"Cú huých" công nghệ với ngành vận tải đường dài

Thế nhưng, đi cùng tiện ích là thách thức không nhỏ: làm sao kiểm soát độ an toàn? Ai chịu trách nhiệm khi sự cố xảy ra? Và quan trọng hơn, đâu là ranh giới giữa hỗ trợ và thay thế con người trong một ngành vốn gắn liền với kỹ năng và bản lĩnh tay lái?

Công nghệ trên tay lái 

Trên hành trình 800 km từ Vũ Hán đến Thượng Hải (Trung Quốc), khi chiếc xe đầu kéo nặng 31 tấn nhập vào làn cao tốc, tài xế Phó Đình Phong, người gắn bó hơn 20 năm với công việc lái xe đường dài, không giấu được nụ cười.

Anh chỉ vào màn hình hiển thị hệ thống hỗ trợ lái đang hoạt động: giữ làn, duy trì tốc độ, cảnh báo va chạm, thậm chí tự động đổi làn khi cần thiết:

“Trước đây, chuyến đi này cần hai người thay phiên nhau. Giờ tôi có thể tự đi một mình mà không quá mệt.”

Phó Đình Phong chia sẻ, những thao tác lặp đi lặp lại đầy căng thẳng như đạp ga, rà phanh, đánh lái liên tục giờ đây được công nghệ “gánh vác” thay con người. Trên những tuyến cao tốc hiện đại của Trung Quốc, các xe tải không còn đơn thuần là cỗ máy cơ khí nặng nề, mà là minh chứng sống động cho cuộc cách mạng tự động hóa đang len lỏi vào từng bánh xe của ngành logistics.

Chiếc xe mà Phó Đình Phong đang điều khiển là một trong số 3.000 xe tải hạng nặng được trang bị hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến do Công ty startup Inceptio Technology của Trung Quốc phát triển. Công nghệ này cho phép phương tiện giữ làn đường, tự động tăng/ giảm tốc độ, đổi làn khi cần thiết và duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước. Khi phát hiện tài xế có dấu hiệu buồn ngủ, hệ thống cảm biến sẽ rung ghế và siết chặt dây an toàn để cảnh báo.

Phó Đình Phong hài hước cho biết, mỗi lần buồn ngủ là dây an toàn sẽ siết lại, ghế rung tới mức đủ để giật mình tỉnh táo trở lại: “Tôi hay đùa rằng nó lắc còn mạnh hơn ghế mát-xa, đến mức nếu có sỏi thận cũng có thể bong ra”

Tại Trung Quốc, vận tải đường dài là huyết mạch của nền kinh tế, nơi hàng trăm triệu tấn hàng hóa được luân chuyển mỗi năm trên mạng lưới cao tốc dài nhất thế giới. Riêng năm ngoái, ngành giao hàng nội địa lập kỷ lục với gần 175 tỷ kiện hàng được vận chuyển.

Tuy nhiên, phía sau tăng trưởng đó là cuộc khủng hoảng âm thầm về nguồn nhân lực. Ông Julian Ma, Giám đốc điều hành Inceptio Technology cho biết:

“Thực tế, nghề lái xe tải tại Trung Quốc được trả lương khá cao so với mặt bằng lao động phổ thông. Thế nhưng, giới trẻ ngày nay lại thích chạy giao đồ ăn hơn, dù thu nhập thấp. Bởi nghề lái xe đường dài bị xem là vất vả, cô đơn và tiềm ẩn nhiều rủi ro”.

Trong bối cảnh đó, các hệ thống hỗ trợ lái thông minh ra đời kỳ vọng giúp giảm đáng kể áp lực cho tài xế. Những tình huống dễ gây căng thẳng như kẹt xe, đổi làn hay duy trì khoảng cách với xe phía trước đều được hệ thống radar, camera và cảm biến LiDAR xử lý chính xác.

Dù vậy, những công nghệ hỗ trợ lái hiện đại vẫn không tránh khỏi tranh cãi. Hồi tháng 3/2025, một vụ tai nạn chết người liên quan đến mẫu xe điện Xiaomi SU7 khi đang kích hoạt chế độ lái tự động làm dấy lên lo ngại trong dư luận Trung Quốc, đồng thời khiến các hệ thống hỗ trợ lái bị giám sát chặt chẽ hơn.

Dù tin tưởng vào công nghệ, Phó Đình Phong cho biết, anh chưa bao giờ hoàn toàn phó mặc cho máy móc. Với anh, hệ thống chỉ như “cánh tay đắc lực”, hỗ trợ lúc mệt mỏi hay căng thẳng, nhưng việc cầm lái, giữ tỉnh táo và chủ động xử lý tình huống vẫn luôn là trách nhiệm không thể thay thế của con người: “Tôi có thể lái 10 tiếng mà không cảm thấy kiệt sức. Công nghệ làm phần việc nặng nhọc, còn tôi chỉ cần tỉnh táo và sẵn sàng can thiệp khi cần”.

Logistics và cuộc cách mạng âm thầm

Phía sau tay lái của Phó Đình Phong là cả một chuyển động âm thầm trong ngành logistics Trung Quốc, nơi công nghệ đang dần thay đổi cách vận hành truyền thống. Công ty vận tải YTO Express, nơi anh đang làm việc, hiện đã trang bị hệ thống hỗ trợ lái Inceptio cho 300 xe tải hạng nặng và lên kế hoạch bổ sung thêm 400 chiếc trong năm nay.

Đại diện công ty thừa nhận, dù ban đầu còn nhiều nghi ngại, nhưng kết quả đạt được rất rõ ràng: chi phí nhân công giảm khoảng một phần ba, còn mức tiêu hao nhiên liệu giảm tới 1 lít mỗi 100 km. Không chỉ giúp tiết kiệm, công nghệ này còn góp phần hạn chế hành vi lái xe nguy hiểm, từ đó giảm thiểu rủi ro trong vận chuyển hàng hóa.

Theo thống kê, các hệ thống của Inceptio ghi nhận hơn 215 triệu km vận hành an toàn, một con số đáng chú ý trong bối cảnh nhiều hãng xe toàn cầu vẫn đang thử nghiệm xe tự hành.

Về phía Phó Đình Phong, ở tuổi 46, anh từng nhiều lần nghĩ đến chuyện nghỉ hưu sớm vì áp lực nghề nghiệp. Nhưng với sự hỗ trợ của công nghệ, anh cảm thấy công việc đỡ nhọc hơn trước và bản thân vẫn có thể gắn bó thêm nhiều năm. Dù vậy, anh cho rằng tài xế vẫn là yếu tố không thể thay thế, vì máy móc không thể ứng xử linh hoạt hay thấu hiểu tình huống như con người.

Tại Việt Nam, ngành vận tải đường dài cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như: tình trạng thiếu hụt tài xế có kinh nghiệm, áp lực thời gian giao hàng, chi phí nhiên liệu gia tăng và nguy cơ tai nạn cao do đường sá phức tạp. Trong khi nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng lớn nhờ sự bùng nổ của thương mại điện tử và logistics, thì lực lượng lao động lại đang già hóa, còn người trẻ ít mặn mà với nghề vì tính chất vất vả, nhiều rủi ro.

Dù chưa phổ biến các công nghệ hỗ trợ lái tiên tiến, nhưng Việt Nam đã bắt đầu có những bước chuyển mình. Nhiều doanh nghiệp vận tải lớn đang nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng camera giám sát hành trình, cảm biến cảnh báo va chạm và các giải pháp quản lý đội xe thông minh.

Nếu đầu tư bài bản, các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi mô hình “bán tự hành” từ Trung Quốc, nơi công nghệ không thay thế con người, mà trở thành người bạn đồng hành giúp nghề lái xe bớt nặng nhọc, an toàn và hấp dẫn hơn. Đây cũng là bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng và hướng tới một ngành logistics hiện đại, bền vững trong tương lai gần.