Gỡ khó, chuyên nghiệp hóa bộ máy cấp xã để cải thiện chỉ số hài lòng người dân

Khảo sát cho thấy trải nghiệm làm thủ tục hành chính tại cấp xã nhìn chung ở mức khá tích cực, với điểm hài lòng trung bình 4,1 trên thang 5; khoảng 94% người dân cho biết nhận kết quả đúng hẹn và hơn 91% đánh giá cán bộ "thạo việc". \Tuy nhiên, cơ chế một cửa vẫn chưa thực sự thông suốt ở một số lĩnh vực, đặc biệt là đất đai. Khoảng 26,27% người làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho biết vẫn phải đi qua nhiều cửa hoặc gặp nhiều người mới hoàn thành thủ tục; chỉ 71,1% nhận kết quả đúng hẹn và 12% phải sử dụng "cò" hoặc trung gian hỗ trợ.

Những con số này có ý nghĩa thế nào? Cần giải pháp gì để bộ máy cấp xã, chính quyền 2 cấp sau tinh gọn cải thiện được chỉ số hài lòng của người dân? Đây là nội dung cuộc đối thoại giữa PV VOV Giao thông và TS Nguyễn Văn Đáng, công tác tại Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

PV: Vâng, trước hết xin cảm ơn ông đã nhận lời trả lời phỏng vấn của VOV Giao thông. Chúng ta thấy đã có sự tích cực sau khi tinh gọn bộ máy chính quyền. Tuy nhiên, quãng thời gian vừa qua cũng chỉ ra khá nhiều bất cập trong giai đoạn chuyển tiếp và đáng chú ý là có những thống kê như thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn còn rườm rà, và nhiều câu chuyện khác. Vậy trước hết, xin ông cho biết đánh giá của ông như thế nào về giai đoạn vừa qua?

TS Nguyễn Văn Đáng: Về mặt tổng thể thì có những  ưu điểm mà chúng ta thấy được ngay và cũng được người dân thừa nhận. Thí dụ như là việc gần dân, sát dân hơn, người dân đi lại giao dịch với các hoạt động với chính quyền thuận lợi hơn, chuyển đổi số mạnh hơn và nó hứa hẹn những tiến triển tích cực trong tương lai.

Tuy nhiên, cũng bắt đầu xuất hiện những vấn đề mà chúng ta phải sớm giải quyết. Ví dụ như là vấn đề như anh nói là các quy định hành chính liên quan đến thủ tục, quy trình các thứ thì có thể nó vẫn còn phức tạp khiến cho người dân, có thể doanh nghiệp chỗ này chỗ kia là vẫn có thể chưa hài lòng.

Rồi là vấn đề năng lực đáp ứng với yêu cầu công việc trong bối cảnh mới cũng là một vấn đề được đề cập đến nhiều. Cán bộ công chức sẽ cần phải được bồi dưỡng hơn nữa để có thể đáp ứng được yêu cầu công việc trong tình hình mới. Đấy cũng là một vấn đề trong khi chế độ đãi ngộ thì nó có thể chưa điều chỉnh kịp thời.

PV: Vâng, câu chuyện thu hút nhân tài và cơ chế đãi ngộ thì lát nữa chúng ta sẽ bàn sâu hơn. Rõ ràng vấn đề không chỉ là cơ cấu tổ chức mà là hệ thống vận hành đang phải chạy với tốc độ mà nguồn lực chưa theo kịp. Trong đó có điều người dân phản ánh nhiều đó là thủ tục đất đai tại cấp xã là lĩnh vực mà tỉ lệ người dân phải đi lại nhiều lần và cũng phải nhờ trung gian. Theo ông vì sao đây là điểm nóng mặc dù chúng ta đã cải cách và can thiệp nhiều? Cần phải làm gì để tháo gỡ trong thời gian tới ạ?

TS Nguyễn Văn Đáng: Rõ ràng đất đai là  lĩnh vực luôn luôn nóng chứ không phải chỉ bây giờ. Thế cho nên là trong bối cảnh mà hệ thống chính quyền địa phương hai cấp, việc đầu tiên là những nhu cầu về thay đổi liên quan đến giấy tờ các thứ là rất là nhiều. Thứ hai nữa là những giao dịch diễn ra thì nó sẽ liên quan đến hệ thống chính quyền địa phương trong mô hình mới hai cấp. Thế cho nên là mặc dù là chúng ta đã có những giải pháp quyết liệt trong việc là phân cấp, phân quyền, tuy nhiên đến nay những thông tin phản ánh thì rõ ràng người dân có thể ở đây đó vẫn chưa hài lòng.

Thì tôi cho rằng là đây là một vấn đề hoàn toàn có thể dự báo được trước trong giai đoạn đầu, kể cả là chúng ta ban hành các quy định, chúng ta điều chỉnh rồi nhưng chuyện là thực hiện các quy định đấy như thế nào, không phải là cán bộ công chức ở cơ sở người ta tiếp nhận và người ta thực hiện được ngay, người ta thận trọng cho nên là dẫn đến tốc độ chậm là chuyện dễ hiểu.

Điều quan trọng nhất là hiện nay ở cấp cao nhất đã nhận thức được nhu cầu kỳ vọng của người dân và những vấn đề mà chúng ta cần phải giải quyết. Tôi tin rằng từ nay đến tháng 7 cũng không còn lâu đâu. Khi mà đánh giá sơ kết 1 năm vận hành của hệ thống chính quyền địa phương hai cấp thì tất cả các vấn đề sẽ được nêu ra và khi đó sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, các bộ ngành thì chắc chắn sẽ còn quyết liệt hơn nữa.

PV: Vâng, như ông vừa nói thì có thể thấy không chỉ đất đai mà rất nhiều yếu tố khác, những câu chuyện khác đều khó, và vấn đề nhân lực chất lượng cao là rất quan trọng. Chỉ thị số 18 của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 8/5 vừa qua, yêu cầu rà soát về chất lượng cán bộ cấp xã, kiên quyết tinh giản những người yếu kém, ưu tiên người có chuyên môn sâu ở lĩnh vực phức tạp. Vậy trong bối cảnh khối lượng công việc tăng mà thu nhập chưa tăng theo tương xứng thì làm thế nào để giữ chân và thu hút được người thực sự có năng lực, thưa ông?

TS Nguyễn Văn Đáng: Vâng, năng lực của cán bộ công chức sẽ là yếu tố quyết định, thậm chí là yếu tố hàng đầu. Theo như phản ánh thì rõ ràng là vẫn có hiện tượng là cán bộ công chức có thể là một bộ phận nào đó chưa đáp ứng mà đã xuất hiện hiện tượng là cán bộ có thể là quá tải công việc, thì chúng ta cũng cần nhìn nhận nó một cách khách quan và tổng thể.

Đó là có thể bắt nguồn từ yếu tố đó là chúng ta đã bố trí nhân sự thực sự phù hợp hay chưa, theo vị trí việc làm hay chưa. Hai nữa là chúng ta thực sự xem xét những người mà yếu quá không phù hợp với công việc của khu vực công thì rất có thể chúng ta cũng phải là dứt khoát và rõ ràng trong việc là tinh giản biên chế. Đấy là một động thái cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Vấn đề là bây giờ chúng ta thực hiện như thế nào để tái bố trí họ vào những vị trí việc làm đấy để chúng ta có một hệ thống chính quyền đặc biệt là cấp cơ sở thực sự là chuyên nghiệp.

PV: Vâng. Rõ ràng bài toán nhân sự hay thể chế thì gắn chặt với nhau và cần một tư duy quản trị khác. Chính phủ đã đặt mục tiêu đến năm 2035, mọi giao dịch của người dân và chính quyền sẽ trên nền tảng số, môi trường số. Vậy với tình trạng hiện nay, hơn 93% người khuyết tật là chưa từng dùng Cổng dịch vụ công quốc gia, nhiều người lớn tuổi và lao động phổ thông cũng chưa thao tác được về môi trường số. Vậy ông đánh giá mục tiêu 2035 đó có thực tế không và cần ưu tiên vấn đề gì đầu tiên?

TS Nguyễn Văn Đáng: Như tôi đã nói là mục tiêu,  đích đến của chúng ta không phải là những  tỉ lệ chuyển đổi số này kia mà  đích đến là  năng lực và chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Thế nên, cũng phải cần phải lưu ý rằng, ưu tiên chuyển đổi số nhưng không có nghĩa là chúng ta chối bỏ và từ chối  nhu cầu của những nhóm xã hội đặc thù như anh nói đó là người cao tuổi, những người khuyết tật, thậm chí là người trưởng thành nhưng mà  năng lực số của họ còn hạn chế mà họ vẫn có nhu cầu là làm việc trực tiếp với lại cán bộ chính quyền.

Tôi cho rằng là  mục tiêu về chuyển đổi số thuần về mặt kỹ thuật là chúng ta có thể hoàn thành được. Nhưng  quan trọng mà tôi muốn nói ở đây đó là  chuyển đổi số đó có thực sự đáp ứng  kỳ vọng và  mong đợi cũng như nhu cầu của mọi nhóm trong xã hội hay không.

PV: Và để khép lại cuộc trò chuyện thì ở góc nhìn tổng quan, dù chúng ta cải cách rất nhiều về thủ tục đất đai hay môi trường số, rồi đến nâng cao năng lực của cán bộ cơ sở thì mục tiêu cuối cùng vẫn là cải thiện chỉ số hài lòng của người dân khi họ đến làm việc với chính quyền. Vậy theo ông để chỉ số hài lòng thực sự phản ánh chất lượng phục vụ chứ không chỉ là con số đẹp trên báo cáo thì chúng ta cần thay đổi điều gì ạ?

TS Nguyễn Văn Đáng: Theo quan điểm của tôi thì đúng nó cũng cần quan tâm trong bối cảnh hiện nay khi mà chúng ta hướng đến phục vụ người dân và doanh nghiệp. Chúng ta nhìn  chỉ số hài lòng cũng cần một sự khách quan đó là dựa trên  phản hồi của các cá nhân, công dân khi mà đến làm việc với chính quyền. Thế cho nên nó rất là đa dạng và có thể nó bị chi phối bởi cảm xúc của từng cá nhân rất là rõ. Có thể chính quyền xử lý 10 việc hài lòng nhưng đến việc thứ 11 không hài lòng thì người ta vẫn có thể là đánh giá là chưa hài lòng.

Đấy vẫn là một chỉ số, một biện pháp để chúng ta tham khảo phản hồi của người dân. Mặc dù nó không phải là chỉ số gọi là tuyệt đối hóa nhưng việc các thủ tục hành chính đối với người dân, các hoạt động với chính quyền nếu có thể thì chúng ta tạo điều kiện và lắp đặt các trang thiết bị để người dân có thể phản hồi ngay sau khi mà họ hoàn thành công việc với chính quyền tại ngay trụ sở đấy.

Tuy nhiên tôi vẫn khuyến nghị rằng là để đánh giá năng lực, khả năng hoạt động, chất lượng hoạt động của một hệ thống chính quyền cấp cơ sở thì cần nhiều kênh, cần nhiều biện pháp, trong đó thu thập các phản hồi rồi đánh giá của người dân, từng cá nhân công dân chỉ là một cách mà thôi.

PV: Có thể thấy hiệu quả thực sự của cuộc cải cách này sẽ đo bằng trải nghiệm của mỗi người dân ở từng xã, từng thửa đất của họ và số lần mà họ đến cơ quan công quyền. Xin cảm ơn ông đã trả lời cuộc trò chuyện hôm nay và hy vọng trong thời gian tới chúng ta sẽ có những báo cáo cụ thể hơn nữa để đánh giá về mức độ hài lòng của người dân tại các cấp cơ sở. Xin cảm ơn TS Nguyễn Văn Đáng./.