Đề xuất "chuẩn hóa" khổ đường 1.435mm tại các tuyến vành đai và kết nối trọng điểm

Đáng chú ý, đề xuất lần này khẳng định sẽ không thay đổi số lượng và quy mô các tuyến, nhưng lại có những điều chỉnh mang tính chiến lược về chức năng và định hướng đầu tư tại các mắt xích trọng điểm. Vậy đâu là lý do của những thay đổi này và lộ trình hiện đại hóa đường sắt sẽ được triển khai ra sao?

Trong chuyên mục hôm nay, phóng viên Hoàng Hà, Ban VOVGT quốc giá có cuộc đối thoại với ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam về việc điều chỉnh quy hoạch mạng lưới đường sắt.

PV: Thưa ông, dù quy hoạch mạng lưới đường sắt đã được phê duyệt vào năm 2021 và mới điều chỉnh vào năm 2025, tại sao Cục Đường sắt Việt Nam vẫn thấy cần thiết phải tiếp tục đề xuất rà soát, cập nhật quy hoạch vào thời điểm hiện tại? Những chủ trương, chính sách mới nào của Đảng và Nhà nước đã tác động trực tiếp đến quyết định này?

Ông Nguyễn Tiến Thịnh: Sau khi Thủ tướng phê duyệt quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 vào năm 2021 và điều chỉnh vào tháng 10/2025, đã có những tác động trực tiếp khiến chúng tôi phải tiếp tục điều chỉnh lần này. Cụ thể là Nghị quyết số 202 của Quốc hội về điều chỉnh quy hoạch tổng thể quốc gia và sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cùng với các văn kiện Đại hội Đảng lần thứ 14 và chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương.

Chúng tôi tập trung vào 5 nội dung điều chỉnh chính: Cập nhật chỉ tiêu tăng trưởng GDP: Giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10%/năm, với GDP bình quân đầu người đạt 85.500 USD vào năm 2030. Định hướng đến năm 2050, tốc độ tăng trưởng từ 7-7,5% và GDP bình quân đầu người đạt 38.000 USD.

Cập nhật định hướng phát triển không gian: Đảm bảo phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia và các chỉ tiêu điều chỉnh của 6 vùng kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến dự báo nhu cầu ngành đường sắt.

Thống nhất với quy hoạch vùng và tỉnh: Cập nhật theo sự thay đổi địa giới hành chính của các tỉnh theo Nghị quyết 202 của Quốc hội. Đánh giá định kỳ theo Luật Quy hoạch: Thực hiện đánh giá 5 năm một lần để đề xuất nội dung điều chỉnh phù hợp cho giai đoạn tới. Rà soát tình hình thực hiện thực tế: Để đảm bảo quy hoạch bám sát nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

PV: Trong đề xuất mới, Cục khẳng định không thay đổi số lượng và quy mô các tuyến nhưng lại thay đổi phương thức đầu tư tại một số dự án.

Xin ông cho biết lý do tại sao tuyến Kép (Lim) – Phả Lại – Hạ Long – Cái Lân lại được chuyển từ xây mới sang nâng cấp, cải tạo trên nền hạ tầng cũ thay vì xây dựng đồng bộ ngay từ đầu?

Ông Nguyễn Tiến Thịnh: Tuyến đường sắt Kép - Hạ Long – Cái Lân hiện đã có khổ tiêu chuẩn 1.435mm. Trong quyết định điều chỉnh năm 2025, chúng tôi thống nhất chỉ nâng cấp, cải tạo tuyến hiện có này để đảm bảo an toàn và hiệu quả sử dụng.

Trong tương lai, toàn bộ mạng lưới đường sắt phía Bắc (từ Bắc sông Hồng) và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam sẽ hoàn chỉnh theo khổ tiêu chuẩn. Do đó, tuyến Kép - Hạ Long – Cái Lân vẫn đáp ứng tốt sự kết nối này. Việc điều chỉnh giúp tránh đầu tư dàn trải và nâng cao hiệu quả đầu tư trong giai đoạn hiện nay.

PV: Vậy việc đề xuất điều chỉnh tuyến vành đai phía Đông Hà Nội và đoạn Thạch Lỗi – Kim Sơn sang chỉ sử dụng duy nhất khổ tiêu chuẩn 1.435mm sẽ đóng góp thế nào vào việc tăng năng lực kết nối và đồng bộ hóa với mạng lưới đường sắt quốc gia và quốc tế, thưa ông?   

Ông Nguyễn Tiến Thịnh: Trước đây, theo Quyết định 2404 năm 2025, các đoạn từ Ngọc Hồi đến Kim Sơn và Bắc Hồng đến Kim Sơn được xác định đầu tư 3 đường (2 đường khổ 1.435mm và 1 đường khổ 1m). Tuy nhiên, để sử dụng hiệu quả quỹ đất của Hà Nội, chúng tôi điều chỉnh chỉ đầu tư đường đôi khổ 1.435mm.

Đối với hệ thống đường sắt khổ 1m hiện có ở khu vực phía Bắc sông Hồng, chúng tôi vẫn tiếp tục duy trì để vận tải hàng hóa và hành khách trong thời kỳ quá độ, cho đến khi các tuyến khổ tiêu chuẩn mới như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng hay Hà Nội – Đồng Đăng hoàn thành và đưa vào khai thác. Phương án này đảm bảo tính hiệu quả cho cả đầu tư mới và sử dụng hạ tầng hiện có.

PV: Với dự báo nhu cầu vận tải đường sắt có thể tăng đến 60% vào năm 2050, liệu việc tập trung điều chỉnh chức năng và định hướng đầu tư tại một số ga, tuyến cụ thể thay vì mở rộng quy mô tổng thể có đáp ứng đủ năng lực vận tải hàng hóa và hành khách trong dài hạn không?

Ông Nguyễn Tiến Thịnh: Thực tế, quy hoạch mạng lưới đường sắt về cơ bản đã hoàn chỉnh từ giai đoạn năm 2020, tầm nhìn đến 2050. Vấn đề hiện nay không phải là mở rộng thêm quy mô mà là xác định thứ tự ưu tiên đầu tư ga nào, tuyến nào trước để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và tăng trưởng GDP.

Tùy vào nhu cầu từng giai đoạn, các dự án sẽ được quyết định đầu tư đường đơn hay đường đôi. Ví dụ, tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang được đề xuất: đoạn Lào Cai – Bắc Hồng giai đoạn đầu chỉ làm đường đơn, còn đoạn Bắc Hồng – Hải Phòng làm đường đôi.

Đến sau năm 2050, nếu nhu cầu trên các hành lang này tiếp tục tăng cao, chúng ta sẽ tiếp tục đầu tư hoàn thiện đường đôi để đảm bảo toàn bộ nhu cầu vận tải.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông.