"Xanh hoá” logistic và bài toán về hạ tầng sạc

Xe tải điện tăng tốc, doanh nghiệp đối mặt “điểm nghẽn” hạ tầng sạc

Giá dầu diesel tăng cao và biến động mạnh, đặc biệt do những gián đoạn trên thị trường năng lượng toàn cầu gần đây đang bào mòn lợi nhuận của các doanh nghiệp, buộc nhiều đơn vị vận tải phải tìm đến giải pháp thay thế xe chạy xăng bằng xe điện.

Tại Singapore, nhiều nhà cung cấp cho biết nhu cầu đối với xe van điện, xe minibus điện và xe tải nhẹ điện đang tăng trưởng đều. Còn số liệu của Cơ quan Giao thông Đường bộ Singapore cho biết các loại phương tiện này chiếm khoảng 25% tổng số xe đăng ký mới trong năm 2025. Và chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này đã tăng lên 33%.

Theo Hong Seh Group, nhà cung cấp xe điện, khách hàng bị thu hút bởi chi phí vận hành thấp hơn, khi việc chuyển sang xe điện có thể giúp giảm tới 50% chi phí nhiên liệu, qua đó tiết kiệm đáng kể chi phí khai thác.

Ông Edward Tan, giám đốc điều hành của Hong Seh Group chia sẻ: “Các phương tiện thực tế đã trở nên tốt hơn rất nhiều. Chúng được trang bị nhiều công nghệ tiên tiến hơn, an toàn hơn và vận hành hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, các tính năng an toàn được tích hợp trên xe cũng ngày càng được nâng cấp.”

Nhưng theo ông Ryan Hoo, Giám đốc Phát triển bền vững của doanh nghiệp hậu cần Call Lade Enterprises, yếu tố kinh tế không phải là lý do duy nhất. Công ty này hiện có 1 nửa số xe là xe tải điện, nhưng lí do họ sử dụng chúng là vì ngày càng nhiều khách hàng yêu cầu chuỗi cung ứng xanh hơn và lượng phát thải carbon thấp hơn. Những doanh nghiệp không đáp ứng được các yêu cầu này có nguy cơ đánh mất cơ hội kinh doanh cũng như các hợp đồng vận chuyển.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất khi các doanh nghiệp như Call Lade chuyển đổi sang xe điện đó là thiếu hạ tầng sạc phù hợp. Hiện tại Singapore chỉ có số lượng rất hạn chế các trạm sạc đủ khả năng phục vụ xe tải cỡ lớn chở hàng trên 50 tấn, trong khi mỗi lần sạc có thể mất tới 6 giờ.

Ông Ryan Hoo chia sẻ: "Chúng tôi không thể chấp nhận khoảng thời gian trống khi phương tiện phải ngưng hoạt động. Không thể để xe tải phải xếp hàng chờ sạc rồi tiếp tục chờ đến khi sạc đầy mới có thể quay lại hoạt động."

Do đó, cho đến khi hệ thống trạm sạc tại các trung tâm logistics được mở rộng và vận hành ổn định hơn, ông Ryan Hoo cho rằng công ty chưa thể chấp nhận những rủi ro trong hoạt động nếu chuyển toàn bộ đội xe tải hạng nặng sang xe điện. Hiện công ty đang lên kế hoạch xây dựng thêm các điểm sạc riêng tại bãi đỗ xe tải trong 3–5 năm tới.

Bài toán chung của ngành vận tải 

Call Lade Enterprises không phải là doanh nghiệp duy nhất gặp vấn đề với hạ tầng sạc. Trên thực tế, nhiều công ty vận tải tại nhiều quốc gia cũng phải giải quyết bài toán tương tự.

Như mới đây, công ty xe tải điện Thụy Điển Einride vừa công bố sẽ triển khai xe tải điện hạng nặng trên mạng lưới hậu cần của Amazon tại Mỹ. Nhưng điểm đáng chú ý là dự án không bắt đầu bằng việc đầu tư vào phương tiện, mà bằng 5 trung tâm sạc chuyên dụng.

Hay một dự án khác của Amazon trong việc đầu tư xe tải điện để vận hành tại Đức và Anh cũng đặt việc xây dựng mạng lưới trạm sạc nhanh 360kw làm trọng tâm. Mỗi xe có thể sạc từ 20% lên 80% trong chưa đến một giờ, giúp giảm thời gian nằm chờ và duy trì lịch trình vận chuyển. Đồng thời, Amazon làm việc với chính quyền và các nhà phát triển hạ tầng để mở rộng mạng lưới sạc công cộng.

Theo thống kê từ công ty hậu cần PTV Logistics, chỉ tính riêng khu vực Châu Âu, hiện chưa có đến 2.000 trạm sạc công cộng có thể hỗ trợ xe tải hạng nặng. Trong khi đó, đến năm 2030, khu vực này cần khoảng 50 nghìn trạm sạc có khả năng hỗ trợ xe tải, tương đương với số tiền đầu tư vào khoảng 3.6 tỷ Euro. Đối với các hoạt động vận chuyển đường dài và xuyên biên giới, khoảng trống trong cơ sở hạ tầng sạc xe điện đang tạo ra rủi ro thực sự và hạn chế tốc độ điện khí hóa của các đội xe.

Chia sẻ hạ tầng sạc: Lời giải mới cho bài toán chi phí?

Trong khi chi phí đầu tư cho hạ tầng trạm sạc vẫn còn rất cao và tốn thời gian, một số doanh nghiệp như Voltempo lại lựa chọn hướng đi khác. Doanh nghiệp này xác định ba vấn đề lớn đang tồn tại với xe tải điện hiện nay. Thứ nhất, xe tải không thể nằm chờ sạc hàng giờ vì ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu. Thứ hai, nhiều bến bãi, trạm sạc không đủ công suất điện để sạc đồng thời hàng chục xe. Thứ ba, nếu mỗi xe có một bộ sạc riêng thì chi phí đầu tư và chi phí đấu nối điện sẽ rất lớn.

Do đó, doanh nghiệp này hướng tới mô hình chia sẻ hạ tầng sạc. Mỗi doanh nghiệp không nhất thiết phải xây một trạm sạc riêng. Thay vào đó, hạ tầng sạc nên được chia sẻ giữa nhiều đơn vị vận tải để tăng hiệu quả sử dụng và rút ngắn quá trình điện hóa đội xe.

Ông Neil Durno, Giám đốc Phát triển thị trường của Voltempo chia sẻ: “Lý do chúng tôi tập trung vào mô hình này là bởi chi phí đầu tư hạ tầng thực sự rất cao. Nếu nhìn vào hoạt động của một đội xe, các phương tiện thường xuyên ở ngoài đường để vận chuyển hàng hóa. Điều đó đồng nghĩa với việc hạ tầng tại bến bãi lại bị bỏ trống và chưa được khai thác hiệu quả trong phần lớn thời gian.

Xa hơn trong tương lai, mô hình này còn giúp các đơn vị đầu tư hạ tầng có thể thu hồi vốn và tối đa hóa lợi nhuận bằng cách cho các doanh nghiệp khác sử dụng chung cơ sở hạ tầng. Việc chia sẻ vừa giúp các đội xe linh hoạt hơn trong việc di chuyển, lại vừa giúp doanh nghiệp mở rộng phạm vi hoạt động dễ dàng hơn nhờ việc không bị phụ thuộc vào hạ tầng sạc của họ.”

Trong vài năm gần đây, Việt Nam đã phát triển nhanh mạng lưới trạm sạc cho ô tô điện cá nhân. Tuy nhiên, hầu hết các trạm này được thiết kế cho xe con và xe van, chưa tính đến nhu cầu của xe tải hạng nặng.

Trong khi đó, ngành logistics Việt Nam chủ yếu dựa vào vận tải đường bộ. Hàng hóa từ cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm logistics vẫn được vận chuyển bằng xe tải diesel. Điều này khiến bài toán giảm phát thải của ngành vận tải phụ thuộc rất lớn vào khả năng điện hóa đội xe tải trong tương lai.

Liệu chúng ta đã sẵn sàng cho những chiếc xe điện đầu kéo nặng 40–50 tấn, vốn là xương sống của ngành logistics? Nếu hạ tầng không đi trước một bước, bài toán chuyển đổi xanh của vận tải hàng hóa có nguy cơ chững lại ngay từ vạch xuất phát.