Chuyển dịch năng lượng, “chìa khóa” ứng phó với biến động bên ngoài

Chuyển dịch năng lượng sẽ là “chìa khóa” để ứng phó với những biến động bên ngoài ra sao? Việc chuyển dịch năng lượng có ý nghĩa như thế nào trong việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm áp lực nhập khẩu xăng, dầu và tăng tính chủ động trong điều hành thị trường?

Khi giá xăng dầu tăng cao, nhiều người dân Thủ đô có nhu cầu tìm kiếm năng lượng thay thế như năng lượng điện, nhiên liệu sinh học…nhằm tiết kiệm nhiên liệu, giảm áp lực kinh tế và thích ứng với xu hướng giao thông xanh:

“Chúng ta phải chuyển dịch theo hướng chủ động được nguồn nguyên liệu trong nước, chuyển từ việc phụ thuộc vào nguyên liệu hóa thạch sang các nguồn nhiên liệu sinh học hoặc nhiên liệu điện để phục vụ đi lại”.

“Việc mình phụ thuộc vào một nguồn nhiên liệu đang gây bất tiện cho gia đình nên tôi đang cân nhắc mua xe điện, tôi chuyển qua đó sử dụng để chủ động tiếp nguồn nhiên liệu cho xe”.

“Mong muốn có những nguồn năng lượng mới để đáp ứng được nhu cầu di chuyển và nhu cầu sản xuất kinh doanh của cả người dân và doanh nghiệp”.

Trong điều kiện hiện nay, việc đẩy nhanh lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 được xem là giải pháp giúp tăng tính chủ động về nguồn cung nhiên liệu. Xăng E10 là loại nhiên liệu được pha trộn 10% ethanol sinh học và 90% xăng khoáng. Khi tỷ lệ ethanol tăng lên, lượng xăng khoáng cần sử dụng sẽ giảm tương ứng.

Theo lộ trình của Bộ Công Thương, từ ngày 01/6/2026, loại xăng sinh học này sẽ được triển khai sử dụng trên toàn quốc. Đây được xem là bước đi tiếp theo trong lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học, phù hợp với xu hướng chung của nhiều quốc gia.

Hiện nay, nguồn cung năng lượng dầu mỏ, khí đốt và xăng dầu bị tác động bởi cuộc chiến tại Trung Đông nên theo ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, việc mở rộng sử dụng xăng E10 sẽ góp phần giảm được nhiều áp lực trong vấn đề xăng khoáng:

“Nếu như chúng ta chủ động được nguồn ethanol thì rõ ràng chúng ta sẽ giảm được áp lực trong vấn đề nhập khẩu dầu thô cũng như những sản phẩm xăng dầu thành phẩm mà những nguồn ấy là những nguồn bị phụ thuộc rất lớn vào sự bất ổn ở Trung đông. Do vậy nếu chúng ta đưa được chương trình E10 vào càng sớm càng tốt thì nó sẽ giảm được áp lực cho xăng khoáng vì nó đã thay thế được 10% xăng khoáng”.

Bà Nghiêm Thị Ngoan, chuyên gia tư vấn năng lượng của Chương trình Hỗ trợ Năng lượng (GIZ-ESP) nhận định, Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng của chuyển dịch năng lượng, từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo và nhiên liệu sinh học. Biến động của giá xăng dầu trong thời gian gần đây có thể sẽ thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam:

“Khi thị trường thế giới biến động, giá xăng dầu tăng có thể kéo theo lạm phát làm tăng chi phí vốn, chi phí logistics, chi phí thiết bị. Tuy nhiên, về dài hạn, khi chi phí của các năng lượng truyền thống tăng, kết hợp với sự phát triển của khoa học công nghệ, trình độ nhân lực thì các dự án năng lượng tái tạo sẽ có khả năng cạnh tranh hơn, đồng thời việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, phát triển các nguồn năng lượng tái tạo trong nước sẽ thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng bền vững hơn”.

Đồng tình với quan điểm này, TS. Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh nước ta chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững, các công nghệ phát triển năng lượng tái tạo ngày càng hoàn thiện với chi phí hợp lý thì việc thúc đẩy sử dụng các nguồn năng lượng mới hoàn toàn khả thi:

“Thúc đẩy quá trình chuyển dịch sử dụng những nguồn năng lượng mới, những nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng sinh khối thay thế cho năng lượng hóa thạch, xăng dầu trong tất cả các ngành, các lĩnh vực từ công nghiệp đến giao thông vận tải, logistics. Có như vậy về mặt dài hạn chúng ta sẽ thích ứng tốt hơn, ứng phó mạnh mẽ hơn được với những “cú sốc” đến từ căng thẳng địa chính trị hoặc chiến tranh gây đứt gẫy chuỗi cung ứng xăng dầu”.

TS Nguyễn Thiết Lập, Khoa Cơ khí ô tô, Đại học Giao thông vận tải phân tích, không chỉ trong điều kiện giá xăng dầu biến động tăng cao mà ngay cả ở điều kiện bình thường, chúng ta cũng cần chủ động tìm kiếm để chuyển dịch và đa dạng các nguồn năng lượng mới, đặc biệt là những nguồn năng lượng mà trong nước có thể cung cấp, ít bị lệ thuộc vào bên ngoài:

“Triển khai các giải pháp về chuyển đổi năng lượng như xăng E10 là một hướng đi phù hợp. Bên cạnh đó, cần có giải pháp sử dụng các nguồn năng lượng khác không sử dụng động cơ đốt trong như năng lượng điện mặt trời, năng lượng gió, có giải pháp phát triển các nguồn năng lượng quy mô nhỏ để chuyển dịch năng lượng ở Việt Nam”.

Việc thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng không chỉ giúp Việt Nam giải “bài toán” chủ động nguồn cung năng lượng mà còn là giải pháp then chốt giúp chuyển dịch năng lượng xanh, giảm phát thải và bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia trong thời kỳ mới ra sao?

TS Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam chia sẻ góc nhìn với VOV Giao thông Quốc gia về vấn đề này qua bài viết: “Nghị quyết 70-NQ/TW: Cơ chế cho chuyển dịch năng lượng bền vững”.

Tính đến tháng 3/2026, thế giới đang chứng kiến những biến động mạnh do xung đột địa chính trị tại Trung Đông, đẩy giá dầu thô có lúc chạm ngưỡng 120 USD/thùng. Tại Việt Nam, giá xăng RON95 cũng đã vượt mốc 29.000 đồng/lít. Chỉ trong vòng 1 tháng, mỗi tấn dầu thô đã đắt thêm khoảng 300 USD (tương đương hơn 7,5 triệu đồng/tấn).

Với việc Việt Nam nhập khẩu khoảng 40.000 tấn dầu thô mỗi ngày, thì chi phí nhập khẩu đã tăng thêm khoảng 12 triệu USD (gần 300 tỷ đồng) mỗi ngày (ước tính). Những "cú sốc" giá này không chỉ là thách thức ngắn hạn mà chính là "chất xúc tác" cực mạnh thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.

Khi giá xăng dầu tăng cao và duy trì ở mức biến động, lợi thế kinh tế của nhiên liệu hóa thạch không còn nữa. Điều này thúc đẩy sự chuyển hướng mạnh mẽ sang xe điện. Tại Việt Nam, các chính sách hỗ trợ lệ phí trước bạ và sự phát triển của hạ tầng trạm sạc đang biến xe điện từ "lựa chọn thay thế" thành "lựa chọn ưu tiên" để tiết kiệm chi phí vận hành. Việc giá dầu diesel tăng hơn 30% trong các kỳ điều hành gần đây buộc các hãng taxi, xe buýt (như tại Hà Nội và TP.HCM) phải tăng tốc lộ trình xanh hóa đội xe để sống sót.

Biến động giá xăng dầu cho thấy rủi ro cực lớn khi phụ thuộc vào nguồn cung và giá cả thế giới. Chuyển dịch năng lượng lúc này không chỉ vì môi trường mà còn là để tự chủ: Đẩy mạnh các dự án điện gió ngoài khơi và điện mặt trời mái nhà giúp giảm áp lực nhập khẩu nhiên liệu (than, khí, dầu) cho sản xuất điện. Việt Nam đang quyết liệt triển khai lộ trình phối trộn xăng sinh học (E5, E10). Việc tận dụng nguồn nguyên liệu nông nghiệp dồi dào trong nước sẽ giúp giảm bớt sự lệ thuộc vào xăng nhập khẩu.

Giá năng lượng cao khiến các dự án tiết kiệm năng lượng trở nên "có lãi" hơn trong mắt các nhà đầu tư: Các nhà máy phải nâng cấp dây chuyền, ứng dụng AI và IoT để tối ưu hóa điện năng nhằm giảm giá thành sản phẩm. Ngoài ra, việc đưa vào vận hành các kho cảng LNG (khí thiên nhiên hóa lỏng) là bước đệm quan trọng để thay thế dần điện than, tạo ra nguồn điện nền ổn định nhưng sạch hơn trong thời kỳ quá độ.

Trong kinh tế học có một khái niệm rất hay gọi là “sự sáng tạo mang tính hủy diệt” (Creative destruction). Đôi khi, chính những cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất lại là khởi đầu cho những cuộc cách mạng vĩ đại nhất. Tình hình thế giới hiện nay, với những xung đột địa chính trị và giá xăng dầu nhảy múa, chính là một kịch bản như vậy."

Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 ra đời trong bối cảnh cực kỳ đặc thù, nhấn mạnh vào việc chuyển dịch năng lượng phải "phù hợp với điều kiện thực tế". Đây là một điểm rất thực tế và nhân văn. Chúng ta không chuyển đổi cực đoan. Bước đi đầu tiên và quan trọng nhất theo tinh thần Nghị quyết chính là tối ưu hóa nguồn lực nội địa. Thay vì thấp thỏm nhìn vào giá dầu thế giới, chúng ta tập trung khai thác tối đa "mỏ vàng" gió và nắng của chúng ta, đồng thời đẩy mạnh thăm dò dầu khí trong nước để đảm bảo nguồn cung tối thiểu cho các ngành sản xuất trọng yếu.

Một điểm cực kỳ quan trọng trong bối cảnh xung đột quốc tế là chiến lược "dự trữ và bình ổn". Nghị quyết 70 đặt mục tiêu nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia lên mức 90 ngày nhập ròng. Điều này giống như việc chúng ta xây thêm một "kho dự phòng" để sẵn sàng ứng phó với bất kỳ cú sốc cung ứng nào từ Trung Đông hay các khu vực khác. Đây là lá chắn an toàn để giữ cho nền kinh tế không bị "sốc" khi giá năng lượng thế giới biến động.

Đặc biệt, Nghị quyết còn mở ra hướng đi cho các nguồn năng lượng mới và ổn định hơn như Điện khí LNG và nghiên cứu Điện hạt nhân. Trong khi năng lượng tái tạo có tính thay đổi phụ thuộc thời tiết, thì đây sẽ là những "nguồn điện nền" vững chắc, đảm bảo điện năng luôn sẵn sàng cho sản xuất công nghiệp dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Như vậy, Nghị quyết 70-NQ/TW đã đưa ra các bước đi phù hợp nhất hiện nay là tận dụng áp lực từ giá xăng dầu cao để "đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng tái tạo", đồng thời "củng cố hệ thống dự trữ quốc gia" và "triệt để thực hành tiết kiệm năng lượng". Đây là giải pháp vừa mang tính cấp bách để ổn định kinh tế, vừa mang tính chiến lược để đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài.

Chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam theo Nghị quyết 70 là một cuộc hành trình đầy quyết tâm để xây dựng một hệ thống năng lượng sạch hơn, thông minh hơn và đặc biệt là để không thể bị sốc bởi những biến động của tình hình thế giới. Đó chính là chìa khóa để Việt Nam tiến tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050 như một quốc gia phát triển và tự chủ.