Nhật Bản: Áp dụng mức phạt mới cho người đi xe đạp vi phạm

Động thái này đánh dấu một bước chuyển lớn trong cách Nhật Bản quản lý an toàn xe đạp trên những tuyến đường ngày càng đông đúc.

Hệ thống xử phạt “phiếu xanh”

Quốc hội Nhật Bản vừa thông qua Luật Giao thông Đường bộ sửa đổi, giới thiệu hệ thống xử phạt “phiếu xanh” dành cho người đi xe đạp từ 16 tuổi trở lên. Theo đó, người đi xe đạp bị lập "phiếu xanh" sẽ không bị truy tố hình sự nếu họ nộp phạt đúng hạn. Tuy nhiên, nếu không nộp phạt đúng hạn, người vi phạm sẽ phải đối mặt với xử lý hình sự.

Hiện tại, vi phạm nhẹ thường chỉ bị nhắc nhở, trong khi các vi phạm nghiêm trọng sẽ bị lập “phiếu đỏ”, có thể dẫn đến xử lý hình sự.

Tuy nhiên, hệ thống hiện tại bị cho là kém hiệu quả, khi các cuộc điều tra liên quan đến “phiếu đỏ” tạo gánh nặng cho cảnh sát lẫn người vi phạm, còn việc nhắc nhở thì thường không đủ sức răn đe.

Do đó, Chính phủ đã công bố danh sách 113 hành vi vi phạm liên quan đến xe đạp. Trong đó bao gồm việc sử dụng điện thoại khi đang đạp xe – sẽ bị phạt 12.000 yên (khoảng 2 triệu VNĐ). Người đi xe đạp vượt đèn đỏ, đi ngược chiều hoặc đi trên vỉa hè sẽ bị phạt 6.000 yên (khoảng 1 triệu VNĐ), và đi xe song song (khoảng 500.000 đồng).

Mức phạt 12.000 yên với hành vi sử dụng điện thoại khi đạp xe phản ánh mối quan ngại ngày càng gia tăng đối với hành vi "nagara" cycling – tức vừa đạp xe vừa làm việc khác, như dùng điện thoại.

Một du khách nước ngoài hiện đang sinh sống tại Nhật Bản, chia sẻ: “Số vụ tai nạn liên quan đến người dùng điện thoại khi đi xe đạp đang gia tăng đáng kể, kéo theo số vụ tai nạn cũng tăng theo. Mức phạt nghiêm khắc nhưng cần thiết. Tôi cho rằng, việc ban hành luật lần này có thể mở đường cho nhiều thay đổi sâu rộng hơn, ví dụ như cấm đi bộ vừa nhìn điện thoại – điều mà giờ đây ai cũng đang làm”.

Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản đã nhận được gần 6.000 ý kiến trong vòng một tháng liên quan đến đề xuất xử phạt bằng “phiếu xanh”.

Một ý kiến cho biết: “Một số đoạn đường rất nguy hiểm nên tôi nghĩ không nên cấm đạp xe trên vỉa hè”. Một số người khác đặt câu hỏi: “Nếu chỉ đi trên vỉa hè một đoạn ngắn thì cũng bị phạt sao?”

Cảnh sát trả lời rằng theo quy định hiện hành, nguyên tắc là xe đạp phải đi dưới lòng đường, trừ một số trường hợp cụ thể.

Một người khác hy vọng rằng sẽ có thêm những con đường dành riêng cho xe đạp để người dân có thể đi lại an toàn hơn.

Ngoài ra, những hành vi nghiêm trọng hơn, như đi xe đạp khi say rượu hoặc có hành vi cản trở, gây hấn trên đường, vẫn sẽ bị xử lý theo hệ thống phiếu đỏ.

Quan điểm trái chiều về hệ thống xử phạt mới

Khi được hỏi về hệ thống phạt mới, người dân bày tỏ các quan điểm trái chiều. Một số người ủng hộ, trong khi số khác mong muốn cảnh sát sẽ linh hoạt và có lý trong việc thực thi.

Một người đàn ông ở độ tuổi 30 bày tỏ sự ủng hộ: “Đi xe đạp không cần bằng lái, nhưng người đi xe cần nhận thức rằng mình đang điều khiển một phương tiện. Nếu mức phạt có thể giảm hành vi nguy hiểm thì đó là điều tích cực.”

Một cụ bà hơn 90 tuổi cũng đồng tình: “Đi bộ trên vỉa hè rất nguy hiểm khi xe đạp lao tới từ phía sau. Với người cao tuổi, chỉ cần một cú va chạm nhẹ cũng có thể gây chấn thương nghiêm trọng nên tôi ủng hộ việc áp dụng các mức phạt.”

Tương tự, Ananya, một người Ấn Độ, sống tại Nhật, bày tỏ: “Việc đạp xe trên vỉa hè vốn không được phép nhưng vẫn thấy rất nhiều người, đặc biệt là các bà mẹ chở con, chạy vù vù phóng với vận tốc 30km/h trên vỉa hè. Tôi vẫn phải lách người để tránh họ mỗi ngày”.

Tuy nhiên, người sử dụng xe đạp thường xuyên lại bày tỏ lo ngại về tính khả thi của một số quy định. Một người đàn ông 70 tuổi, đạp xe mỗi ngày chia sẻ: “Đi xe trên đường rất nguy hiểm khi bất ngờ có xe ô tô mở cửa. Tôi nghĩ nên linh hoạt hơn, cho phép sử dụng vỉa hè trong một số tình huống.”

Một người phụ nữ ở độ tuổi 50, cũng thường xuyên đi xe đạp, phản đối mức phạt: “Tôi từng bị cảnh sát nhắc nhở vì đèn xe không sáng. Các biện pháp an toàn là cần thiết, nhưng phạt 5.000 yên chỉ vì không có đèn thì quá nặng.”

Ủy viên Cảnh sát Quốc gia Yoshinobu Kusumoto nhấn mạnh: “Xe đạp cũng là phương tiện giao thông như ô tô và phải tuân thủ luật. Vi phạm nghiêm trọng sẽ bị phạt – điều này là cần thiết để khuyến khích thói quen đi xe an toàn hơn.”

Cảnh sát cho biết sẽ tăng cường truyền thông, phổ biến rộng rãi các quy định và giải thích rõ các biện pháp chính trong đợt siết chặt này, đồng thời nhấn mạnh vai trò của luật giao thông đường bộ nhằm nâng cao ý thức và đảm bảo an toàn cho tất cả người tham gia giao thông.

Theo Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, trong năm 2024, cảnh sát đã đưa ra khoảng 1,33 triệu cảnh cáo đối với người đi xe đạp, và có khoảng 52.000 trường hợp bị bắt giữ, tăng khoảng 17% so với năm 2023. Con số này đã tăng gấp 4,3 lần trong 10 năm qua.

Cơ quan Cảnh sát Quốc gia cũng cho biết, trong các vụ va chạm giữa xe đạp và ô tô, khoảng 55% xảy ra tại ngã tư. Những vụ tai nạn này thường liên quan đến lỗi của người đi xe đạp, như không quan sát an toàn hoặc không dừng lại khi gặp biển báo STOP.

Những năm gần đây, số vụ tai nạn liên quan tới người đi xe đạp khoảng 70.000 vụ mỗi năm, chiếm 23 – 24% tổng số vụ tai nạn giao thông.

Riêng năm 2025, Nhật Bản đã ghi nhận 28 trường hợp tử vong hoặc bị thương nặng do sử dụng điện thoại khi đi xe đạp - mức cao kỷ lục. Các hành vi phổ biến như dùng điện thoại, nghe nhạc bằng tai nghe hoặc che ô khi trời mưa đều được xác định là những yếu tố nguy cơ cao khiến người đi xe đạp bị hạn chế khả năng quan sát và phản xạ với môi trường xung quanh.

Còn tại Việt Nam, hiện nay mức xử phạt đối với người đi xe đạp vi phạm giao thông khá nhẹ so với Nhật Bản.

Theo quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP, mức phạt tiền phổ biến cho các vi phạm như không đi đúng phần đường, không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu, đi ngược chiều, chở quá số người quy định, dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử khác; chuyển hướng đột ngột trước đầu xe cơ giới đang chạy; đi xe vào đường cao tốc, vi phạm nồng độ cồn… dao động từ 100.000 đến 600.000 đồng.

Các chuyên gia cho rằng mức phạt và biện pháp xử lý đối với người đi xe đạp vi phạm luật giao thông hiện vẫn còn nhẹ, chủ yếu là phạt hành chính, chưa có hình phạt tù hay hệ thống phân loại vi phạm tương tự, chưa đủ sức răn re. Do đó, cần bổ sung, hoàn thiện các quy định và tăng cường tuyên truyền để nâng cao an toàn giao thông cho người đi xe đạp.