Phát triển metro bền vững: Con người là điều kiện tiên quyết để làm chủ công nghệ

Ngoài nguồn vốn, công nghệ thì nguồn nhân lực chất lượng cao để đảm bảo vận hành hiệu quả ngay khi các tuyến metro hoàn thành là vấn đề mà TPHCM phải quan tâm ngay từ bây giờ, tránh tình trạng bị động.

Đây cũng là nội dung cuộc trao đổi giữa PV VOV Giao thông với ông Trần Võ Anh Minh – Phó trưởng phòng Quản lý đường sắt đô thị, Sở Xây dựng TP.HCM.

PV: Thưa ông Trần Võ Anh Minh, Metro không chỉ là một công trình giao thông hiện đại mà còn là biểu tượng cho khát vọng phát triển của TP.HCM. Các dự án metro thể hiện quyết tâm của thành phố trong việc xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, hướng tới phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân. Ông có thể cho biết kế hoạch cũng như là mục tiêu về phát triển đường sắt đô thị tại TP.HCM trong giai đoạn tới như thế nào?

Ông Trần Võ Anh Minh: Về kế hoạch phát triển đường sắt đô thị của TP.HCM trong giai đoạn tới đã được cụ thể hóa trong nghị quyết 06 của Thành ủy.

Cụ thể trong giai đoạn từ năm 2025 đến 2030 là sẽ đầu tư phát triển 6 tuyến đường sắt đô thị với chiều dài khoảng 187 km, tiếp theo là giai đoạn 2030 2035 sẽ tiếp tục đầu tư thêm 8 tuyến nữa với chiều dài 275km.

Theo tôi thì hệ thống metro không đơn thuần là một phương thức vận tải chuyên chở khối lượng lớn mà trong bối cảnh thành phố đang chịu áp lực rất lớn về dân số, về ùn tắc giao thông thì Metro khi đã hình thành một mạng lưới sẽ có một vai trò rất lớn trong việc tái cấu trúc không gian đô thị, thể hiện ở ba khía cạnh cụ thể:

Thứ nhất là về giao thông thì Metro đó là một phương thức chuyên chở chủ lực cho giao thông công cộng và hầu như sẽ không phụ thuộc vào các điều kiện giao thông mặt đất cũng như sẽ đáp ứng rất đúng thời gian lẫn độ an toàn rất là cao. Do đó khi mà hoàn thiện hệ thống này thì nó sẽ giải quyết được cơ bản về cái bài toán ùn tắc giao thông của thành phố, đồng thời sẽ nâng tỷ lệ người dân đi lại bằng phương tiện giao thông công cộng, từ đó thay đổi thói quen đi lại của người dân theo hướng văn minh và hiệu quả hơn.

Cái vai trò thứ hai của Metro đối với việc phát triển đô thị. Các tuyến Metro đi theo nó là các công trình nhà ga, các công trình phụ trợ đi kèm thì đó là cơ sở để thành phố thúc đẩy việc phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Trên định hướng phát triển này sẽ giúp tái cấu trúc lại không gian đô thị, phân bổ lại dân cư cũng như là phát triển kinh tế xã hội và phát triển đô thị theo hướng bền vững và hiện đại hơn.

Và vai trò thứ ba đó là việc phục vụ cho việc quản lý đô thị. Metro chính là một cấu phần quan trọng của hệ thống giao thông thông minh, khi kết nối đồng bộ với các phương thức giao thông công cộng khác thì sẽ tạo ra một lượng dữ liệu lớn để phục vụ cho việc điều hành giao thông và đây cũng là nền tảng để chúng ta ra quyết định quản lý đô thị nó hiệu quả hơn.

PV: Theo ghi nhận của chúng tôi, hiện nay, nhiều dự án metro đã bắt đầu tăng tốc GPMB để đảm tiến độ thi công. Với sự chuẩn bị về nguồn vốn, các yếu tố kỹ thuật, công nghệ, kinh nghiệm từ dự án metro số 1 thì chúng ta hoàn toàn có thể kỳ vọng rằng các dự án metro tới đây sẽ sớm đưa vào vận hành. Tuy nhiên, một vấn đề khác cũng cần phải được quan tâm đầu tư sớm để tránh bị động, đó là nguồn nhân lực chất lượng cao để vận hành hệ thống. Ông nhận định như thế nào về vai trò của nguồn nhân lực trong hoạt động và phát triển lâu dài bền vững của hệ thống đường sắt đô thị?

Ông Trần Võ Anh Minh: Về công tác đầu tư hạ tầng hay nguồn vốn thì có thể nói đó là điều kiện cần ban đầu. Tuy nhiên là để hệ thống Metro phát triển cũng như là vận hành một cách hiệu quả nhất thì theo tôi việc đầu tư vào con người và nguồn nhân lực mới là điều kiện đủ và tiên quyết.

Vì thứ nhất là để vận hành hiệu quả hệ thống Metro đòi hỏi cần một đội ngũ nhân sự có trình độ chuyên môn rất cao vì Metro là một hệ thống tích hợp rất nhiều công nghệ cao như là về kết cấu hạ tần, về hệ thống điều khiển tín hiệu hay là các phương tiện … thì nguồn nhân lực chất lượng cao là một đòi hỏi quan trọng và cần thiết phải được đầu tư xây dựng từ sớm.

Bên cạnh đó là việc tiếp nhận và chuyển giao công nghệ thì chỉ khi có một đội ngũ nhân sự có đủ trình độ, năng lực cao thì mới đủ điều kiện để tiếp nhận và làm chủ công nghệ trong thời gian sớm nhất. Đồng thời cũng cần quan tâm đến việc tích hợp các hệ thống vì Metro cũng là một cấu phần của hệ thống giao thông thông minh nên cũng rất cần nhân lực phải có trình độ năng lực liên quan về công nghệ số như là dữ liệu lớn hay là trí tuệ nhân tạo tự động hóa….

Do đó nguồn nhân lực phải được trang bị các kiến thức chuyên ngành, chuyên sâu và cả trình độ liên quan đến vấn đề quy hoạch. Khi chúng ta đang kiểm khai TOD thì tư duy quy hoạch là cần thiết cùng với khả năng tổng hợp tư duy, kiến thức để hoà quyện chung với các hệ thống hạ tầng mới có thể phát triển đô thị theo cái định hướng TOD.

PV: Vậy thì thực trạng về đào tạo nguồn nhân lực cho hệ thống đường sắt đô thị tại TPHCM hiện nay ra sao? Và thành phố đã có kế hoạch như thế nào về phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng được nhu cầu phát triển của mạng lưới đường sắt đô thị trong thời gian tới, tránh bị động khi dự án đã xong mà nhân lực vận hành lại thiếu, thưa ông?

Ông Trần Võ Anh Minh: Hiện nay về thực trạng nguồn nhân lực cụ thể cho việc phát triển hệ thống đường sát đô thị của thành phố nhìn chung là cũng đang ở giai đoạn bước đầu, chưa có nhiều nền tảng đủ trình độ chuyên sâu cũng như là số lượng cần thiết cho ngành đường sắt đô thị này. Do vậy thì thời gian vừa qua UBDN TP.HCM cũng đã ban hành đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức viên chức của thành phố phục vụ cho việc phát triển đường sắt đô thị giai đoạn 2025-2030 và tầm nhìn đến 2050.

Với kế hoạch này thì thành phố cũng sẽ tập trung để đào tạo nền tảng cho đội ngũ lãnh đạo thành phố, cán bộ quản lý nhà nước và đội ngũ quản lý dự án của thành phố. Tuy nhiên đề án này chỉ là một nền tảng ban đầu, tập trung quan trọng vào một đối tượng đang làm việc trong khu vực công nên cũng chưa phải là toàn diện bao trùm hết tất cả các đối tượng trong cái hệ sinh thái để phát triển metro.

Thì theo tôi được biết thì Thành phố cũng có kế hoạch phối hợp với nhiều cơ sở giáo dục đại học như trường đại học Việt Đức là một trong những đơn vị đào tạo có mối liên hệ quốc tế và có thời gian nghiên cứu chuyên sâu đối với lĩnh vực giao thông minh cũng như là lĩnh vực đường sắt đô thị.

Tôi cho rằng đây là điều kiện cần thiết để triển khai các chương trình đào tạo cũng như các chuẩn đào tạo chất lượng để phục vụ cho việc phát triển nhân lực của đường sắt đô thị của TP.HCM và Hà Nội.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!