Vẫn xuất hiện ngân hàng tăng lãi suất huy động, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu siết kiểm tra

Chỉ trong tháng 5/2026, NHNN liên tiếp ban hành các văn bản chỉ đạo, yêu cầu kiểm tra chuyên đề và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm trong hoạt động huy động vốn. Nội dung này sẽ được chúng tôi ghi nhận ngay sau đây:

Lãi suất huy động thực tế vẫn neo cao

Mặc dù biểu lãi suất niêm yết trên website của các ngân hàng ghi nhận xu hướng giảm, song báo cáo khảo sát thực tế từ Công ty Chứng khoán MB (MBS) lại chỉ ra mức lãi suất tiền gửi thực tế tại quầy hoặc qua các hợp đồng tiền gửi thỏa thuận ở nhiều nhà băng đang cao hơn đáng kể so với mức công bố.

Cũng chỉ ra thực tế về mặt bằng lãi suất thực tế hiện nay, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối Ngân hàng đầu tư chứng khoán An Bình cho biết: "Lãi suất thực huy động của các ngân hàng vẫn đang mặt bằng cao chứ thực tế chưa hạ nhiệt. Mặc dù có tín hiệu tích cực là không còn tình trạng căng thẳng như đợt cao điểm tháng 2, 3, tăng huy động lãi suất lên trên 10%, đã có những thời điểm nóng như vậy. Tuy nhiên, đến thời điểm bây giờ, lãi suất huy động thực thì cũng đã hạ nhiệt bớt  nhưng nhìn chung là mặt bằng cũng vẫn cao. Chi phí vốn của các ngân hàng huy động vẫn đang khá là cao, chưa hạ nhiệt hoàn toàn nên sẽ ảnh hưởng đến lãi suất vay ra của các ngân hàng".

Theo các chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi khiến mặt bằng lãi suất chịu áp lực tăng trở lại xuất phát từ sự lệch pha gay gắt giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và tốc độ huy động vốn. Phân tích về tác động của sự gia tăng về lãi suất, chuyên gia tài chính ngân hàng cho biết: "Nếu lãi suất huy động tăng tự do, chi phí vốn đầu vào sẽ tăng theo và kéo mặt bằng lãi suất cho vay đi lên, gây khó khăn cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Bên cạnh đó, nếu lãi suất VND giảm quá sâu, chênh lệch lãi suất giữa VND và USD bị thu hẹp cũng có thể khiến người dân và doanh nghiệp gia tăng nắm giữ USD, tạo áp lực lên tỷ giá và dòng vốn."

Lý giải một phần nguyên nhân vì sao lãi suất tăng mạnh, ông Nguyễn Thanh Minh, Giám đốc điều hành Công ty One second cho biết: "Khi thúc đầy tăng trưởng tín dụng cực kỳ cao, sẽ có hệ quả phải chịu dư nợ tín dụng nhanh, nhưng tốc độ huy động vốn không tăng nhanh bằng dẫn tới mất thanh khoản. Các ngân hàng phải huy động tiền gửi của người dân để bù đắp thanh khoản. Năm 2026 thúc đẩy đầu tư công còn cao hơn, vì vậy thiếu vốn trong ngắn hạn là điều hiển nhiên, đây cũng là một trong những lý do chính lãi suất tăng trong thời gian vừa qua."

Tăng cường kiểm tra, triển khai giải pháp hỗ trợ thanh khoản hệ thống ngân hàng

Cũng theo thông báo mới nhất của NHNN, trong tháng 4/2026, mặt bằng lãi suất thị trường liên tục có xu hướng giảm. Tuy nhiên, những ngày gần đây xuất hiện hiện tượng cá biệt một số tổ chức tín dụng không thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của NHNN, điều chỉnh tăng lãi suất và đã được các cơ quan báo chí, truyền thông phản ánh.

Trước diễn biến này, ngày 14-5-2026, NHNN ban hành Công văn số 3972 yêu cầu các NHNN khu vực tổ chức kiểm tra các chi nhánh ngân hàng thương mại trên địa bàn trong việc thực hiện chủ trương giảm mặt bằng lãi suất. Không chỉ vậy, ngày 21/5, NHNN tiếp tục ban hành Công văn số 4190 yêu cầu các NHNN khu vực tổ chức họp với các chi nhánh ngân hàng thương mại để quán triệt việc thực hiện nghiêm Thông báo của NHNN về giảm mặt bằng lãi suất. Đồng thời, NHNN cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra việc giảm lãi suất của các ngân hàng thương mại và xử lý nghiêm các sai phạm nếu có.

Bà Phùng Thị Bình, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Agribank cho biết, ngân hàng đã chấp nhận giảm lợi nhuận để rút ngắn khoản chênh lệch giữa lãi suất huy động và cho vay, giữ ổn định mặt bằng lãi suất trong thời gian vừa qua: "Chúng tôi đã lường trước huy động vốn sẽ rất khó khăn nhưng không nghĩ sẽ khó khăn như vậy. Nguồn vốn huy động tăng 0,3% trong khi lãi suất huy động dân cư tăng 1,5%, lãi suất huy động từ tổ chức giảm 1,2%. Đấy là bằng chứng rõ nét chứng minh ngân hàng vẫn luôn kiên định mục tiêu giữ ổn định lãi suất."

Trước những động thái này, theo ông Nguyễn Thế Minh, dự báo trong thời gian tới, lãi suất sẽ hạ nhiệt: "Trong thời gian tới, tôi cho rằng, mặt bằng lãi suất sẽ khá hơn và thanh khoản trong hệ thống sẽ ổn hơn. Trong đó, sau mùa đại hội cổ đông thì họ sẽ tăng định lượng vốn lên, một nguồn vốn mới bổ sung cho các NH, giúp gia tăng tính thanh khoản cho NH. Và lãi suất USD trong thời gian tới sẽ hạ nhiệt bớt." 

Bên cạnh các biện pháp hành chính và tăng cường kiểm tra thị trường, NHNN cũng triển khai nhiều giải pháp kỹ thuật nhằm hỗ trợ thanh khoản và tạo thêm dư địa vốn cho hệ thống ngân hàng. Đáng chú ý, Thông tư 08/2026 có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 đã cho phép các tổ chức tín dụng được tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào cấu phần tổng tiền gửi khi tính toán tỷ lệ LDR (tỷ lệ cho vay/huy động) thay vì phải loại bỏ hoàn toàn theo lộ trình trước đó./.