Đu trend tạo ảnh trên mạng xã hội: Một cú nhấp chuột, mất cả tài khoản

Tuy nhiên, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo, trào lưu này tiềm ẩn rủi ro rất lớn về lộ lọt dữ liệu sinh trắc học hoặc dính mã độc từ việc sử dụng công cụ AI để tạo ảnh, video. Vậy, người dùng cần nhận diện những nguy cơ này như thế nào? Cần làm gì khi phương tiện, thiết bị dính mã độc và giải pháp bảo mật cần thực hiện là gì?

Phóng viên VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc đối thoại với Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam về vấn đề này. 

PV: Thưa ông, hiện nay trào lưu tạo ảnh hoặc video theo xu hướng “Bước ra từ trang cá nhân” đang thu hút sự chú ý của người dùng. Tuy vậy, điều này cũng đi kèm nguy cơ bị nhiễm mã độc từ những phần mềm, đường link lạ. Theo ông, những hình thức phát tán mã độc phổ biến nhất mà người dùng mạng xã hội thường gặp phải là gì?

Ông Vũ Hoàng Liên: Để biết được mình có bị mã độc hay không, trước hết vẫn phải là các phương tiện công nghệ mình vẫn phải dựa trên các cái sự hướng dẫn của các nhà chuyên môn, có những phương tiện công nghệ mới thật sự biết được thiết bị của mình có bị mã độc hay không.

Ngoài ra có thể thông qua một số hiện tượng để biết được dính mã độc hay không, thì thường là nó đã gây ra hậu quả rồi. Trên cơ sở những hiện tượng, có biểu hiện của hậu quả không tốt của những vấn đề nằm ngoài mong muốn và mình không điều khiển và không kiểm soát được.

PV: Thực tế thì nhiều người dùng bị sau khi bị mất quyền kiểm soát tài khoản Facebook hoặc Zalo, hoặc các nền tảng khác sau khi họ bấm vào các đường link lạ. Ông có thể cảnh báo hoặc phân tích những thủ đoạn phổ biến mà các đối tượng xấu đang sử dụng để đánh cắp các thông tin đăng nhập không?

Ông Vũ Hoàng Liên: Cách mà kẻ xấu cố tình lan tỏa mã độc, thường là họ gây chú ý để mọi người tương tác là cách có thể gây ảnh hưởng đến số đông. Trong trường hợp đối tượng chủ tâm tấn công vào những đối tượng cụ thể, với những hệ thống cụ thể thì người ta sẽ có những phương pháp, công nghệ mà nhiều khi người dùng cũng không chủ động, không có nhiều hành vi bất thường mà kẻ xấu vẫn có thể tấn công và gài mã độc được.

Nhưng cách phổ thông hơn mà người dùng có thể vô tình lan tỏa cái mã độc chính là hình thức gây hấp dẫn, gây chú ý và lôi kéo người ta vào tương tác và khi vào tương tác thì nhiều lúc mình cũng không thể biết được là cái hành động tương tác nào trên mạng sẽ mà kẻ xấu sẽ lợi dụng để cấy mã độc vào các thiết bị của mình đâu. Tốt nhất là không nên tương tác và những thứ không tin cậy, không có liên quan và hạn chế những cái hiếu kỳ.

PV: Theo ông, khi phát hiện các tài khoản có các biểu hiện bất thường như là tự gửi tin nhắn hoặc là đăng bài ngoài ý muốn, hoặc xuất hiện các phiên bản đăng nhập lạ thì người dùng cần thực hiện những biện pháp hoặc những bước như thế nào để hạn chế thiệt hại và lấy lại quyền kiểm soát tài khoản?

Ông Vũ Hoàng Liên: Một khi đã bị tác động của mã độc thì việc lấy lại, kiểm soát thường vẫn phải là những nhà chuyên môn họ mới có thể giúp mình được, còn những người sử dụng thông thường thì khó lắm. Hoặc là mình có cài sẵn những phương tiện công nghệ bảo vệ, khi cần thì có thể lấy lại được dữ liệu, lấy lại được thông tin, hoặc lấy lại được account thì cũng phải là những người đã được hỗ trợ, đã biết cách và đã được hướng dẫn và có những cái giải pháp công nghệ rồi thì mới có thể khôi phục được. Còn nếu không thì đều phải trông mong ở các nhà chuyên môn, những người làm về công nghệ và những giải pháp mà chúng ta đã có thể đi trước.

Với những tình huống như thế thì bao giờ chúng ta cũng phải chú ý rằng, chúng ta tương tác với những đối tượng thực sự chúng ta biết. Đặc biệt là các nền tảng, những giải pháp công nghệ đã chứng minh có những biện pháp bảo vệ và có độ tin cậy nhất định và đặc biệt là những đối tượng tương tác ở trên mạng là những đối tượng có định danh rõ ràng và gắn liền với định danh có sự quản lý.

Và nếu như có chuyện xấu xảy ra thì căn cứ việc “tôi biết chính danh ấy thì các cơ quan có chức năng hoàn toàn có thể giúp đỡ chúng ta để khắc phục sự cố, để xử lý những kẻ xấu và thậm chí có thể đòi lại những thiệt hại nhất định.

PV: Đối với người dân và doanh nghiệp, theo ông đâu là những biện pháp bảo mật cơ bản nhưng hiệu quả để phòng tránh nguy cơ nhiễm mã độc, lộ dữ liệu cá nhân và bị chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội?

Ông Vũ Hoàng Liên: Thực ra mạng xã hội, hoặc là các cái nền tảng công cộng nói chung, quan trọng nhất là những nền tảng phương tác có tính chất công cộng nói chung, kể cả các bên cung cấp các sàn thương mại, sàn giao dịch, hoặc là các nền tảng cung cấp nội dung số, đều là những môi trường tương tác cần có sự phối hợp giữa nhà cung cấp dịch vụ và các cơ quan chức năng.

Tất nhiên môi trường pháp lý sẽ ngày càng hoàn thiện và sẽ có những giàng buộc trách nhiệm giữa các nhà cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm hơn với người dùng. Nhưng quan trọng là sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các nhà cung cấp dịch vụ để họ tuân thủ những yêu cầu nhất định, để hạn chế tối đa các kẻ xấu lợi dụng, đặc biệt là việc cấp account, nếu cấp account mà không chính danh thì rất dễ bị lợi dụng.

Cho nên là các nền tảng tương tác nói chung, trong đó có mạng xã hội thì việc mà tạo account trên cơ sở chính danh vẫn là một nguyên tắc rất quan trọng để hạn chế những kẻ xấu có thể lợi dụng.

PV: Xin cảm ơn ông.