trong đời sống thực.

PV: Để hạn chế tình trạng hành hung, bạo lực nơi công cộng, theo ông cần những giải pháp gì từ phía gia đình, nhà trường, cộng đồng và cơ quan chức năng nhằm xây dựng lại văn hóa ứng xử văn minh, an toàn trong xã hội?

TS. Đào Trung Hiếu: Muốn giảm bạo lực nơi công cộng cần tác động đồng thời vào gia đình, nhà trường, cộng đồng và hệ thống pháp luật. Về gia đình, phải dạy con biết tôn trọng người khác, biết kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống, trí tuệ cảm xúc và văn hóa ứng xử. Truyền thông và mạng xã hội cần lan tỏa những cái giá trị tích cực thay vì cổ xúy cho tâm lý hơn thua và trả đũa.

Về phía cơ quan chức năng thì tôi cho rằng cần phải xử lý nghiêm minh, kịp thời và công khai các hành vi bạo lực để tạo tác dụng răn đe và củng cố niềm tin vào pháp luật. Sâu xa hơn nữa chúng ta cần phải xây dựng một xã hội an toàn không chỉ là câu chuyện của chế tài, mà đây là quá trình bồi đắp lại văn hóa ứng xử, lòng nhân ái và khả năng tự kiềm chế của mỗi con người.

PV: Xin cảm ơn ông.