Đánh thuế tài sản số và biển số xe trúng đấu giá: Bước ngoặt lớn và những bài toán thực tế

Đây được coi là bước đi đột phá nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý thuế, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức trong việc thực thi.

Cần sớm đưa dòng tiền khổng lồ ra khỏi "vùng xám"

Trước thời điểm 01/7/2026, hoạt động giao dịch tiền mã hóa (crypto) tại Việt Nam nằm trong “vùng xám” – tức là không bị cấm nhưng không được pháp luật thừa nhận là tiền tệ hay phương thức thanh toán.

Việc dòng tiền khổng lồ lưu thông qua các sàn giao dịch quốc tế mà không thu được thuế gây thất thu lớn cho ngân sách tương tự như việc mua bán sang tay biển số đẹp – một loại thị trường thứ cấp mới nổi chưa có cơ chế áp thuế thu nhập cá nhân.

Ở đây, trước tiên cần làm rõ những vấn đề liên quan đến thị trường tiền mã hóa hay coi như bước đệm chuẩn bị cho việc hợp thức hóa loại hình tiền tệ công nghệ cao này. Trước tiên là hợp thức hóa về mặt nghĩa vụ, dù dòng tiền mã hóa chưa được công nhận là tiền tệ, việc thu thuế thu nhập cá nhân đồng nghĩa với việc Nhà nước thừa nhận giá trị tài sản của chúng về mặt kinh tế. Như vậy, quyền lợi của chính những cá nhân, tập thể sở hữu tiền số nói riêng, tài sản số nói chung, được bảo đảm trước pháp luật.

Lấy ví dụ rất đơn giản, chồng của người phụ nữ này sở hữu tiền số nhưng gia đình không thể sử dụng làm sản vay vốn ngân hàng, dẫn đến gặp nhiều khó khăn trong kinh doanh.

“Chồng tôi có một ít tiền số, quy đổi ra tiền cũng được một khoản kha khá nhưng tôi lại không thể sử dụng làm tài sản thế chấp vay vốn ngân hàng kinh doanh vì tiền số chưa được pháp luật công nhận”.

Theo luật sư Trương Thanh Đức, Công ty Luật Anvi, việc thu thuế tài sản đảm bảo vấn đề thu ngân sách khi mà loại tiền này được giao dịch với giá trị rất lớn.

“Về nguyên tắc có thể thu những loại thuế như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập và những loại thuế khác liên quan khi đồng tiền đó được giao dịch chính thức chắc chắn đây cũng là nguồn thu lớn vì quy mô, tần suất giao dịch của thị trường rất lớn”.

Minh bạch hóa kinh tế số

Các giao dịch biển số xe ô tô ghi nhận sự phát triển mạnh trong hơn một năm trở lại đây khi số đẹp được đấu giá công khai. Thị trường thứ cấp mua bán, sang tay biển số đẹp hình thành với giá trị từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng. Tuy nhiên, cơ chế áp thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động mua bán chuyển nhượng này chưa thực sự đồng nhất, gây lúng túng cho cả người dân lẫn cơ quan quản lý.

Điểm mới quan trọng nhất của quy định này là việc đưa tài sản số lần đầu tiên vào diện điều chỉnh của Luật Thuế thu nhập cá nhân. Bản chất của mức thuế 0,1% trên giá trị giao dịch chuyển nhượng tương tự như cách chúng ta đang áp dụng với thị trường chứng khoán.

Đối với thị trường tiền mã hóa, sắc thuế mới mang lại tác động kép một mặt giúp tăng nguồn thu ngân sách từ một thị trường ngầm bấy lâu nay. Mặt khác, dù dòng tiền mã hóa vẫn chưa được công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp, việc thu thuế thu nhập đồng nghĩa với việc Nhà nước gián tiếp thừa nhận giá trị tài sản của chúng về mặt kinh tế.

Ông Mai Huy Tuần, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ số SSI, cho biết: “Phát triển các công nghệ chuỗi blockchain phần nào cũng yên tâm có thể đóng thuế cho nhà nước  một cách chính thống và cũng để cho doanh nghiệp có cơ hội phát triển nhanh để kịp với tốc độ phát triển của thế giới”.

Đối với thị trường mua bán biển số xe trúng đấu giá, mức thuế 0,1% tính trên giá trị chuyển nhượng giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình sang tên, đổi chủ. Sắc thuế này sẽ góp phần minh bạch hóa thị trường chợ đen, ngăn chặn tình trạng khai gian giá trị hoặc giao dịch ngầm, đưa hoạt động đầu tư biển số đẹp đi vào quỹ đạo chuyên nghiệp và minh bạch.

Mặc dù sắc thuế mới thể hiện quyết tâm lớn của cơ quan quản lý, việc áp dụng vào thực tế chắc chắn còn đối mặt với không ít rào cản kỹ thuật, đặc biệt là đối với mảng tài sản số. Việc người dân tự giao dịch ngang hàng hoặc chuyển tài sản từ ví này sang ví khác rất khó để cơ quan thuế phát hiện.

TS Đặng Minh Tuấn, Chủ tịch liên minh Blockchain Việt Nam cho biết: “Khi mà các giao dịch được công nhận thì phải có giấy phép và cơ quan chức năng sẽ đánh giá, kiểm tra về tính thanh khoản, tính an toàn bảo mật của sàn. Khi các giao dịch được đi vào quản lý thì rủi ro đã được hạn chế. Nên các nhà đầu tư cũng như doanh nghiệp cần cập nhật đầy đủ các thông tin từ cơ quan quản lý”.

Quy định áp thuế 0,1% từ ngày 1/7/2026 là một bước đi mang tính lịch sử, đánh dấu sự chuyển mình của hệ thống pháp lý Việt Nam trước làn sóng kinh tế số. Tuy nhiên, để luật thực sự đi vào cuộc sống và đạt hiệu quả tối ưu, các cơ quan chức năng cần sớm ban hành các thông tư hướng dẫn công nghệ cụ thể, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các tổ chức tín dụng để giám sát dòng tiền giao dịch. Đối với các nhà đầu tư, việc chủ động tìm hiểu và tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ là trách nhiệm mà còn là tấm thẻ căn cước giúp bảo vệ quyền sở hữu tài sản của chính mình một cách an toàn và bền vững nhất./.