Thành lập sàn giao dịch vàng: Giải pháp chiến lược cho thị trường vàng Việt Nam

Trước thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia – giải pháp được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt cho thị trường: minh bạch hơn, an toàn hơn và huy động hiệu quả nguồn lực vàng trong dân.

 Giải pháp then chốt cho thị trường vàng Việt Nam

Thủ tướng Chính phủ vừa yêu cầu Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu hình thành sàn giao dịch vàng, với mục tiêu cho phép người dân tự do giao dịch, mua bán, đồng thời tách bạch rõ ràng giữa quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng.

Động thái này được đánh giá là kịp thời và cần thiết trong bối cảnh thị trường vàng trong nước đang tồn tại nhiều bất cập.

Chuyên gia kinh tế TS. Cấn Văn Lực cho rằng, sự chênh lệch lớn giữa giá vàng trong nước và thế giới bắt nguồn từ bốn nguyên nhân chính: chi phí vận chuyển cao, doanh nghiệp độc quyền nhập khẩu vàng, mất cân đối cung cầu và tâm lý văn hoá tích trữ vàng của người Việt. Đặc biệt, ông chỉ ra rằng việc mua bán vàng hiện nay gặp khó khăn vì thiếu công khai, minh bạch và thông tin dữ liệu. Việc huy động vàng trong dân vào sản xuất kinh doanh chưa đạt kỳ vọng.

Ông Cấn Văn Lực nhấn mạnh: "Chúng ta cần phải thống nhất với nhau quan điểm là về phạm vi quản lý, quản lý, chúng ta chỉ nên quản lý vàng miếng không cần quản lý vàng trang sức thủ công mỹ nghệ vì cái đó là nhu cầu văn hóa cái đó là để tự do.Thứ hai là chúng ta phải kiên định kiểm soát hợp lý hiện tượng vàng hóa trong nền kinh tế thế nào gọi là hợp lý thì cái này cũng mong muốn đề xuất là Ngân hàng Nhà nước có thể có một tính toán mức độ hợp lý trong nền kinh tế Việt Nam. Nhưng chúng tôi kiến nghị là dứt khoát phải chấm dứt chấm dứt quan hệ vay mượn vay bằng vàng và cho vay vòng vàng cực kỳ nguy hiểm".

Còn ông Đinh Nho Bảng, Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong việc sản xuất vàng miếng, nhưng cũng lưu ý rằng cần có chính sách điều tiết để tránh khuyến khích sản xuất tràn lan: "Xem xét cho phép một số doanh nghiệp có uy tín có đủ điều kiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước được sản xuất vàng miếng theo thương hiệu của mình. Nhưng vàng là cái mà cần phải được huy động đưa vào sản xuất kinh doanh. Cho nên về mặt chính sách cần có định hướng như thế nào đó quản lý hạn mức như thế nào đó để không khuyến khích sản xuất".

Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM), việc thành lập sàn giao dịch vàng là giải pháp cần thiết để ổn định thị trường, huy động vốn trong dân và giảm áp lực nhập khẩu vàng vật chất.

Việc thành lập sàn giao dịch vàng cũng sẽ giúp người dân ký gửi hoặc giao dịch vàng dễ dàng, qua đó huy động nguồn vàng tích trữ trong dân vào nền kinh tế. Điều này góp phần giảm thiếu hụt nguồn cung, hạn chế nhập khẩu vàng vật chất và giảm áp lực lên ngoại tệ, dự trữ ngoại hối. Ngoài ra, nếu phát triển mô hình vàng tài khoản, nhu cầu sở hữu vàng vật chất sẽ giảm, từ đó kéo giảm chênh lệch giá.

Cơ chế vận hành và kỳ vọng từ sàn giao dịch vàng

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân cho biết, việc thành lập sàn giao dịch vàng sẽ tăng tính thanh khoản và giúp thị trường vàng trong nước kết nối với quốc tế, từ đó thu hẹp khoảng cách giá vàng trong nước và thế giới. Đồng thời, chênh lệch giữa giá mua và giá bán cũng sẽ được thu hẹp đáng kể:

"Chênh lệch mua bán giữa giá mua và giá bán ở thị trường vàng trong nước đang khá cao, khoảng 2-3  triệu đồng/ lượng. Khi mà chúng ta hình thành những sàn giao dịch vàng như vậy thì chênh lệch mua bán sẽ thấp hơn.

Như chúng ta thấy là ở thị trường chứng khoán Việt Nam, chênh lệch mua bán chủ yếu là phí giao dịch và thuế, hiện dao động khoảng 0,3- 0,4 %, thấp hơn rất nhiều so vàng đang khoảng 2 - 3 % ở thị trường vàng trong nước".

Để sàn vàng hoạt động hiệu quả, yếu tố niềm tin của người dân đóng vai trò quan trọng. Theo các chuyên gia, cần cho phép người sở hữu chứng chỉ vàng được quy đổi thành vàng vật chất bất kỳ lúc nào, đồng thời đảm bảo tính công khai, minh bạch như các thị trường quốc tế.

Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thị Mỹ Nương nhấn mạnh việc học hỏi mô hình từ các nước đã thành công như Mỹ, Anh, Trung Quốc, đồng thời cảnh báo rủi ro thao túng thị trường nếu không quản lý chặt: "Cần tránh tuyệt đối tình trạng thao túng tại sàn như đã từng xảy ra ở các sàn giao dịch chứng khoán. Ngay từ đầu, cần phải quy định rõ trách nhiệm cũng như quyền lợi của tất cả các bên có liên quan, bao gồm cả bên quản lý, vận hành lẫn bên thụ hưởng trực tiếp"

Còn PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân đề xuất sàn vàng phải do Ngân hàng Nhà nước quản lý, kiểm soát thị trường, tránh tình trạng sàn vàng "chui", gây ra nhiều khó khăn cho việc quản lý chính sách tiền tệ và tỷ giá. Đồng thời, nên được xây dựng theo mô hình hybrid, tức vừa giao nhận vàng vật chất, vừa phục vụ mục đích đầu tư và giao dịch chênh lệch giá.

Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ blockchain sẽ là nền tảng đảm bảo an toàn và minh bạch: "Đa số mọi người, đặc biệt là những nhà đầu tư mới tham gia thị trường đều muốn đầu tư. Cho nên, giá sản phẩm như thế thì khi lập những sàn vàng như thế này cũng sẽ thỏa được mong muốn của họ. Thực tế, khi đó nhu cầu nhận vàng vật chất sẽ không còn nhiều như hiện tại nên tính thanh khoản của thị trường sẽ tăng lên và góp phần là hấp thụ được lượng cầu ở thị trường vàng trong nước hiện nay đang rất là lớn, hạn chế được việc phải nhập khẩu quá nhiều vàng vật chất, tác động tiêu cực lên ngoại tệ cũng như thị trường ngoại hối".

Việc Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng cho thấy quyết tâm tạo lập một thị trường vàng công khai, minh bạch và hiệu quả, phù hợp với định hướng phát triển nền tài chính quốc gia. Tuy nhiên, để thành công, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng công nghệ, và quản trị rủi ro để sàn giao dịch vàng thật sự trở thành kênh dẫn vốn và công cụ ổn định thị trường hiệu quả./.