Lạ lùng: Vượt đèn đỏ, tài xế ô tô bị phạt tiền còn người đi xe đạp điện phải hầu tòa

Thành phố New York (Mỹ) đang triển khai chiến dịch mạnh tay xử lý người đi xe đạp điện và xe tay ga điện vi phạm luật giao thông như vượt đèn đỏ, đi ngược chiều hay chạy trên vỉa hè.

Thay vì bị phạt hành chính như tài xế ô tô, nhiều người đi xe điện lại nhận lệnh triệu tập hình sự, buộc phải hầu tòa và đối mặt với nguy cơ bị bắt nếu vắng mặt.

Vào sáng ngày 21/5 vừa qua, ông Ivan Boston bắt đầu ngày mới tại văn phòng Sở Giao thông Vận tải ở trung tâm Brooklyn, New York. Trước đó vào tháng 4, ông bị cảnh sát chặn lại vì vượt đèn đỏ khi đang đi xe đạp điện, và ông Boston, một công nhân xây dựng, cho rằng Sở Giao thông Vận tải là nơi để nộp phạt vi phạm giao thông.

Tuy nhiên, mảnh giấy hồng ông cầm trên tay không phải là biên lai phạt giao thông. Đó là một lệnh triệu tập hình sự. Trên giấy, dòng chữ đen in đậm viết rõ: "Để tránh bị phát lệnh bắt giữ, bạn phải ra hầu tòa."

Khi nhận ra điều này, việc mà ông Boston nghĩ chỉ là một rắc rối nhỏ bỗng chốc trở thành một thử thách kéo dài mất nửa ngày trời. Ông vội vàng tới tòa án trong Tòa nhà Hành chính Thành phố Manhattan – David N. Dinkins, đối diện Tòa thị chính.

Ông Boston, 56 tuổi chia sẻ: “Thật nực cười. Việc nghỉ làm ngoài ý muốn khiến tôi thiệt hại 200 USD (khoảng 5,2 triệu VNĐ). Nhưng tôi không muốn bị phát lệnh bắt giữ.”

Tháng trước, Sở Cảnh sát New York bắt đầu phạt người đi xe đạp, xe đạp điện hay xe tay ga điện bằng giấy triệu tập hình sự thay vì vé vi phạm giao thông như trước. Điều này khiến nhiều người, đặc biệt là các tài xế giao hàng không chỉ gặp khó khăn trong công việc mà cả trong việc di chuyển hàng ngày.

Anh Josh Wood, tổ chức Những người Giao hàng Đoàn kết, tổ chức đại diện cho các nhân viên giao hàng, chia sẻ: “Những hành vi vi phạm giao thông của người đi xe đạp vốn trước giờ chỉ bị xử phạt bằng vé phạt thông thường, giờ đây vẫn là những lỗi đó, vẫn là vé phạt đó, nhưng…họ lại đưa chúng tôi ra tòa án hình sự. Tại sao người đi xe đạp lại bị đưa ra tòa hình sự vì vi phạm giao thông, trong khi tài xế ô tô thì chỉ cần nộp phạt trực tuyến, và hầu như không chịu hậu quả gì?"

Các luật sư chuyên xử lý các vụ việc liên quan đến lệnh triệu tập tại tòa án hình sự cũng cảm thấy khó hiểu không kém.

Ông Steve Vaccaro, một luật sư ở New York chuyên đại diện cho người đi xe đạp từ năm 2006 cho rằng: Đây vẫn là một hành vi vi phạm giao thông, không phải là tội hình sự được quy định trong luật. Nhưng lại bị đưa ra tòa hình sự. Thật sự không rõ điều gì sẽ xảy ra.

“Với khoảng 5 đến 10 người mà chúng tôi đã đại diện cho đến nay – không ai trong số họ bị kết tội hình sự. Nhưng nguy cơ vẫn còn đó. Khi bạn bị đưa ra tòa án hình sự, bạn có thể bị kết tội như một tội phạm”.

Thành phố New York đã bắt đầu một chiến dịch mạnh tay với người đi xe đạp điện và xe tay ga điện, trước làn sóng phẫn nộ từ người dân về việc các phương tiện chạy bằng điện phóng nhanh, chạy trên vỉa hè hoặc đường phố, thường gây giật mình và đôi khi va chạm với người đi bộ.

Thế nhưng, với nhiều người chiến dịch này lại đem đến một nghịch lý. Người đi xe đạp điện vượt đèn đỏ – dù không gây nguy hiểm cho ai – giờ đây có thể bị buộc phải ra hầu tòa. Trong khi đó, tài xế ô tô vi phạm tương tự chỉ nhận một vé phạt hành chính thông thường: vi phạm giao thông, nộp tiền qua đường bưu điện là xong.

Những người muốn giảm số lượng ô tô trên đường phố lo rằng chiến dịch kiểm soát xe đạp điện có thể khiến những người đang cân nhắc chuyển sang đi xe đạp nản lòng và tiếp tục lái ô tô.

Ông Ben Furnas, Giám đốc điều hành của Transportation Alternatives cho biết: “Nó tạo ra một tác động tiêu cực lớn đến việc đạp xe, trong khi chúng ta biết rõ rằng xe đạp có thể cải thiện sự an toàn.”.

Bà Janet Schroeder, người sáng lập tổ chức Liên minh An toàn Xe điện NYC, là một trong những người lên tiếng mạnh mẽ nhất tại thành phố kêu gọi siết chặt quy định an toàn đối với xe đạp điện và xe tay ga điện. Nhưng chính sách mới – xử phạt nghiêm khắc hơn với xe đạp điện so với ô tô – lại đi ngược lại với mục tiêu hoạt động của tổ chức bà, đó là đối xử công bằng với tất cả các loại phương tiện.

“Nếu họ không áp dụng quy chuẩn giống như đối với ô tô, thì chuyện này thật vô lý,” bà nói.

Theo bà Ligia Guallpa, Giám đốc điều hành của tổ chức Những người Giao hàng Đoàn kết, nhiều người chạy xe đạp điện tại New York là dân nhập cư không có giấy tờ hợp pháp, làm việc cho các nhà hàng và ứng dụng giao đồ ăn. Đây là một cuộc tấn công trực diện vào người lao động nhập cư. Mục đích là hình sự hóa người lao động nhập cư và học có thể trở thành mục tiêu bị trục xuất.”

Josh Wood, thuộc tổ chức Những người Giao hàng Đoàn kết, cho biết thêm: “Nếu bạn không đến hầu tòa, thì bỗng nhiên điều đó trở thành tội danh nhẹ. Họ đang quăng một chiếc lưới thật rộng, hy vọng rằng sẽ có người không đến tòa, và từ đó, những người này – mà nhiều người trong số họ là người nhập cư không giấy tờ, hoặc có vấn đề về quốc tịch – bị dính án tiền án tiền sự. Chúng tôi không phải là mối nguy hiểm ngoài đường phố. Chúng tôi là những người yếu thế nhất ngoài kia”.

Tuy nhiên, phía cảnh sát phủ nhận điều này. Người nhận giấy triệu tập sẽ không bị lấy dấu vân tay, do đó danh tính của họ sẽ không bị đưa vào cơ sở dữ liệu tội phạm quốc gia và cảnh sát sẽ không hỏi về tình trạng nhập cư của người vi phạm.

Còn tại Việt Nam, việc sử dụng xe máy điện và xe đạp điện tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn giao thông do người điều khiển thường chủ quan, không đội mũ bảo hiểm, chạy quá tốc độ và thiếu kỹ năng xử lý tình huống.

Về mặt quản lý, xe đạp điện hiện chưa có quy định về bằng lái, giấy đăng ký, độ tuổi điều khiển, trong khi tốc độ di chuyển khá nhanh.

Để hạn chế tai nạn đáng tiếc do loại phương tiện này gây ra, Bộ Công an đã đề xuất các quy định cụ thể về điều kiện phương tiện như phải có hệ thống phanh hiệu quả, còi, đèn chiếu sáng và phản quang nhằm nâng cao an toàn khi tham gia giao thông.

Về xử phạt, từ ngày 1/1/2025, Nghị định 168/2024/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, tăng nặng nhiều mức phạt đối với người điều khiển xe đạp, xe đạp máy, xe thô sơ, trong đó có xe đạp điện và xe máy điện. Các vi phạm nghiêm trọng như lạng lách, đánh võng, đuổi nhau, đi xe bằng một bánh có thể bị tịch thu phương tiện.

Mặc dù các quy định và mức phạt đã được tăng cường, thực tế cho thấy việc răn đe chưa hoàn toàn đủ mạnh do nhiều người, đặc biệt là học sinh, vẫn vi phạm phổ biến.