Vướng rào cản pháp lý, rất khó xử lý cơ sở gây ngộ độc thực phẩm

PV Ban VOV GIao thông Quốc gia có cuộc trao đổi thẳng thắn với bà Phạm Khánh Phong Lan – Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM để làm rõ thực trạng, khó khăn trong quản lý và các rào cản pháp lý trong việc xử lý tận gốc các vi phạm. Mời các bạn cùng theo dõi.

PV: Thưa bà, Tháng hành động vì An toàn thực phẩm năm 2026 kêu gọi người kinh doanh tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chế biến, người tiêu dùng trở thành “người tiêu dùng thông thái” để cùng xây dựng văn hoá ẩm thực văn minh, an toàn. Bà đánh giá như thế nào về thực trạng quản lý loại hình này hiện nay trên địa bàn TP.HCM?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Toàn TP.HCM hiện có khoảng 14.300 cơ sở thức ăn đường phố. Nếu hỏi tôi đã bảo đảm được thức ăn đường phố an toàn chưa, xử phạt ra sao, thì tôi phải nói rất thật: chúng ta vẫn chưa thể kiểm soát một cách hoàn toàn chặt chẽ và hoàn thiện vấn đề này.

Bởi vẫn tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ. Tôi rất chia sẻ với nỗi lo lắng có thực của các phụ huynh trước hiện tượng thức ăn đường phố bán trước cổng trường học với đủ loại món ăn vặt cho trẻ em.

PV: Vậy về góc độ quản lý nhà nước, việc thanh tra và xử lý các vi phạm đối với loại hình thức ăn đường phố này hiện đang được phân cấp và thực hiện như thế nào, thưa bà?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Trách nhiệm quản lý trực tiếp thức ăn đường phố thuộc về UBND các phường, xã, địa phương. Các lực lượng liên ngành của phường, xã có toàn quyền kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính. Tuy nhiên, Sở ATTP cũng có sự phối hợp chặt chẽ. Mọi người cứ nghĩ mức phạt của chúng ta không đủ sức răn đe, nhưng thực tế mức phạt quy định khá cao.

PV: Trong Tháng hành động năm nay, công tác phối hợp thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết các vụ nghi ngờ ngộ độc thực phẩm của Sở đã đạt được những kết quả cụ thể nào?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Trong tháng hành động, chúng tôi tập trung lực lượng làm rất quyết liệt và có chiều sâu. Qua thanh tra, kiểm tra, Sở đã phát hiện và xử lý vi phạm hành chính đối với hơn 500 cơ sở.

Tuy nhiên, thời gian qua vẫn xảy ra các trường hợp nghi ngờ ngộ độc tại một số trường học (như trường Tiểu học Bình Quới Tây và trường Tiểu học Đặng Thùy Trâm) và chúng tôi đang tiến hành xử lý. Giai đoạn thời tiết chuyển mùa từ khô sang mưa, khí hậu ẩm nóng là lúc vi khuẩn phát triển mạnh nhất, chỉ cần lơ là một phút là sự cố có thể xảy ra ngay.

PV: Từ các vụ việc nghi ngờ ngộ độc tại trường học vừa qua, dư luận thường đặt câu hỏi về việc chậm công bố kết quả cũng như khó quy trách nhiệm tận gốc cho đơn vị cung cấp suất ăn. Rõ ràng chúng ta đang vấp phải những rào cản rất lớn. Thưa bà, đâu là những “nút thắt” cụ thể từ mặt pháp lý cho đến khâu thực thi?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Hiện nay chúng tôi đang gặp phải những “nút thắt” rất lớn, đặc biệt là về mặt pháp lý và lực lượng thực thi tại địa phương:

Thứ nhất, rào cản từ quy trình pháp lý để kết luận ngộ độc. Để kết luận một vụ việc có phải ngộ độc thực phẩm hay không để xử phạt công ty cung cấp suất ăn, luật đòi hỏi phải có điều tra dịch tễ, kiểm nghiệm mẫu và đặc biệt là kết luận về tỷ lệ thương tật, tổn hại sức khỏe của bệnh nhân do ngành y tế cung cấp.

Thực tế, các vụ rối loạn tiêu hóa tập thể sau khi được điều trị, bệnh nhân phục hồi thì không để lại thương tật gì. Do đó rất khó để có kết luận cuối cùng để xử lý doanh nghiệp. Trước sức ép của dư luận và báo chí là tại sao chưa phạt công ty, chúng tôi chỉ có thể phạt các lỗi hành vi bên lề (như không có giấy phép, vi phạm vệ sinh) chứ chưa thể phạt lỗi gây ngộ độc. Đây là một điểm vướng mắc pháp lý mà chúng tôi sẽ đề nghị thay đổi trong các luật tới đây.

Thứ hai, thời gian chờ đợi kiểm nghiệm vi khuẩn lâu. Để cấy vi khuẩn (Salmonella, E.coli, Tụ cầu vàng...) từ mẫu thức ăn lưu trong 24 giờ và mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân nhằm khẳng định nguyên nhân, các viện kiểm nghiệm được chỉ định phải mất trung bình từ 4 đến 7 ngày. Theo luật, sau đó lại phải mất thêm 5 ngày để công ty và Sở thống nhất biên bản. Quy trình này khiến việc công bố thông tin cho báo chí bị chậm trễ.

Thứ ba, tình trạng thiếu nhân sự chuyên trách tại phường, xã. Hiện nay, chính quyền cấp phường xã hầu như không có người chuyên trách về ATTP. Khi xảy ra sự cố, đội quản lý ATTP của Sở đóng tại địa phương và Phòng giám sát ngộ độc của Sở phải trực tiếp xuống xử lý, lực lượng phản ứng nhanh tại chỗ của phường xã còn rất yếu. Thời gian tới, chúng tôi mong muốn bổ sung lực lượng cho trạm y tế, phường xã để tăng tốc độ phản ứng.

Thứ tư, xu hướng giấu thông tin của các đơn vị. Khi xảy ra sự cố nghi ngờ ngộ độc, nguyên tắc là nhà trường phải niêm phong mẫu lưu và chờ cơ quan quản lý xuống xử lý. Tuy nhiên, thời gian qua có nhiều trường tự động đem mẫu đi kiểm nghiệm rồi tự ý xử lý, thỏa thuận với công ty cung cấp theo hợp đồng.

Việc này làm mất tính khách quan độc lập của mẫu kiểm nghiệm. Chưa kể, nhiều đơn vị có khuynh hướng im lặng, tự giải quyết để không bị lên báo, báo cáo con số học sinh bị ngộ độc không chính xác, gây rất nhiều khó khăn cho công tác điều tra dịch tễ, truy vết để điều trị kịp thời.

PV: Trân trọng cảm ơn bà Phạm Khánh Phong Lan!

Qua chia sẻ của người đứng đầu Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, có thể nhận thấy, cuộc chiến giành lại sự an toàn cho sức khỏe người dân – đặc biệt là các em học sinh – trước thực phẩm bẩn vẫn đang gặp những rào cản rất lớn từ quy trình kiểm nghiệm cho đến các quy định pháp lý chưa sát thực tế.

Trước những thách thức khách quan đó, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho biết, đang chủ động đề xuất một số thay đổi, chỉnh sửa các quy định pháp luật liên quan trong thời gian tới, đặc biệt là cơ chế kết luận ngộ độc và tăng cường nhân lực phản ứng nhanh tại cơ sở.

Sự nhận diện thẳng thắn và nỗ lực tháo gỡ "nút thắt" từ cơ quan chức năng kỳ vọng sẽ tạo ra những giải pháp căn cơ, xử lý tận gốc các vi phạm để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.