Vì một thế hệ không thuốc lá: Cấm hoàn toàn với người sinh từ 2010 trở đi

NGUYÊN NHÂN CỦA NHIỀU BỆNH NGUY HIỂM

Theo đại diện Bộ Y tế, dù công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt một số kết quả bước đầu, người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, vẫn dễ dàng tiếp cận các sản phẩm thuốc lá. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường kiểm soát mạng lưới bán lẻ thuốc lá nhằm giảm nguồn cung và hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm. Để giải quyết vấn đề này, trong năm 2026, Bộ Y tế sẽ sửa và trình Chính phủ, Quốc hội Luật sửa đổi Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá.

Trong đó, Bộ Y tế đề xuất Chính phủ thông qua 2 chính sách lớn: "Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác"; "Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức".

Ngoài ra, Bộ Y tế kiến nghị Chính phủ xem xét bổ sung quy định "cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá" vào dự án luật lần này hoặc đưa vào lộ trình phù hợp hơn với điều kiện kinh tế - xã hội. Theo cơ quan soạn thảo, đây là giải pháp nhằm từng bước tạo ra một thế hệ người Việt không hút thuốc, giảm tỷ lệ nghiện nicotine trong giới trẻ và hạn chế người hút thuốc thụ động.

Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính gây ra khoảng 103 nghìn ca tử vong mỗi năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và cả chi phí môi trường.

Tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13–17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã lên tới 8,1%. Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới mà còn là dấu hiệu của một nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên.

Dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe, tạo gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Chính vì vậy, các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá trong những năm gần đây không chỉ là giải pháp y tế, mà còn là chính sách phát triển bền vững, đầu tư cho nguồn nhân lực và tương lai của đất nước. Mỗi biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và năng suất lao động của xã hội.

Bộ Y tế đang trình Chính phủ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự án luật cần hoàn thành, gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 31/7/2026 để trình Quốc hội thông qua vào kỳ họp thứ hai, Quốc hội XVI  vào tháng 10/2026.

CẦN TIẾP TỤC TRUYỀN THÔNG

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó khoảng 69 chất gây ung thư. Trên toàn cầu, thuốc lá gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, bao gồm khoảng 1,6 triệu người chết do hít phải khói thuốc thụ động. Trong bối cảnh đó, đề xuất cấm người sinh từ năm 2010 mua, sử dụng thuốc lá của Việt Nam có ý nghĩa như thế nào?

Phóng viên VOV Ban Giao thông Quốc gia đã có cuộc trao đổi cùng BS Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam.

PV: Thưa ông, Bộ Y tế vừa đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá. Ông đánh giá thế nào về đề xuất này?

BS Nguyễn Tuấn Lâm: Đây là một biện pháp mang tính đột phá, Tổ chức Y tế Thế giới xếp giải pháp này ở nhóm các biện pháp kiểm soát thuốc lá hướng tới tương lai. Trên thế giới đã nhen nhóm triển khai giải pháp từ các năm gần đây. Đặc điểm của giải pháp này là nó có tác động từ từ, kết quả chỉ rõ sau khoảng 20 năm. Đặc điểm của tác động từ từ sẽ dễ tạo sự đồng thuận hơn, các ngành công nghiệp có thời gian chuẩn bị, điều chỉnh.

Tuy nhiên, trong thời gian đầu, nó chưa có tác động mạnh thì chúng ta đồng thời phải thực hiện các biện pháp khác. Khi thực hiện chính sách thế hệ không khói thuốc thì các quốc gia vẫn phải thực hiện giải pháp giảm thuốc lá như Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo.

Chúng tôi được biết, Bộ Y tế đã tiến hành đánh giá tác động chi tiết, kết quả cho thấy sau khoảng 25 năm, chúng ta có thể giảm được tỷ lệ hút thuốc còn một nửa so với hiện nay và sau khoảng 50 năm, chúng ta sẽ về mức khoảng 5% - là mức lý tưởng. Do đó, đây là giải pháp tốt nhưng Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo cần tiến hành đồng thời với các giải pháp khác.

PV: Vậy, ông có đóng góp gì để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của chính sách này trong thực tiễn?

BS Nguyễn Tuấn Lâm:  Để triển khai chính sách này một cách hiệu quả thì trước hết chúng ta cần tiếp tục truyền thông để nâng cao nhận thức để hiểu về biện pháp này. Thứ hai là việc thực thi quy định cấm bán, cấm sử dụng thì cần tăng cường kiểm tra hệ thống bán thuốc lá, nên giảm các điểm được phép bán và phải là các điểm có đăng ký kinh doanh; sau đó cần cơ quan chức năng giám sát việc thực thi, khi bán phải có tài liệu chứng minh về tuổi như trưng ra VNeID.

Nếu chính phủ quyết tâm, cả hệ thống vào cuộc chắc chắn có thể thực hiện được; thực hiện càng mạnh thì hiệu quả càng cao.

PV: Trong Dự thảo này, Bộ Y tế cũng đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng bán lẻ. Theo ông, điều này có ý nghĩa ra sao?

BS Nguyễn Tuấn Lâm: Biện pháp này cũng nằm trong các giải pháp thực thi mà Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo là cấm quảng cáo, khuyến mại, tài trợ thuốc lá. Khi trưng bày sản phẩm thuốc lá thì dù chỉ trưng bày 1 bao thôi thì số lượng sản phẩm và các nhãn trên thị trường rất lớn, theo thống kê của chúng tôi có hơn 180 nhãn sản phẩm khác nhau. Nếu mỗi bao chỉ một loại và trưng bày bắt mắt sẽ có tác động tiêu cực với những người đang hút thuốc mà mong muốn bỏ thuốc thì nhìn thấy bao thuốc họ sẽ bị thôi thúc sử dụng, rất khó để bỏ.

Còn với trẻ em nhìn thấy bao thuốc cũng muốn thử rồi bắt đầu hút thuốc. Khi chúng ta quy định cấm trưng bày sẽ giảm hiệu quả quảng cáo của sản phẩm, làm cho người ta dễ bỏ thuốc, còn trẻ em ít bắt đầu hút thuốc. Biện pháp này thực ra rất ăn nhập với biện pháp thế hệ không khói thuốc bởi vì các em không nhìn thấy thuốc lá thì khả năng bắt đầu hút thuốc sẽ giảm đi nhiều.

PV: Vâng, xin được cảm ơn ông!

XÂY DỰNG MỘT "THẾ HỆ KHÔNG KHÓI THUỐC"

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, xây dựng một "thế hệ không khói thuốc" không chỉ nhằm xử lý những khoảng trống hiện hành và phù hợp hơn với thực tiễn, mà còn bảo vệ thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua.

Phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc trao đổi cùng GS.TS Nguyễn Anh Trí, Nguyên Đại biểu Quốc hội khoá XIV, XV về những đóng góp cho Dự thảo này.

PV: Thưa ông, ông thấy sao về đề xuất cấm mua, sử dụng thuốc lá đối với người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau?

GS.TS Nguyễn Anh Trí: Đây là việc làm thiết thực, tôi rất ủng hộ đề xuất này và hy vọng nó sẽ được thông qua. Trên thế giới có nhiều nước đã có cách làm tương tự thế này, tức là quy định từ độ tuổi nào trở đi thì không được mua bán, sử dụng thuốc lá. Bằng cách đó đã giải quyết được cả một thế hệ không hút thuốc lá.

Ở Việt Nam, đây là đề xuất của bộ Tư pháp, còn bộ Y tế sau khi tiến hành đánh giá tác động một cách kỹ lưỡng thì chính thức đưa nội dung này vào Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ở đây, tôi thấy có cách làm hết sức thận trọng, cách làm này đã được tham khảo kinh nghiệm quốc tế, có đánh giá tác động bài bản và bây giờ đưa vào luật là đúng thời điểm.

PV: Để đề xuất trên triển khai có hiệu quả trong thực tiễn, ông có đóng góp gì?

GS.TS Nguyễn Anh Trí: Để nội dung này đi vào được thực tiễn đòi hỏi quyết tâm chính trị lớn của toàn Đảng, toàn dân để phòng chống tác hại thuốc lá. Thứ hai là cần nghiêm chỉnh tổ chức các hoạt động để triển khai nội dung này.

Việc mua bán thuốc lá lâu nay quá phổ biến và dễ dàng nên tôi mong Chính phủ kịp thời ra ngay các thông tư, quy định để sớm triển khai được nội dung cấm này. Tôi rất mừng đã được nội dung này vào luật để từ đó có cơ sở triển khai trong thực tiễn.

PV: Những quy định mới vừa nêu, khi được thông qua, theo ông có tác động ra sao? Giúp hình thành "thế hệ Việt Nam không khói thuốc" trong tương lai như thế nào?

GS.TS Nguyễn Anh Trí: Nội dung này được thông qua, theo tôi việc phòng chống tác hại thuốc lá sẽ bước sang một trang mới. Nó đã bao gồm cả thuốc lá truyền thống và cả thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cả các loại thuốc mới có thể sẽ xuất hiện. Nó quy định rất triệt để từ sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, chứa chấp, sử dụng thuốc lá. Nội dung cấm cả một thế hệ trẻ tuổi liên quan đến thuốc lá là rất rộng và tôi hy vọng, nếu nội dung được Quốc hội thông qua và hiện thực hóa trên thực tế thì có thể nói đất nước chúng ta sẽ chấm dứt được nạn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang lan nhanh. Nó sẽ giúp một thế hệ từ 2010 trở đi không hút thuốc lá nữa, giúp bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, đất nước thực sự văn minh.

PV: Vâng, xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!

Theo đại diện Bộ Y tế, kết quả đánh giá tác động chính sách cho thấy, nếu được thực thi và tuân thủ, chính sách này sẽ có hiệu quả rất cao đối với giảm tỉ lệ hút thuốc, giảm nhanh số người hút thuốc thụ động, bảo vệ được sức khoẻ người dân, giảm chi phí lớn cho chăm sóc sức khỏe và tổn thất do mất năng suất lao động gây ra.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của chính sách này, cần sự thống nhất, ủng hộ của Quốc hội, Chính phủ, Bộ ngành liên quan, đặc biệt của Bộ Công an, Bộ Công Thương, sự ủng hộ của người dân và triển khai đồng bộ các biện pháp trong việc kiểm soát mua và bán thuốc lá cho đối tượng này, cụ thể như: Tăng cường truyền thông đối với người bán, người mua; bảo đảm tuân thủ tại điểm bán thông qua xác minh năm sinh chính xác và nhất quán; giảm điểm bán lẻ và xử lý nghiêm khi vi phạm.

Bạn kỳ vọng gì vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với nội dung cấm người sinh từ năm 2010 mua và hút thuốc lá? Những quy định mới sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe giới trẻ và cộng đồng. ra sao? giúps xác lập một "thế hệ Việt Nam không khói thuốc" như thế nào?

---

Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho Dự thảo qua hotline 02437.91.91.91, qua fanpage VOV Giao thông, hoặc có thể góp ý trực tiếp trên Cổngthông tin điện tử của Bộ Y tế.