Các đợt ra quân quyết liệt, việc ứng dụng camera giám sát, cùng với trách nhiệm được giao cụ thể tới người đứng đầu địa bàn đã góp phần lập lại kỷ cương đô thị, không chỉ được người dân ghi nhận, đánh giá tích cực, mà còn củng cố niềm tin vào hiệu quả của mô hình quản lý mới.
Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là những kết quả trước mắt, mà còn là khả năng duy trì trật tự một cách thường xuyên, bền vững.
Sáng 23/6, anh Nguyễn Văn Quang, ở phường Cửa Nam, Hà Nội, có dịp được quan sát lực lượng công an phường xử lý các trường hợp ô tô dừng đỗ sai quy định trên phố Hai Bà Trưng. Chỉ ít phút sau khi xe vi phạm được cẩu kéo, đoạn vỉa hè trước trường THPT Trần Phú đã trở nên “sạch bóng” phương tiện, bộ hành thong dong đi lại.
Tuy nhiên, anh Quang không bất ngờ, bởi việc xử lý này đã được duy trì thường xuyên: "Mình rất ủng hộ, ví dụ dừng đỗ như thế có thể gây tiềm ẩn về tai nạn giao thông hoặc tắc đường. Cũng mong cơ quan chức năng làm việc đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, có thể thêm những điểm dừng đỗ cho người dân gửi xe vào đúng nơi quy định để không phải đỗ sai quy định nữa".
Thực hiện chỉ đạo của Thành ủy Hà Nội, UBND Thành phố và Công an Thành phố đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm lập lại trật tự đô thị, trật tự an toàn giao thông. Nhiều tuyến phố đã có sự thay đổi rõ rệt, tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè từng bước được kiểm soát. Trong tháng 3/2026, các lực lượng chức năng Thành phố đã xử lý, “phạt nguội” 3.900 trường hợp vi phạm về trật tự đô thị với tổng số tiền xử phạt hơn 4,3 tỷ đồng.
Đa số người dân đều ủng hộ sự quyết liệt trong công tác chấn chỉnh vi phạm về trật tự đô thị, song cũng mong muốn cách triển khai có thể linh hoạt và phù hợp từng địa bàn cụ thể:
"Nó thông thoáng hơn ngày trước. Trước quán vỉa hè lấn chiếm lề đường, khó đi bộ. Hàng quán bày gọn vào cho du khách, mọi người đi lại cho thuận tiện".
"Từ khi thay đổi từ quận sang chỉ có phường thì lực lượng trật tự đô thị thường xuyên đi tuần tra ngoài hồ. Trước đây, chỗ đường Trích Sài tôi ngồi đây xe máy để đầy vỉa hè. Đến hôm nay thì không có một chiếc nào để đây nữa. Họ đi bằng ô tô có loa phóng thanh, ai để là người ta nhắc nhở, một hai lần không được là người ta sẽ chụp ảnh và phạt".
"Làm cũng tốt cho dân thôi, đỡ tắc ách giao thông và tai nạn. Thế nhưng, mình cũng nhắc nhở lần một lần hai, quá lắm cũng phạt, chứ đừng đuổi bắt người ta để rồi người ta chạy ngã, đổ hàng đổ quán".
Ông Lương Đức Thắng, Phó trưởng Phòng Kết cấu hạ tầng giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, Sở Xây dựng đã thành lập 4 tổ công tác liên ngành, tiếp nhận và xử lý các phản ánh về tổ chức, điều hành giao thông trên địa bàn thành phố. Nhờ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cơ quan liên ngành đã trực tiếp nhận thông tin từ phường, thay vì phải đợi phường tổng hợp qua quận như trước đây:
"Một năm triển khai chính quyền 2 cấp, cơ bản đánh giá là công tác giải quyết về tổ chức giao thông và quản lý kết cấu hạ tầng giao thông được thông suốt và hiệu quả hơn. Không phải qua một cấp nữa, nên công tác tiếp nhận, xử lý cũng rất nhanh và trực tiếp, có những phản hồi rất tích cực từ người dân, thể hiện trên hệ thống iHanoi cũng như những thông tin trong quá trình làm việc của liên ngành".
Chuyên gia giao thông, TS. Khương Kim Tạo đánh giá, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã giúp nâng cao hiệu quả quản lý vỉa hè tại Hà Nội nhờ phân cấp, trao quyền trực tiếp cho chính quyền cấp xã xử lý vi phạm, thay vì phải chờ cấp huyện như trước. Nếu tiếp tục gắn trách nhiệm và tăng cường phối hợp công an cơ sở, thì kết quả này sẽ được duy trì bền vững và có thể nhân rộng sang các lĩnh vực khác:
"Sử dụng công nghệ để theo dõi, giám sát và giao quyền lực cho người đứng đầu là đúng. Tuy nhiên, tôi cho rằng cũng phải phối hợp chặt chẽ, giao nhiệm vụ cho công an khu vực. Công an khu vực cũng phải phối hợp các cán bộ cơ sở như: tổ trưởng, bí thư chi bộ, trưởng ban công tác mặt trận và các đoàn thể khác để thực hiện tốt việc giám sát.
Kinh nghiệm ở Nhật Bản và một số nước cho thấy việc áp dụng chính sách toàn dân, toàn diện là vô cùng quan trọng. Tất cả nhân dân đều tham gia dưới sự điều hành của “nhạc trưởng” là chủ tịch phường, trưởng công an phường".
Chuyên gia đô thị, TS. KTS. Ngô Doãn Đức cũng cho rằng, những chuyển biến tích cực về trật tự vỉa hè thời gian qua cho thấy hiệu quả bước đầu của việc phân cấp, trao quyền mạnh hơn cho chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, để những kết quả này không chỉ dừng lại ở các đợt cao điểm mà trở thành nếp sống đô thị lâu dài, cần duy trì việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm một cách thường xuyên, liên tục. Quan trọng hơn, mỗi người dân, đặc biệt là các hộ kinh doanh mặt phố, cần thay đổi nhận thức:
"Người dân phải hiểu được việc làm này là vì cộng đồng, vì thành phố chứ không phải vì một cái gì khác. Những cửa hàng lớn hay những người buôn bán lặt vặt, tôi nghĩ đừng nói là quyền lợi bị ảnh hưởng. Trước đây anh làm ảnh hưởng cộng đồng thì bây giờ anh phải chịu theo trật tự. Những người hiểu rồi thì chúng ta rất mừng, một số người chống đối thì chúng ta có chế tài nhắc nhở và cương quyết phạt rõ ràng, công khai. Như vậy cũng là bài học cho người này người kia, đồng thời họ cũng phải vào guồng chung của quy định theo chủ trương của Thành phố".
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều địa phương khi triển khai mô hình chính quyền 2 cấp đã lựa chọn trật tự đô thị là một trong những nhiệm vụ ưu tiên. Những quyết sách lớn, những kế hoạch dài hạn có thể cần thời gian để phát huy hiệu quả, nhưng vỉa hè có thông thoáng hay không, người đi bộ có được trả lại không gian vốn có hay không, đó là những điều hiện hữu trước mắt mỗi ngày, đòi hỏi sự vào cuộc thường xuyên, sát sao và trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước ở cấp cơ sở.
Cùng đến với góc nhìn của VOVGT qua bài bình luận: “Giữ vỉa hè, giữ vững niềm tin”.
Nếu coi vỉa hè là “gương mặt” của đô thị, thì sự thay đổi trên từng tuyến phố thời gian qua cũng chính là biểu hiện dễ nhận thấy nhất về hiệu quả bước đầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Trước đây, không ít vấn đề phát sinh ở cơ sở phải qua nhiều khâu báo cáo, xin ý kiến, xử lý nên đôi khi thiếu tính kịp thời. Nay, khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn cho cấp xã, nhiều quyết định liên quan trật tự đô thị có thể được triển khai ngay tại địa bàn. Từ việc kiểm tra, xử lý vi phạm, bố trí lực lượng đến duy trì các tuyến phố kiểu mẫu đều được thực hiện chủ động hơn, sát thực tiễn hơn. Khoảng cách từ phản ánh của người dân đến hành động của chính quyền vì thế cũng được rút ngắn đáng kể.
Điều đáng ghi nhận là ở không ít địa phương, trật tự đô thị không còn được nhìn nhận như một chiến dịch mang tính thời điểm. Thay vào đó, nhiều phường đã chuyển dần sang phương thức quản lý thường xuyên, liên tục, lấy phòng ngừa là chính, lấy tuyên truyền, vận động làm nền tảng. Đây là hướng đi phù hợp, bởi vỉa hè không thể “sạch” nhờ vài đợt cao điểm, mà cần được gìn giữ bằng sự hiện diện hằng ngày của chính quyền và sự đồng thuận của người dân.
Một yếu tố quan trọng khác tạo nên sự chuyển biến là việc tăng cường nguồn lực cho cấp cơ sở. Cùng với việc tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ, nhiều phường đã được bổ sung cán bộ làm công tác trật tự đô thị từ cấp huyện cũ, đồng thời phát huy tốt hơn vai trò của lực lượng công an cơ sở. Khi trách nhiệm của người đứng đầu được xác định rõ ràng, khi từng tuyến phố có lực lượng thường xuyên kiểm tra, giám sát, thì hiệu quả quản lý cũng trở nên rõ nét hơn.
Đặc biệt, trong mô hình mới, người dân có điều kiện theo dõi, giám sát trực tiếp hoạt động của chính quyền cấp xã - cấp gần dân nhất. Sự giám sát đó không chỉ tạo áp lực tích cực đối với bộ máy công quyền, mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và chất lượng phục vụ người dân.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng, giữ gìn trật tự vỉa hè là công việc không hề đơn giản. Đặc thù của các đô thị lớn là mật độ dân cư cao, nhu cầu kinh doanh, buôn bán, giao thương rất lớn. Vỉa hè, trong nhiều trường hợp, không chỉ là không gian giao thông, mà còn gắn với sinh kế của một bộ phận người dân. Chính vì thế, “bài toán” đặt ra cho chính quyền cơ sở không chỉ là xử lý vi phạm, mà còn phải dung hòa giữa yêu cầu quản lý đô thị với nhu cầu mưu sinh chính đáng.
Ở góc độ này, năng lực quản trị của chính quyền cấp xã không chỉ thể hiện ở việc xử lý bao nhiêu trường hợp vi phạm, mà còn ở khả năng tổ chức không gian đô thị một cách hợp lý, khoa học. Nơi nào biết quy hoạch các khu vực kinh doanh phù hợp, bố trí điểm đỗ xe hợp lý, tăng cường đối thoại, lắng nghe người dân, thì ở nơi đó, việc duy trì trật tự sẽ thuận lợi và bền vững hơn.
Bởi một đô thị văn nh không thể được tạo nên chỉ bằng nỗ lực của lực lượng chức năng. Mỗi người dân, mỗi hộ kinh doanh đều là chủ thể trực tiếp tạo dựng diện mạo phố phường. Khi việc giữ gìn vỉa hè trở thành thói quen, thành ý thức tự giác thay vì sự nhắc nhở hay xử phạt, thì trật tự đô thị mới thực sự bền vững.
Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là tính ổn định, liên tục trong công tác quản lý. Nói cách khác, thước đo quan trọng nhất không phải là một tuyến phố sạch đẹp trong vài ngày, mà là việc tuyến phố ấy vẫn giữ được sự ngăn nắp sau nhiều tháng, nhiều năm.
Muốn vậy, cần tiếp tục phát huy vai trò và trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Nếu UBND cấp xã giữ vai trò điều hành, tổ chức, tuyên truyền và duy trì trật tự trên địa bàn, thì công an xã, phường là lực lượng nòng cốt trong công tác tuần tra, xử lý vi phạm và bảo đảm kỷ cương. Sự phối hợp đồng bộ, thường xuyên giữa hai lực lượng sẽ giúp việc quản lý không bị gián đoạn, kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm phát sinh ngay từ cơ sở, qua đó hạn chế tình trạng tái lấn chiếm và nâng cao hiệu quả quản lý đô thị.
Mô hình 2 cấp đã trao thêm quyền chủ động cho cấp xã, nhưng vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Thực tiễn cho thấy, khối lượng công việc của xã, phường hiện nay rất lớn, trong khi nhân lực ở một số địa bàn còn mỏng, nhất là lực lượng chuyên trách về trật tự đô thị. Đó cũng là lý do khiến Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất xem xét thành lập các Đội Quản lý trật tự xây dựng, đô thị cấp xã.
Do đó, như VOV Giao thông đã đề cập, việc nghiên cứu kiện toàn, tăng cường lực lượng hỗ trợ công tác quản lý đô thị ở cấp cơ sở, cùng với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, camera giám sát, xử phạt nguội là những giải pháp cần được tính toán.
Quan trọng hơn, mọi cơ chế phân quyền cần đi liền với phân định rõ trách nhiệm và cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả. Chỉ khi quyền hạn, trách nhiệm và nguồn lực được trao tương xứng, thì chính quyền cơ sở mới có thể phát huy đầy đủ vai trò trong quản trị đô thị và nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội.
Một năm là khoảng thời gian chưa dài để đánh giá đầy đủ hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, những đổi thay trên từng tuyến phố, từng vỉa hè đã cho thấy hướng đi này là đúng đắn.
Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là giữ cho hè phố luôn thông thoáng, mà còn tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường nguồn lực và nâng cao năng lực quản trị ở cấp cơ sở. Bởi khi chính quyền gần dân hơn, chủ động hơn và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn, không chỉ vỉa hè mà nhiều lĩnh vực khác của đời sống đô thị cũng sẽ chuyển biến theo hướng tích cực, bền vững hơn./.