Tốc độ đô thi hóa diễn ra mạnh mẽ, áp lực giao thông ngày càng gia tăng trong khi quỹ đất dành cho hạ tầng hạn chế đang đặt ra nhiều thách thức cho TP.HCM. Trong bối cảnh đó, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý để thành phố tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình TOD, giảm áp lực lên khu vực nội đô và mở đường cho những mô hình kinh tế - đô thị mới.
PV Ban VOV Giao thông Quốc gia có cuộc trao đổi với TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn về những kỳ vọng đặt ra đối với dự thảo luật này.
PV: Thưa ông, TP.HCM đang xây dựng Luật Đô thị đặc biệt để tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới. Theo ông, những áp lực nào về giao thông, hạ tầng và không gian đô thị đang đặt ra yêu cầu phải có những cơ chế đột phá cho thành phố?
KTS Ngô Viết Nam Sơn: Hiện nay, tình trạng ùn tắc giao thông tại TP.HCM, đặc biệt ở khu vực nội thành, ngày càng trở nên nghiêm trọng. Đây gần như là hệ quả tất yếu khi diện tích dành cho giao thông nhiều năm qua hầu như không tăng hoặc tăng rất ít, trong khi quá trình bê tông hóa và phát triển các công trình cao tầng diễn ra mạnh mẽ.
Mật độ dân cư tăng lên, số lượng phương tiện lưu thông ngày càng lớn nhưng hạ tầng giao thông không được mở rộng tương xứng, dẫn đến áp lực giao thông ngày càng nặng nề.
Sau khi TP.HCM hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, không gian phát triển được mở rộng đáng kể. Đây là cơ hội để thành phố định hình mô hình phát triển cân bằng hơn, trong đó giãn dân về phía Bình Dương, phát triển công nghiệp ở các khu vực phù hợp, mở rộng đô thị cảng biển, du lịch và các lĩnh vực kinh tế khác tại Bà Rịa - Vũng Tàu.
Khi các cực phát triển mới hình thành, áp lực giao thông lên khu vực nội đô sẽ giảm bớt, tạo điều kiện để thành phố đầu tư nâng cấp hạ tầng và gia tăng không gian xanh, mặt nước vốn đang rất hạn chế.
PV: Một trong những điểm mới của dự thảo Luật Đô thị đặc biệt là định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD (mô hình lấy định hướng phát triển giao thông công cộng làm cơ sở quy hoạch phát triển đô thị). Theo ông, mô hình này sẽ góp phần giải quyết bài toán giao thông và tổ chức lại không gian đô thị ra sao?
KTS Ngô Viết Nam Sơn: Trong định hướng phát triển TP.HCM đến năm 2050 và tầm nhìn đến năm 2075, thành phố sẽ hướng tới mô hình đa cực, đa trung tâm và mô hình đô thị 15 phút. Điều đó có nghĩa là trong bán kính khoảng 15 phút di chuyển từ nơi ở, người dân có thể tiếp cận hầu hết các nhu cầu thiết yếu như làm việc, học tập, y tế, thương mại và giải trí.
Mô hình TOD sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Các nhà ga giao thông công cộng, đặc biệt là metro, sẽ trở thành hạt nhân phát triển đô thị. Xung quanh mỗi nhà ga sẽ được quy hoạch đồng bộ về nhà ở, việc làm và hạ tầng xã hội như trường học, bệnh viện, công viên, khu thể thao.
Có thể hình dung mỗi nhà ga sẽ là trung tâm của một đô thị 15 phút trong tương lai. Nếu triển khai hiệu quả, mô hình này không chỉ thay đổi cấu trúc đô thị theo hướng bền vững hơn mà còn góp phần thay đổi thói quen đi lại của người dân. Người dân sẽ giảm dần sự phụ thuộc vào xe cá nhân, tăng sử dụng giao thông công cộng và đi bộ nhiều hơn vì các dịch vụ thiết yếu đều nằm trong khoảng cách thuận tiện.
PV: Xa hơn câu chuyện giao thông, theo ông, Luật Đô thị đặc biệt sẽ mở ra những cơ hội phát triển nào để TP.HCM trở thành một siêu đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế?
KTS Ngô Viết Nam Sơn: Tôi cho rằng Luật Đô thị đặc biệt sẽ là một công cụ rất quan trọng để TP.HCM hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế - xã hội ở mức cao, đồng thời mở đường cho việc triển khai những mô hình phát triển đô thị mới chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam.
Có thể kể đến các mô hình như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, đô thị sân bay, đô thị logistics cảng biển gắn với cảng trung chuyển quốc tế, hay chuỗi đô thị du lịch biển kết nối Cần Giờ, Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm cùng hệ thống đô thị ven sông. Đây đều là những mô hình đô thị mới, đòi hỏi cơ chế quản lý và hành lang pháp lý phù hợp.
Vì vậy, kỳ vọng lớn nhất là Luật Đô thị đặc biệt sẽ trao cho TP.HCM quyền tự chủ cao hơn trong việc điều chỉnh, bổ sung các cơ chế pháp lý cần thiết để triển khai những mô hình phát triển mới này. Thành phố hiện đã có nhiều nền tảng thuận lợi từ các nghị quyết của Trung ương như Nghị quyết 98, Nghị quyết 188, Nghị quyết số 09-NQ/TW....
Nếu được trao quyền chủ động và thực hiện thành công, TP.HCM không chỉ tạo ra động lực phát triển mới cho chính mình mà còn có thể trở thành hình mẫu để nhân rộng ra các địa phương khác trên cả nước. Giống như trước đây, mô hình phát triển khu đô thị Phú Mỹ Hưng đã mở đường cho hàng trăm khu đô thị mới trên phạm vi toàn quốc.
Tôi kỳ vọng Luật Đô thị đặc biệt sẽ tiếp tục đóng vai trò là chìa khóa mở ra những cơ hội phát triển mới cho TP.HCM trong tương lai.
PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!