Thiếu nhân lực vận tải, Nhật Bản tìm nguồn lao động từ các nước Đông Nam Á

Ngành vận tải Nhật Bản tìm đến Philippines để tuyển nhân lực

Tình trạng thiếu lao động kéo dài trong những năm gần đây đã khiến nhiều doanh nghiệp vận tải của Nhật Bản gặp khó khăn trong việc tuyển nhân sự, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19. Hiện nay, ngành này đang hướng tới Philippines, quốc gia có truyền thống đưa lao động có tay nghề ra làm việc ở nước ngoài.

“Chúng tôi rất vui mừng thông báo rằng bạn đã được nhận vào làm việc tại hãng hàng không ANA”.

Tháng 11/2025, hãng hàng không Nhật Bản ANA đã tổ chức lễ trao thư mời làm việc tại Philippines. Sáu sinh viên, đều tốt nghiệp một trường cao đẳng hàng không địa phương, hiện đang làm nhân viên mặt đất tại một sân bay ở miền trung Nhật Bản. Họ đảm nhiệm những công việc quan trọng, bao gồm hướng dẫn máy bay di chuyển trên đường băng.

Đây là những nhân viên nước ngoài đầu tiên của hãng được tuyển cho vị trí này theo chương trình “lao động kỹ năng đặc định” của Nhật Bản – tức lao động nước ngoài có tay nghề, làm việc theo cơ chế riêng trong các ngành thiếu nhân lực. Công ty dự kiến sẽ sớm tuyển thêm nhân sự tương tự tại các sân bay trong nước.

Một nhân viên người Philippines chia sẻ: “Được làm việc với ANA thực sự là ước mơ trở thành hiện thực. Tôi rất vui khi được làm việc cùng các bạn cùng lớp của mình. Thật tuyệt khi hiện giờ chúng tôi có thể có mặt tại đây.”

Các hãng hàng không Nhật Bản đang tự động hóa hoạt động mặt đất và tích cực tuyển dụng trong nước, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc lấp đầy các vị trí. Để tránh gián đoạn các chuyến bay, Nhật Bản dự kiến cần tới 4.400 lao động trong ngành hàng không theo chương trình này trong vòng 5 năm, đến hết tháng 3/2029.

Vì an toàn là ưu tiên hàng đầu, nên dù chỉ một sai sót nhỏ trong giao tiếp cũng không được phép xảy ra. Do đó, các hãng hàng không yêu cầu trình độ ngôn ngữ ở mức cao. Trong sáu tháng trước khi đến Nhật Bản, mỗi học viên phải tham gia 420 giờ học tiếng Nhật chuyên sâu.

Ông Suzuki Terumasa, thuộc Quản lý nguồn lực toàn cầu tại các sân bay Nhật /bản của ANA, cho biết: “Chúng tôi đang tự động hóa và tinh giản hoạt động ở mọi nơi có thể, nhưng các quyết định và mệnh lệnh cuối cùng vẫn phải do con người đưa ra. Chúng tôi hy vọng những nhân viên mới sẽ đóng vai trò quan trọng trong hệ thống hạ tầng giao thông của Nhật Bản.”

Một học viện hàng hải gần Manila, Philippines, được vận hành chung bởi một công ty vận tải biển lớn của Nhật Bản và đối tác địa phương. Việc đảm bảo đủ nhân lực cũng là thách thức đối với ngành này.

Sinh viên của học viện thực hành trên các mô phỏng tình huống, bao gồm cả các tai nạn trên biển. Một nửa số sinh viên tốt nghiệp cho biết họ dự định làm việc trên các con tàu của công ty Nhật Bản.

“Tôi sẽ cố gắng vượt qua mọi giới hạn của bản thân để đạt được điều mình mong muốn", một nữ sinh viên cho biết.

Công ty vận tải biển này nhận thấy tầm quan trọng của việc giữ chân nhân viên – những người thường phải làm việc trên biển trong thời gian dài. Công ty đã tổ chức một ngày vui chơi tại công viên giải trí cho khoảng 3.000 thuyền viên và gia đình của họ.

Một thuyền viên chia sẻ: “Chúng tôi phải ở trên tàu khoảng 9 tháng. Khi được nghỉ phép, đây thực sự là món quà tuyệt vời để gia đình tôi có thể tận hưởng một chút niềm vui.”

Ông Shinoda Toshinobu, Phó Chủ tịch điều hành, Công ty Mitsui O.S.K. Lines cho biết: “Chúng tôi coi họ là những người có động lực cao, làm việc nghiêm túc và có thái độ tích cực. Chúng tôi cần tăng cường nỗ lực để tuyển dụng các thuyền viên Philippines, những người mà chúng tôi tin là có những phẩm chất phù hợp.”

Đào tạo lái xe buýt kiểu Nhật tại Indonesia

Trong khi đó, tại một trường đào tạo lái xe theo phong cách Nhật Bản ở Indonesia, học viên vừa học tiếng Nhật vừa học luật giao thông của Nhật. Khoảng 50 tài xế dự kiến sẽ sang Nhật làm việc trong vòng một năm tới.

Nằm tại Karanganyar, tỉnh Trung Java (Indonesia), Trường Lái xe Japan - Indonesia Driving School (JIDS) được bao quanh bởi những hàng chuối và cánh đồng lúa. Sân tập lái của trường có biển dừng viết bằng tiếng Nhật, biển báo đường sắt kiểu Nhật và cả đoạn dốc để thực hành lái xe.

Ngôi trường được thành lập vào tháng 8/2024 bởi công ty KS Global phối hợp với một cơ sở đào tạo dạy nghề tại Indonesia. Công ty này có trụ sở tại quận Shinjuku (Tokyo) và cũng hoạt động trong lĩnh vực tuyển dụng lao động nước ngoài.

Chương trình đào tạo tiếng Nhật tại trường bao gồm từ mức giao tiếp cơ bản đến trình độ cần thiết để vượt qua kỳ thi lấy bằng lái xe tại Nhật Bản.

Ông Kenichi Hikawa, Giám đốc điều hành KS Global, cho biết: “Điểm mấu chốt là luật giao thông của Indonesia giống Nhật Bản: xe chạy bên trái đường và vô lăng bên phải. Ngoài ra còn có những lợi thế khác, chẳng hạn xe hơi Nhật chiếm thị phần lớn tại Indonesia, khiến người dân nước này quen với việc lái các loại xe của Nhật.”

Vào tháng 3/2024, ngay trước khi Trường Lái xe Japan - Indonesia Driving School mở cửa, chính phủ Nhật Bản đã bổ sung tài xế xe tải, xe buýt và taxi nước ngoài vào diện cư trú “lao động kỹ năng đặc định”, qua đó mở cửa ngành vận tải ô tô cho lao động nước ngoài.

Tập đoàn Tokyo Bus, đơn vị vận hành các tuyến xe buýt Limousine và các dịch vụ vận tải trong tỉnh, hiện có 4 tài xế người Philippines làm việc tại chi nhánh Okinawa. Những tài xế này đã được tuyển dụng và cấp phép thông qua hệ thống tư cách lưu trú "Kỹ năng đặc định".

Một trong số họ là anh Luares Jae-Ian đã bắt đầu nhiệm vụ trên chuyến xe buýt đưa đón kết nối giữa Sân bay Naha và khu vực Chatan.

Anh Ian cùng 3 đồng nghiệp khác đã hoàn thành việc lấy bằng lái xe hạng nặng loại 2 (loại bằng chuyên dụng để chở khách) tại tỉnh Fukushima. Sau đó, họ đã đến Okinawa vào tháng 10 năm 2025 và trải qua nhiều đợt đào tạo nghiệp vụ kỹ lưỡng. Ngoài ra, tất cả các tài xế này đều đạt trình độ tiếng Nhật từ N3 trở lên và có khả năng giao tiếp tiếng Anh lưu loát.

Anh Luares Jae-Ian chia sẻ: "Lần đầu chở hành khách, thực sự hôm nay tôi đã cảm thấy rất hồi hộp. Tôi nghĩ rằng nếu làm việc này hàng ngày thì mình sẽ sớm quen thôi. Tôi sẽ chú ý lái xe an toàn, tuyệt đối tránh việc bẻ lái hay phanh gấp."

Công ty Tokyo Bus kỳ vọng rằng bằng việc tích cực tuyển dụng nhân sự người nước ngoài, họ sẽ góp phần cải thiện tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng đang là bài toán khó của toàn ngành vận tải hiện nay.

Có thể nói, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút lao động có tay nghề ngày càng gay gắt trên toàn cầu, các doanh nghiệp vận tải Nhật Bản đang tìm cách tích cực tuyển dụng những nhân sự tốt nhất và đào tạo họ để duy trì hoạt động của ngành.

Còn tại Việt Nam, ngành vận tải đang thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực, đặc biệt là tài xế xe tải hạng FC, CE và container, khiến nhiều phương tiện phải nằm bãi.

Theo các doanh nghiệp vận tải, tỷ lệ thiếu tài xế hiện ở mức 10–50%, do đặc thù công việc nặng nhọc, thu nhập chưa hấp dẫn, quy định 24 tuổi mới được thi bằng FC và nguồn đào tạo còn hạn chế.

Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cảnh báo tình trạng thiếu nhân lực kéo dài có thể ảnh hưởng hoạt động logistics, trong bối cảnh vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống vận chuyển, làm tăng chi phí. Đầu năm 2026, nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực logistics tăng nhưng lao động trẻ ít mặn mà với nghề.

Trong lĩnh vực vận tải, dù thuộc nhóm dịch vụ theo cam kết WTO cho phép di chuyển nội bộ doanh nghiệp nước ngoài, việc tuyển lao động nước ngoài vẫn phải được cơ quan quản lý chấp thuận và đáp ứng yêu cầu về giấy phép lái xe tại Việt Nam. Hiện chưa có dịch vụ thuê tài xế nước ngoài quy mô lớn; doanh nghiệp chủ yếu sử dụng tài xế Việt Nam, một số trường hợp yêu cầu thêm khả năng giao tiếp tiếng Anh để phục vụ khách quốc tế.