Xăng sinh học: Bài toán thị trường và tái cấu trúc nguồn cung

Bộ Cộng Thương: Triển khai lộ trình phối trộn xăng sinh học

Từ xăng khoáng đến xăng sinh học, Việt Nam trên hành trình chuyển dịch năng lượng

Từ ngày 1/8, xăng sinh học E10 sẽ có mặt trên thị trường

Xăng sinh học sẽ ra sao trong kỷ nguyên điện khí hóa phương tiện?

Thị trường ethanol đứng trước cơ hội phục hồi

Từ ngày 01/6/2026, xăng E10 sẽ thay thế hoàn toàn xăng khoáng – một quyết định mang tính bước ngoặt trong lộ trình năng lượng. Ở góc nhìn tài chính, xăng sinh học không chỉ là lựa chọn “xanh” mà còn giúp giảm nhập khẩu xăng dầu, cải thiện cán cân thương mại và mở đầu ra cho nông nghiệp.

Tuy nhiên, thị trường này từng “đứt gãy” khi cầu chưa đủ lớn. Hệ quả là nhiều nhà máy ethanol phải dừng hoạt động. Theo ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, việc tái khởi động chương trình lần này là cơ hội để các nhà máy phục hồi, dù hiện vẫn hoạt động cầm chừng:

"Một số nhà máy sản xuất ethanol được xây dựng nhưng do không có thị trường nên sản xuất ra không tiêu thụ được, dẫn tới đóng cửa, đặc biệt là hai nhà máy của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (nay là Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam) như nhà máy cồn Bình Phước và nhà máy cồn Dung Quất đã dừng hoạt động nhiều năm.

Khi chương trình NLSH được tái khởi động và thiết kế toàn diện, đây sẽ là cơ hội lớn để các nhà máy phục hồi. Hiện nay, nhà máy cồn Dung Quất đã hoạt động trở lại; nhà máy cồn Bình Phước theo đánh giá cũng sẽ sớm vận hành. Bên cạnh đó, một số nhà máy cồn tư nhân đã hoạt động nhưng công suất còn thấp, hiệu quả chưa cao".

Hiện nguồn cung trong nước vẫn là điểm nghẽn. Việt Nam có 6 nhà máy ethanol nhưng mới chỉ khoảng một nửa hoạt động, chưa hết công suất. Theo cơ quan quản lý, ngay giai đoạn đầu triển khai E10, nguồn ethanol nội địa chỉ đáp ứng khoảng 30–40% nhu cầu, phần còn lại phải nhập khẩu.

Ông Đỗ Minh Quân, Phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết thêm: "Việt Nam hiện có 6 nhà máy sản xuất cồn, nhưng chỉ khoảng 3 nhà máy đang hoạt động và chưa hết công suất. Khi xây dựng Thông tư 50, Bộ Công Thương đã căn cứ tình hình thực tế cùng các số liệu báo cáo để đưa ra phương án nhập khẩu ethanol.

Hiện nay, hai cường quốc xuất khẩu ethanol là Mỹ và Brazil, với sản lượng dư thừa sau tiêu thụ nội địa khoảng 30–40 triệu m³ mỗi năm, và hoàn toàn có thể tăng công suất khi có nhu cầu. Do đó, lượng nhập khẩu của Việt Nam khoảng 600–700 nghìn m³ là tương đối nhỏ so với khả năng cung ứng. Ngoài ra, Việt Nam còn có thể nhập từ các trung tâm phân phối trong khu vực như Hàn Quốc hoặc Singapore".

Điểm tích cực là nguồn nhập khẩu ethanol khá dồi dào, đặc biệt từ Mỹ và Brazil, giúp giảm áp lực thiếu hụt. So với xăng khoáng, ethanol có chuỗi cung ứng linh hoạt hơn, ít chịu rủi ro địa chính trị.

Xăng sinh học, lời giải dài hạn cho bài toán nhập khẩu năng lượng

Về dài hạn, lộ trình không dừng ở E10 mà hướng tới các mức phối trộn cao hơn, qua đó giảm đáng kể phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Ông Bùi Ngoc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội xăng dầu Việt Nam phân tích: "Về cơ cấu, nếu mỗi năm chúng ta sử dụng khoảng 26–26,5 triệu m³/tấn xăng dầu, với tỷ lệ phối trộn 10% ethanol cho cả xăng và diesel thì có thể giảm phụ thuộc khoảng 2 triệu m³/tấn mỗi năm – một con số rất có ý nghĩa. Nếu chương trình được tổ chức tốt và nâng lên các mức E15, E20 hoặc B10–B15, thậm chí như Indonesia đã áp dụng B20, B40, thì hiệu quả giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch sẽ càng rõ rệt.

Đặc biệt đối với xăng dầu chúng ta là một nước nhập khẩu ròng, chúng ta mới chỉ đáp ứng được 30% trên tổng nhu cầu xăng dầu mà chúng ta sử dụng, 70% đang phải nhập khẩu. Do đó những chương trình về NLSH cần phải được tổ chức một cách bài bản, đồng bộ và đặt ra những mục tiêu hết sức cụ thể trong tương lai".

Tuy nhiên, để vận hành bền vững, “nút thắt” nằm ở nguồn nguyên liệu đầu vào. Khi các nhà máy hoạt động ổn định, nhu cầu ngô, sắn sẽ tăng, tạo động lực hình thành vùng nguyên liệu và liên kết sản xuất.

Ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam nêu quan điểm: "Khi chương trình NLSH được thiết kế lại như hiện nay, tôi đánh giá sẽ tạo điều kiện để các nhà máy cồn có cơ hội vận hành tối đa công suất. Khi hoạt động, các nhà máy sẽ phát sinh nhu cầu lớn về nguyên liệu, chủ yếu là ngô và sắn.

Do vậy, khi các nhà máy có nhu cầu mua nguồn liệu thì nó sẽ kích thích bà con xây dựng các kế hoạch về trồng ngô, trồng sắn, khi người ta biết được đầu ra ổn định thì sẽ lập kế hoạch về vùng trồng, canh tác, tổ chức sản xuất để người ta đáp ứng nhu cầu thu mua các nhà máy. Tôi cho rằng đó chính là con đường để chúng ta có được vùng nguyên liệu ổn định".

Từ góc nhìn thị trường, xăng sinh học là một chuỗi giá trị khép kín: từ cánh đồng đến nhà máy, từ cảng nhập khẩu đến trạm xăng. Khi chuỗi này vận hành trơn tru, lợi ích không chỉ dừng ở giảm phát thải hay tiết kiệm ngoại tệ, mà còn là tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng tự chủ hơn. Một chính sách nhiên liệu – nhưng lại là phép thử cho cả năng lực điều hành kinh tế./.