Làm sao tăng tốc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án BOT giao thông bị tồn đọng?

Theo Bộ Xây dựng, giai đoạn trước thời điểm Luật PPP ban hành (trước năm 2020), cả nước đã huy động khoảng 712.774 tỷ đồng đầu tư 242 dự án hạ tầng giao thông theo phương thức PPP. Trong số này, có những dự án BOT không đạt hiệu quả như mong muốn, mà nguyên nhân xuất phát từ việc thay đổi chính sách pháp luật và quy hoạch, dẫn đến phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện hợp đồng một số dự án BOT giao thông.

Bởi vậy, Bộ Xây dựng đã dự thảo nghị định quy định chi tiết về việc xử lý vướng mắc của dự án BOT giao thông. Những quy định mới này, liệu đã đủ để đẩy nhanh tiến độ xử lý các vấn đề phát sinh của trạm BOT do sự thay đổi về chính sách, về quy hoạch?

PV VOV Giao thông đối thoại với ông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam xung quanh nội dung này.

PV: Thưa ông, Bộ Xây dựng đang dự thảo nghị định tháo gỡ vướng mắc cho một số dự án BOT giao thông được xây dựng trước thời điểm Luật PPP có hiệu lực, trong đó đặt ra những chính sách như: Nhà nước sẽ chia sẻ phần giảm doanh thu với nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp dự án để góp phần hỗ trợ cho các doanh nghiệp dự án. Ông đánh giá như thế nào về những chính sách này?

Ông Nguyễn Văn Thanh: Những chính sách này của Nhà nước rất cởi mở, thể hiện sự quan tâm đến hiệu quả kinh doanh và khả năng thu hồi vốn của các nhà đầu tư. Có thể nói đây là một sự tháo gỡ lớn. Bởi trong quá trình ký kết và thực hiện hợp đồng BOT, thường phát sinh tình huống thu hồi vốn chậm, doanh thu giảm, khi đó hai bên cần gặp gỡ để tính toán, điều chỉnh lại.

Tuy nhiên, muốn làm được điều này thì phải có văn bản quy phạm pháp luật, quy định rõ ràng để hai bên có cơ sở bàn bạc.

Lần này, nghị định được đưa ra, tôi tin rằng với sự chỉ đạo như vậy sẽ tháo gỡ được khó khăn cho các nhà đầu tư, đồng thời Nhà nước cũng cần chuẩn bị một nguồn ngân sách nhất định để hỗ trợ họ. Tôi rất hoan nghênh dự thảo nghị định được xây dựng theo hướng có những điều khoản như vậy.

PV: Một trong những chính sách mà dự thảo nghị định cũng đặt ra, tức là nhà đầu tư và bên cho vay có trách nhiệm giảm lãi suất vay, vốn vay, điều chỉnh phương án trả nợ trong phương án tài chính. Thế nhưng bên cho vay là các ngân hàng thương mại, vậy việc đặt ra yêu cầu đối với bên thứ 3 - bên phía các ngân hàng thương mại giảm lãy suất vay thì liệu có phù hợp?

Ông Nguyễn Văn Thanh: Vấn đề này cần phải được bàn bạc, bởi ngân hàng không phải là bên liên quan trực tiếp, còn nhà đầu tư đã vay thì phải có trách nhiệm trả. Trong trường hợp thu hồi vốn không kịp, đây trước hết là rủi ro của nhà đầu tư.

Ngoài sự hỗ trợ của Nhà nước, nhà đầu tư có thể bàn bạc với ngân hàng, nhưng đó phải là sự thỏa thuận giữa các bên, chứ không thể bằng một nghị định mà Nhà nước bắt buộc ngân hàng cho vay phải hỗ trợ.

Ở đây cần có sự tham gia, can thiệp của Nhà nước thì mới có thể giải quyết được vấn đề, vừa giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước trong việc bù đắp, vừa tháo gỡ khó khăn cho các dự án BOT của các nhà đầu tư đã triển khai từ năm 2021 trở về trước. Tuy nhiên, việc này vẫn phải dựa trên sự bàn bạc, thỏa thuận giữa nhà đầu tư và ngân hàng, chứ không thể áp đặt.

Suy cho cùng, ngân hàng cũng là một doanh nghiệp. Khi Nhà nước có chính sách hỗ trợ nhà đầu tư thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến doanh thu của ngân hàng. Nhưng nếu có bàn tay điều tiết của Nhà nước, việc tháo gỡ là khả thi. Tôi nhấn mạnh rằng, ở điểm này phải có sự đồng thuận của ngân hàng, chứ không thể bắt buộc ngân hàng giảm lãi suất.

PV: Cùng với những chính sách này thì theo cá nhân ông, cần thêm những điều gì để có thể tháo gỡ triệt để cho các dự án BOT được xây dựng trước thời điểm Luật PPP có hiệu lực?

Ông Nguyễn Văn Thanh: Theo tôi, mỗi dự án có những vướng mắc khác nhau, do vậy, khi tính toán để hỗ trợ các nhà đầu tư từng dự án một thì có những điều kiện khác mà do các cấp có thẩm quyền quyết định. Trong nghị định nên có điều mở như thế.

Ở miền núi khác, ở đồng bằng khác, ở vùng biển khác... thế thì phải quy định làm sao để có độ mở để khi các cấp có thẩm quyền giải quyết được linh hoạt hơn, nhanh chóng giải thoát được những dự án BOT trong thời gian vừa qua bị ách tắc.

PV: Vậy ông kỳ vọng gì vào dự thảo nghị định này? Liệu dự thảo nghị định dược ban hành, có thể giúp các nhà đầu tư BOT xây dựng dự án trước năm 2021 có thể tháo gỡ được vướng mắc và xử lý được những trạm BOT nhiều năm không thể thu hồi vốn hay không?

Ông Nguyễn Văn Thanh: Theo tôi, nghị định đưa ra hơi ôm đồm quá, vì bây giờ lại ngược lại những năm trước để tính toán, để hỗ trợ cho nhà đầu tư kể cả vốn đầu tư, cả vay ban đầu... thì thực sự phức tạp. Theo cá nhân tôi, mình không nên đặt vấn đề này nữa, trừ khi có những dấu hiệu vi phạm, hoặc đầu tư ban đầu có dấu hiệu bị sai lệch lớn chúng ta mới xem xét.

Nhưng dù sao, chủ trương của Nhà nước mà mở rộng thế này, thì thực sự tháo gỡ rất lớn cho các nhà đầu tư BOT. Đấy là cái rất tích cực để  giải được những phức tạp, vướng mắc, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư thu hồi được vốn, hăng hái tiếp tục đầu tư tiếp để xây dựng các công trình giao thông. Tôi tin rằng, nếu nghị định này được ban hành, các nhà đầu tư sẽ rất phấn khởi đón nhận.

PV: Xin cảm ơn ông.