Drone và xe tải tự lái giao hàng: Mắt xích quan trọng trong hệ thống logistic của Trung Quốc

Các nhà bán lẻ cũng kỳ vọng giảm tình trạng hàng hóa giao nhanh bị chậm trễ do ùn tắc giao thông.

Giao đồ ăn bằng drone: Lời giải cho đô thị đông đúc

Không chỉ vậy, ngày càng nhiều doanh nghiệp sử dụng drone để hỗ trợ dịch vụ giao hàng chặng cuối, trong đó các đơn đồ ăn được xem là đặc biệt thuận tiện.

Một nhân viên văn phòng cho biết: “Tôi làm việc trong một tòa nhà văn phòng gần đó. Khi lần đầu nghe nói về dịch vụ giao đồ ăn bằng drone, tôi không biết quầy nhận hàng ở đâu và cách lấy đồ ra sao. Sau đó, các đồng nghiệp đã giải thích cặn kẽ cho tôi. Thực sự rất tiện lợi”.

Các nhân viên giao hàng sẽ thu gom đơn từ nhà hàng rồi mang đến địa điểm cất cánh. Tại đây, các đơn hàng được xử lý, đóng gói và gắn vào drone để bay tới một kiosk, thường đặt trên nóc các tòa nhà văn phòng.

Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia triển khai dịch vụ drone giao đồ ăn và giao hàng nhanh rộng rãi nhất thế giới, nhất là tại các đô thị đông đúc như Thâm Quyến, Thượng Hải, Bắc Kinh, Quảng Châu, thậm chí cả khu du lịch Vạn Lý Trường Thành.

Nền tảng mua sắm trực tuyến của Trung Quốc Meituan, một trong những công ty tiên phong giao đồ ăn bằng drone, cho biết mục tiêu không phải là thay thế người giao hàng, mà là giúp công việc của họ hiệu quả hơn.

Bà Yan Yan, chuyên gia Quan hệ công chúng của nền tảng Meituan, cho biết: “Thực tế, chúng tôi đang nâng cấp chứ không phải thay thế quy trình giao hàng truyền thống. So với cách giao đồ ăn thông thường, thời gian giao có thể rút ngắn gần một nửa.”

Tính đến cuối năm 2024, mạng lưới “Keeta Drone” của Meituan đã mở hơn 50 tuyến bay, hoàn thành trên 400.000 đơn giao, với phí khoảng 4 nhân dân tệ mỗi lượt, tương đương chi phí shipper truyền thống.

Ele.me, thuộc Alibaba, vận hành hơn 200 tuyến drone tại nhiều thành phố, có thể giao đơn trong vòng 15–20 phút, tải trọng khoảng 2,3–2,5kg trong bán kính 5km, thường kết hợp với đội ngũ giao hàng mặt đất cho chặng cuối.

Không chỉ giới hạn ở thành phố, mô hình drone giao hàng còn được mở rộng ra ngoại ô và nông thôn. Cơ quan Hàng không Dân dụng Trung Quốc đã cấp phép thương mại cho SF Express và JD.com sử dụng drone để giao bưu kiện “chặng cuối”, đặc biệt tại các vùng núi và khu vực khó tiếp cận.

Các drone này thường bay theo tuyến cố định giữa điểm trung chuyển và bãi đáp, như trên nóc tòa nhà hoặc bãi đỗ riêng, chứ không thả trực tiếp tại cửa nhà. Nhân viên sẽ nhận hàng từ bãi đáp rồi giao tới tay khách.

Theo các thử nghiệm, thời gian giao hàng giảm từ 30–50 phút xuống còn 5–15 phút tại các tuyến đồi núi hoặc khu vực đông đúc. Một số thí điểm cho thấy lượng khí thải từ khâu giao hàng có thể giảm khoảng 50% so với xe máy giao đồ ăn.

Luật mới mở đường cho kinh tế tầm thấp của Trung Quốc

Mới đây, Trung Quốc đã thông qua Luật Hàng không Dân dụng sửa đổi, lần đầu tiên đưa thiết bị bay không người lái dân sự (drone) vào khuôn khổ pháp lý.

Theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tất cả các đơn vị tham gia vào khâu thiết kế, sản xuất, nhập khẩu, bảo trì và vận hành máy bay không người lái đều phải xin cấp chứng nhận đủ điều kiện bay. Động thái này được kỳ vọng sẽ định hình lại ngành kinh tế tầm thấp (tức là các hoạt động thương mại dưới độ cao 3.000 mét) đang phát triển mạnh.

Theo dữ liệu từ Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, hoạt động hậu cần (logistics) bằng drone đã trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế tầm thấp nước này. Ước tính trong năm 2024, đã có 2,7 triệu gói hàng từ bữa trưa hamburger đến thuốc, được vận chuyển thành công.

Tuy vậy, drone giao hàng vẫn đối mặt với nhiều hạn chế như tải trọng, điều kiện thời tiết, tiếng ồn và an toàn bay. Vì thế, mô hình phổ biến hiện nay vẫn là kết hợp drone với shipper mặt đất, triển khai tập trung ở những khu vực nhất định thay vì phủ rộng trên toàn quốc.

Ông Chen Wen-Hua, Trường Đại học Bách khoa Hong Kong nhận định:

“Nếu bạn nghĩ về việc ở Hồng Kông hoặc các thành phố lớn khác như Thâm Quyến ở Trung Quốc, mỗi ngày có hàng ngàn thiết bị bay không người lái hoạt động ngay trên mái nhà của bạn. Loại tiếng ồn hoặc tác động nào có thể gây ra cho cư dân? Tôi nghĩ tương lai cho nền kinh tế tầm thấp sẽ có, và nó tươi sáng. Tuy nhiên, con đường dẫn đến tương lai tươi sáng đó có thể sẽ rất gian nan”.

Giao hàng không người lái: Trung Quốc tăng tốc tự động hóa logistics 

Song song với drone, Trung Quốc hiện cũng đang triển khai xe tải giao hàng tự động. Hiện vẫn có rất nhiều tài xế xe tải đường dài, nhưng quốc gia này đang từng bước thay thế họ bằng xe tải tự lái cho khâu giao hàng “chặng cuối” tới cửa hàng và hộ gia đình.

Những chiếc xe này trông khá kỳ lạ, gần như không có cửa kính, Không có khoang lái phía trước, chúng giống như những khối thép gắn bánh xe. Nhờ hệ thống cảm biến và phần mềm tinh vi, xe có thể tự điều hướng trong dòng giao thông đô thị.

Các xe nhỏ tại thành phố Hợp Phì có thể chở từ 300 đến 500 kiện hàng. Xe dừng tại các góc phố trong khu dân cư, nơi bưu kiện được chuyển tiếp cho người giao hàng bằng xe máy điện hoặc cho các tổ dân phố. Những xe lớn hơn thì phục vụ việc giao hàng cho các cửa hàng bán lẻ.

Tại Trung Quốc, việc có các tổ dân phố, thường là những người đã nghỉ hưu, đảm nhận những công việc như dỡ hàng từ xe tải tự lái là điều khá phổ biến.

Ông Jin Renqun, Phó chủ tịch của Tập đoàn ZTO Express, cho biết: “Công nghệ này giúp giải phóng các tài xế của chúng ta khỏi những công việc máy móc, đơn điệu và thiếu linh hoạt. Sau đó, họ có thể thực hiện nhiều dịch vụ tận cửa dựa trên nhu cầu của cộng đồng hơn."

Tại Lang Phường, Hà Bắc, những chiếc xe giao hàng tự lái đã hoạt động từ năm ngoái. Được trang bị radar và camera, chúng có khả năng nhận diện đèn giao thông và tránh chướng ngại vật, giúp cắt giảm chi phí giao hàng xuống còn 0,15 nhân dân tệ (khoảng 500 VNĐ) mỗi kiện hàng.

Năm ngoái, ZTO Express đã triển khai hơn 200 xe tự hành tại hơn 40 thành phố, với tổng quãng đường di chuyển vượt quá 1 triệu km.

Xe tải giao hàng tự động hiện đã hoạt động cả ở vùng nông thôn. Hình ảnh một chiếc xe đang dừng giữa vùng quê, kiên nhẫn chờ 13 con trâu nước băng qua đường khiến nhiều người chứng kiến không khỏi thích thú.

Có thể nói, với việc đưa drone và xe giao hàng tự động từ thử nghiệm vào vận hành thực tế, Trung Quốc không chỉ giải bài toán logistics đô thị mà còn đang chủ động “đi trước một bước”, định hình cách hàng hóa được vận chuyển trong tương lai gần.

Hiện nay, Việt Nam đang ở giai đoạn đầu trong việc thử nghiệm drone phục vụ logistics và giao hàng. Dù đã hình thành khung pháp lý bước đầu, các hoạt động này chủ yếu dừng ở mức thí điểm, chưa được triển khai thương mại rộng rãi. Drone hiện được ứng dụng nhiều hơn trong nông nghiệp, cứu hộ, giám sát và các mô hình logistics thử nghiệm tại khu vực đặc thù.

Tại TP.HCM, chính quyền đang xây dựng kế hoạch thử nghiệm drone giao hàng và cứu hộ trong phạm vi kiểm soát, kết hợp với nông nghiệp thông minh và quản lý đô thị. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có dịch vụ giao hàng bằng drone hoạt động ở quy mô lớn. Một số doanh nghiệp như Viettel Post thử nghiệm drone giao hàng ở vùng sâu, lũ lụt, nông thôn, song ưu tiên robot tự hành mặt đất (tải trọng 400kg) hơn drone do địa hình đô thị phức tạp.

Dù thị trường logistics được đánh giá rất tiềm năng nhưng để drone thực sự tham gia chuỗi giao hàng, Việt Nam cần sớm đơn giản hóa thủ tục, đầu tư hạ tầng và mở rộng các mô hình thí điểm tại đô thị lớn.