Rào cản ngôn ngữ: Lỗ hổng an toàn trên những cung đường

Nguy hiểm hơn, một số còn tìm cách lách luật, gian lận để có bằng lái và ra đường. Vậy khi những người không hiểu biển báo vẫn cầm vô lăng xe tải hàng chục tấn, điều gì sẽ xảy ra?

Siết chặt kiểm tra tiếng Anh

Tại các trạm cân trên khắp nước Mỹ, mỗi ngày có tới hàng nghìn lượt xe tải đi qua để kiểm tra an toàn. Nhưng giờ đây, bên cạnh những lỗi quen thuộc như phanh kém, lốp mòn hay thiết bị lỏng lẻo, tài xế còn phải vượt qua một “bài kiểm tra” mới: khả năng sử dụng tiếng Anh.

Quy định này xuất phát từ một sắc lệnh hành pháp nhằm khôi phục việc thực thi yêu cầu ngôn ngữ sau gần một thập kỷ được nới lỏng. Theo đó, các tài xế phải có khả năng nói và hiểu tiếng Anh mới có thể tiếp tục hành nghề.

Vòng xuyến cải thiện an toàn, tại sao Mỹ lại ít có mô hình này?

Phóng viên Nathan Lee từ Kênh KSDK News thông tin: “Nếu thấy tài xế gặp khó khăn về ngôn ngữ hoặc giao tiếp, lực lượng chức năng sẽ kiểm tra ngay tại chỗ với hai phần. Trước hết là phỏng vấn trực tiếp. Trường hợp cảnh sát phát hiện lái xe không thể giao tiếp được, thì đây sẽ bị xem là lỗi rất nặng.”

Vượt qua vòng đầu, tài xế còn phải tiếp tục làm bài kiểm tra nhận diện biển báo giao thông và các thông tin trên đường. Đây được xem là yếu tố then chốt đảm bảo an toàn khi lưu thông.

Những trường hợp không đạt yêu cầu sẽ bị đình chỉ hoạt động ngay lập tức. Khi đó, doanh nghiệp vận tải buộc phải cử tài xế khác đến tiếp nhận hàng hóa, và người thay thế này cũng phải vượt qua bài kiểm tra tiếng Anh tương tự.

Theo sĩ quan cảnh sát Holbrink từ bang Missouri, quy định này nhằm giảm thiểu rủi ro trên đường: “Nếu tài xế không đọc được biển báo hay không giao tiếp được với lực lượng chức năng thì sẽ rất nguy hiểm.”

Thực tế, lỗ hổng về ngôn ngữ không chỉ dừng lại ở vi phạm quy định, mà đã trực tiếp biến thành bi kịch trên đường.

Tháng 8/2025, một vụ tai nạn xảy ra tại Nam Florida khiến 3 người thiệt mạng. Tài xế xe tải, đến từ Ấn Độ, bị cáo buộc rẽ trái phép qua dải phân cách. Báo cáo cho thấy người này không nhận diện được nhiều biển báo giao thông cơ bản. Ông Ron DeSantis, Thống đốc bang Florida cho biết: “Họ kiểm tra tiếng Anh và anh ta trượt thảm hại, không đạt nổi mức tối thiểu. Thật vô lý khi một người có thể lấy bằng lái xe thương mại mà không hiểu ngôn ngữ của đất nước này, không hiểu biển báo giao thông.”

Theo các chuyên gia, khi điều khiển phương tiện nặng hàng chục tấn, di chuyển với tốc độ cao, việc không hiểu ngôn ngữ đồng nghĩa với không thể phản ứng kịp thời trước nguy hiểm.

Gian lận thi bằng lái và bài toán thiếu hụt tài xế

Chính vì vậy, yêu cầu về năng lực tiếng Anh được xem là một tiêu chuẩn an toàn tối thiểu. Nhưng theo một cuộc điều tra mới đây tại thành phố Jacksonville, bang Florida tiêu chuẩn này đang bị vô hiệu hóa bởi một hình thức gian lận tinh vi, có tổ chức trong kỳ thi cấp bằng lái xe.

Cơ quan chức năng phát hiện, các đối tượng sử dụng thiết bị công nghệ giấu kín: điện thoại gắn trước ngực, tai nghe siêu nhỏ, và một lỗ khoét trên áo trước ngực để truyền hình ảnh ra ngoài.Người thi ngồi trước máy tính nhưng không thực sự làm bài. Thay vào đó, một người khác bên ngoài đọc câu hỏi bằng tiếng Anh, rồi truyền đáp án về bằng ngôn ngữ của thí sinh.

Ít nhất 5 người đã bị bắt, tất cả đều yêu cầu phiên dịch khi làm việc với cơ quan điều tra. Một người trong số này sau đó bị kết án tù, nhưng nhà chức trách nhận định đây chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”, với hàng chục vụ việc tương tự đang được mở rộng điều tra trên toàn bang.

Trung sĩ Dylan Bryan, cảnh sát điều tra bang Florida cho biết: “Sự việc rất phức tạp. Đây là một vụ án được dàn dựng rất tinh vi. Chúng tôi sốc khi thấy mức độ mà họ đã thực hiện.”

Sắc lệnh hành pháp mới yêu cầu loại bỏ ngay lập tức các tài xế không có khả năng đọc, nói tiếng Anh khỏi đường, trong bối cảnh xuất hiện nhiều cáo buộc một số công ty vận tải quốc tế đưa lái xe không thông thạo ngôn ngữ từ Canada, Mexico hay Ấn Độ tham gia vận chuyển nội địa.

Tuy nhiên, việc siết chặt quy định cũng đặt ra không ít thách thức cho ngành vận tải. Khi lực lượng lao động đang già hóa và nguồn nhân lực ngày càng thu hẹp, nhiều doanh nghiệp lo ngại nguy cơ thiếu tài xế sẽ trở nên trầm trọng hơn. Thực tế cho thấy, chỉ trong thời gian ngắn sau khi quy định có hiệu lực, cảnh sát bang Missouri đã buộc hơn 170 tài xế phải dừng hoạt động vì không đạt yêu cầu.

Giữa áp lực thiếu hụt nhân lực và nhu cầu vận chuyển không ngừng gia tăng, ngành vận tải đang đứng trước bài toán khó. Dẫu vậy, theo lực lượng chức năng, yếu tố an toàn vẫn phải được đặt lên hàng đầu. Đại diện lực lượng tuần tra cho rằng mỗi chuyến xe đều tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong đó khả năng sử dụng tiếng Anh của tài xế cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mức độ an toàn.

Từ câu chuyện tại Mỹ, có thể thấy một trong những yếu tố cốt lõi đảm bảo an toàn giao thông chính là khả năng hiểu ngôn ngữ. Đây cũng là vấn đề Việt Nam cần nhìn nhận rõ, dù hệ thống biển báo trong nước phần lớn sử dụng ký hiệu trực quan, nhưng trên thực tế vẫn có nhiều tình huống buộc người lái phải đọc và hiểu chữ viết.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện ghi nhận sự tham gia giao thông ngày càng nhiều của người nước ngoài, từ khách du lịch tự lái, người lao động, đến tài xế vận tải xuyên biên giới. Với nhóm này, rào cản ngôn ngữ có thể trở thành nguy cơ tiềm ẩn nếu họ không hiểu rõ các chỉ dẫn bằng tiếng Việt hoặc không quen với hệ thống biển báo đặc thù. Trong nhiều tình huống, chỉ cần hiểu sai một chỉ dẫn hoặc bỏ sót thông tin trên biển báo cũng có thể dẫn đến những quyết định nguy hiểm.

Khi không nắm được ngôn ngữ, người điều khiển phương tiện dễ rơi vào trạng thái lái xe theo cảm tính, thiếu cơ sở để xử lý tình huống chính xác. Điều này đặc biệt rủi ro với các phương tiện lớn hoặc khi di chuyển trong môi trường giao thông đông đúc, phức tạp.

Vì vậy, việc hoàn thiện hạ tầng và siết chặt quản lý, cần coi năng lực hiểu ngôn ngữ với người nước ngoài như một tiêu chuẩn an toàn nền tảng. Vì chỉ khi người tham gia giao thông thực sự hiểu những gì đang được cảnh báo và hướng dẫn, các quy định mới có thể phát huy hiệu quả trên thực tế.